Từ Điển Phật Học
Công cụ tra cứu thuật ngữ Phật học với định nghĩa học thuật, nguồn kinh điển và đối chiếu đa ngữ (Hán, Sanskrit, Pāli, Anh). Dành cho nghiên cứu và học tập.
Danh sách thuật ngữ
Lọc theo chữ cái.
-
Lục Đại Thành
《六大城》
sáu đô thành lớn nổi tiếng ở trung ấn độ vào thời đức phật còn tại thế. kinh niết bàn quyển 27 (bản nam) có nêu tên 6 đô thành lớn ấy là: thành xá bà đề (phạm: sràvastì), thành sa chỉ đa (phạm: sàketa), thành chiêm bà (p…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Đại Thể Đại
《六大體大》
lục đại: đất, nước, lửa, gió, không và thức là thể tính của các pháp. lục đại trùm khắp pháp giới, cho dù trong 1 hạt bụi, 1 mảy lông cũng có đủ lục đại, không 1 vật gì mà không do lục đại tạo thành. ở đây căn cứ vào ngh…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Đại Vô Ngại
《六大無礙》
sáu nguyên tố viên dung vô ngại. lục đại là 6 nguyên tố lớn (đất, nước, lửa, gió, không, thức) tạo ra vạn hữu, vì 6 nguyên tố này rộng lớn, trùm khắp pháp giới, nên gọi là lục đại; lục đại này là thể tính của pháp giới, …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Đạo
《六道》
s: ṣaḍ-gati, j: rokudō: hay còn gọi là Lục Thú (六趣), là 6 thế giới trong đó chúng sanh luân hồi lưu chuyển sanh tử do nghiệp nhân thiện ác mình đã từng tạo ra, gồm có: (1) Địa Ngục (s, p: naraka, 地獄), (2) Ngạ Quỷ (s: pre…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Lục Đạo Luân Hồi
《六道輪回》
vòng quanh trong 6 đường sinh tử. sáu đường: địa ngục, súc sinh, ngã quỉ, người, trời và a tu la. chúng sinh vì tạo các nghiệp, hoặc thiện hoặc ác, nên phải trôi lăn mãi trong vòng sinh tử mà chịu khổ trong 6 đường, nên …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Đạo Tiền
《六道錢》
tiền được chôn theo người chết, bắt đầu từ đời hán ngụy của trung quốc. theo sự vật kỉ nguyên quyển 9, vào đời hán, sau lễ an táng, lúc chiều tối, thân nhân đem tiền ra chôn ở nghĩa địa cho người chết tiêu dùng, gọi là h…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Đạo Tứ Sinh
《六道四生》
chỉ cho 6 đường thụ sinh: địa ngục, ngã quỉ, súc sinh, a tu la, nhân gian và cõi trời, cùng với 4 hình thái sinh ra là: thai sinh, noãn sinh, thấp sinh và hóa sinh, gọi chung là lục đạo tứ sinh. trong đó, người và súc si…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Đầu Thủ
《六頭首》
chỉ cho 6 chức vụ đứng đầu 6 ban chuyên trách việc tu hành và giáo dục chúng tăng trong thiền lâm. tông lâm tế gọi 6 chức vụ: thủ tọa, thư kí, tạng chủ, tri khách, khố đầu, và dục chủ là lục đầu thủ. còn tông tào động th…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Địa Tạng
《六地藏》
chỉ cho 6 vị bồ tát địa tạng giáo hóa, dẫn dắt chúng sinh trong 6 đường. về danh hiệu của 6 vị địa tạng trong các kinh quĩ ghi chép không giống nhau, nhưng trên đại thể thì đều có nguồn gốc từ 6 vị thượng thủ trong 9 vị …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Độ
《六度》
s: ṣaḍ-pāramitā, ṣaṭ-pāramitā: tức Lục Ba La Mật (六波羅蜜), Lục Ba La Mật Đa (六波羅蜜多), Lục Độ Ba La Mật (六度波羅蜜), còn gọi là Lục Độ Vô Cực (六度無極), Lục Đáo Bỉ Ngạn (六到彼岸). Ba La Mật (s, p: pāramitā, 波羅蜜) dịch là Độ (度), nghĩa …
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Lục Độ Ba La Mật
《六度波羅蜜》
: xem phần Lục Độ (六度) ở trên.
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Lục Độ Mãn Tướng
《六度滿相》
sáu tướng tu hành lục độ hoàn mãn. 1. mãn tướng bố thí: vua thi tì vì cứu chim bồ câu, nên đã cắt thịt mình cho chim ưng ăn. 2. mãn tướng trì giới: vua phổ minh giữ giới không nói dối, đủ thời gian 7 ngày thì bỏ nước mà …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Độ Mẫu
《綠度母》
độ mẫu, phạm: tàrà. gọi đủ: thánh cứu độ phật mẫu. hóa thân của bồ tát quan âm, 1 trong 21 vị độ mẫu. trung quốc thời xưa gọi độ mẫu là đa la bồ tát, đa la quan âm, gồm có 21 vị tôn. hình tượng của vị tôn này là thiếu nữ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Độ Quả Báo
《六度果報》
quả báo chiêu cảm được khi tu hành lục độ. lục độ chỉ cho 6 ba la mật: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tiến, thiền định, và trí tuệ. theo kinh thiên giới, thực hành việc bố thí thì được giàu có, trì giới thì được thân …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Độ Tập Kinh
《六度集經》
cũng gọi lục độ vô cực kinh, lục độ vô cực tập, lục độ tập, tạp vô cực kinh. kinh, 8 quyển, do ngài khang tăng hội dịch vào đời ngô, tam quốc, được thu vào đại chính tạng tập 3. nội dung kinh này ghi chép 91 tích truyện …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Độ Thí Dụ
《六度譬喻》
sáu thí dụ về lục độ được nói trong kinh hoa nghiêm, đó là: 1. trí tuệ ví dụ là người mẹ. 2. bố thí ví dụ là sữa mẹ. 3. trì giới ví dụ là mẹ nuôi. 4. nhẫn nhục ví dụ là đồ trang sức. 5. tinh tiến ví dụ là người nuôi dạy.…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Độ Thuyết Ý
《六度說意》
ý nghĩa nói 6 pháp ba la mật. sáu pháp ba la mật có 2 nghĩa là đối trị và thứ đệ sinh. 1. đối trị: sáu pháp ba la mật đối trị 6 thứ: bỏn sẻn, ác nghiệp, nóng giận, lười biếng, loạn tâm, ngu si. vì 6 thứ này không đưa đến…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Độ Vô Cực
《六度無極》
cũng gọi độ vô cực. chỉ 6 pháp ba la mật. ba la mật (phạm: pàramità), hán dịch: độ (dịch cũ). vì pháp tu lục độ của bồ tát là vô cùng, vô cực nên cũng gọi độ vô cực. [x. kinh tăng nhất a hàm q.1].
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Đức
《六德》
chỉ cho 6 nghĩa của chữ bhagavat. bhagavat (hán âm: bạc già phạm, hán dịch: thế tôn), có đủ 6 nghĩa là: tự tại, xí thịnh, đoan nghiêm, danh xưng, cát tường và tôn quí, gọi là lục đức. [x. phật địa kinh luận q.1]. (xt. bạ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lực Giả
《力者》
Cũng gọi Lực giả pháp sư. Chỉ cho những vị tăng khiêng kiệu trong các tự viện. Thủa xưa, khi đức Phật nhập diệt, các lực sĩ thành Câu thi na khiêng kim quan của Ngài, vì thế, phu khiêng kiệu trong các chùa viện được gọi …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Gia Thất Tông
《六家七宗》
những chi phái của học phái bát nhã ở thời đại đông tấn. từ cuối đời hán cho đến thời lưu tống, kinh bát nhã đã lưu hành ở trung quốc, ngài chi lâu ca sấm đời đông hán truyền dịch kinh đạo hành bát nhã (lần đầu tiên học …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Giác Định Lại
《六角定賴》
Rokkaku Sadayori, 1495-1552: nhà Chiến Quốc Đại Danh ở phía Nam Cận Giang (近江, Ōmi); con của Lục Giác Cao Lại (六角高賴, Rokkaku Takayori); thông xưng là Tứ Lang (四郎); giới danh là Vân Quang Tự Điện Quang Thất Quy Công Đại C…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Lục Giải Nhất Vong
《六解一亡》
sáu cái nút sinh tử (tức 6 căn) được cởi mở thì 1 cái khăn (niết bàn) cũng mất. cứ theo kinh lăng nghiêm quyển 5, thì đức phật từng dùng 1 chiếc khăn hoa báu để ví dụ cho niết bàn; chiếc khăn hoa được thắt thành 6 cái nú…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Giáp Bí Chúc
《六甲秘祝》
cũng gọi cửu tự pháp, tung hoành pháp. đây là chú thuật do 9 chữ: lâm, binh, đấu, giả, giai, trần, liệt, tại và tiền tạo thành. khi thực hành thì trước hết xướng 9 chữ trên đây, đồng thời vẽ 4 đường thẳng dọc và 5 đường …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Giới
《六界》
phạm: wađ dhàtava. chỉ cho 6 đại: đất, nước, lửa, gió, không và thức, là những nguyên tố cơ bản tạo thành vạn hữu. vì 6 đại này mỗi thứ đều có giới hạn nên gọi là giới. x. độ kinh trong trung a hàm q.3]. (xt. giới).
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Giới Tụ
《六界聚》
giới là giới hạn, tụ là tụ tập. nghĩa là 6 đại giả tụ tập (giả hòa hợp) trong thân của chúng sinh và mỗi thứ đều có giới hạn. cứ theo kinh thuyết xứ trong trung a hàm quyển 21, đức phật dạy ngài a nan phải vì các tỉ khưu…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Hà
《六河》
sáu pháp được ví dụ như con sông trong kinh niết bàn. theo niết bàn kinh sớ quyển 27 của ngài quán đính thì lục hà là: sinh tử hà, niết bàn hà, phiền não hà, phật tính hà, thiện pháp hà, ác pháp hà. lục hà này được sắp t…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Hành
《六行》
1. lục hành. sáu giai vị tu hành tiến đến quả phật. tức chỉ cho 6 giai vị thập tín, thập trụ, thập hành, thập hồi hướng, thập địa và đẳng giác. [x. kinh kim cương tam muội; tính linh tập q.8]. 2. lục hành. gọi đủ: lục hà…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Hành Quán
《六行觀》
pháp quán chán hạ ưa thượng để đoạn trừ tư hoặc theo thứ lớp. ba cõi được chia làm 9 địa, gọi chung là thượng địa (cõi sắc và cõi vô sắc gồm 8 địa) và hạ địa (cõi dục, 1 địa). so với thượng địa thì hạ địa là thô, khổ, ch…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Hảo Nhật
《六好日》
trong 1 năm, có 6 ngày tốt cho bản mệnh, gọi là lục hảo nhật. vào các ngày này, trong thiền lâm thường có tụng kinh, lễ tán để cầu cho quốc thái, dân an. [x. môn báo đảo trong thiền lâm tượng khí tiên].
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Hiện Quán
《六現觀》
sáu phương pháp quán xét cảnh hiện tiền bằng trí hữu lậu, vô lậu do luận duy thức đặt ra. đó là: 1. tư hiện quán: tuệ do tư mà thành. tác dụng này nương vào tán địa của cõi dục, quán xét các pháp, rất là bén nhạy, có khả…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Hòa
《六和》
: còn gọi là Lục Úy Lao Pháp (六慰勞法), Lục Khả Hỷ Pháp (六可憘法), Lục Hòa Kính (六和敬); chỉ cho 6 loại hòa đồng ái kính, 6 pháp môn một hành giả Phật Giáo Đại Thừa cầu đạo bồ đề, tu Phạm hạnh cần phải kính trọng, yêu thương lẫn…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Lục Hoà Hợp
《六和合》
sáu căn hòa hợp với 6 trần. tức là mắt hòa hợp với sắc, tai hòa hợp với tiếng, mũi hòa hợp với mùi, lưỡi hòa hợp với vị, thân hòa hợp với xúc và ý hòa hợp với pháp. [x. truyền tâm pháp yếu q.thượng].
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Hoà Kính
《六和敬》
cũng gọi lục úy lạo pháp, lục khả hi pháp, lục hòa, hành hòa kính, học hòa kính, sự hòa kính, thí hòa kính. chỉ cho 6 thứ hòa đồng, kính ái, tức 6 việc mà người cầu bồ đề và tu phạm hạnh phải thân yêu, kính trọng lẫn nha…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Hoà Tháp
《六和塔》
tòa tháp trên núi nguyệt luân, bên sông tiền đường thuộc tỉnh chiết giang, trung quốc, được xây cất vào năm khai bảo thứ 3 (970) đời vua thái tổ nhà tống. ở nơi này vốn có ngôi chùa lục hòa nên dùng làm tên tháp.
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Kết
《六結》
: đức Phật lấy một cái khăn ví cho chơn tánh, lấy Sáu Kết dụ cho Sáu Căn, mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý; biểu thị cho biết căn chỉ có một, nhưng do vì vọng tướng phân biệt sanh khởi mà có Sáu Căn. Như trong Lăng Nghiêm …
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Lục Nga Phế Độc
《蓼莪廢讀》
: bỏ không đọc phần Lục Nga (蓼莪) của Thi Kinh (詩經). Điển cố này phát xuất từ câu chuyện chí hiếu của Vương Bầu (王裒) nhà Ngụy thời Tam Quốc, như trong Bát Đức Cố Sự (八德故事), Hiếu Thiên (孝篇) có ghi lại như sau: “Vương Bầu k…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Lực Sĩ
《力士》
I. Lực Sĩ. Người có sức mạnh. Đây chỉ cho giòng Mạt la ở thành Câu thi na yết la. Khi đức Phật nhập Niết bàn, giòng Mạt la này khiêng kim quan của Ngài, vì thế nên kinh Trường a hàm gọi Lực sĩ là Mạt la. (xt. Mạt La). II…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lực Sĩ Sinh Địa
《力士生地》
Nơi sinh sống của giòng Lực sĩ, tức chỉ cho thành Câu thi na yết la. Theo sự giải thích trong Đại bát niết bàn kinh sớ quyển 1, thì Lực sĩ là người có sức mạnh địch lại nghìn người. Nơi có 30 vạn người sống chung thành b…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Thời Sám Hối
《六時懺悔》
Rokujizange: Sáu Thời Sám Hối, trong một ngày đêm được chia làm sáu thời rõ rệt để tiến hành sám hối, tụng kinh, làm Phật sự. Ban ngày thì có ba thời vào buổi sáng, giữa ngày, cuối ngày. Ban đêm có ba thời vào đầu đêm, g…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Lục Thông
《六通》
: hay Lục Thần Thông (s: ṣaḍ-abhijñāḥ, 六神通), là 6 loại năng lực siêu nhiên diệu dụng, vô ngại, tự tại do chư Phật, Bồ Tát chứng đạt được nhờ sức mạnh của định và tuệ, gồm: (1) Thần Túc Thông (神足通, tên gọi chung của các n…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Lục Thú
《六趣》
: tên gọi khác của Lục Đạo (s: ṣaḍ-gati, 六道), là 6 thế giới trong đó chúng sanh luân hồi lưu chuyển sanh tử do nghiệp nhân thiện ác mình đã từng tạo ra. Như trong Oanh Vũ Kinh (鸚鵡經, Taishō No. 79) có câu: “Phạm Chí tăng …
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Lục Tri Sự
《六知事》
: trong Thiền Tông, đây là 6 nơi hay tên chức vụ các vị tăng chuyên trách mọi công việc trong tự viện, gồm có: (1) Đô Tự (都寺, Tsūsu), người đảm đương chức vụ giám sát hết mọi việc trong chùa, trên cả Giám Tự (監寺). (2) Gi…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Lục Triều
《六朝》
Rokuchō, 220-589: 6 vương triều gồm nhà Ngô (呉, 222-280) của thời đại Tam Quốc (三國), nhà Đông Tấn (東晉, 317-420), Tống (宋, 960-1127), Tề (齊, 479-502), Lương (梁, 502-557) và Trần (陳, 557-589) của Nam Triều (南朝). Tất cả lấy…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Lục Tức
《六即》
Cũng gọi Lục thị, Lục tuyệt, Lục như. Sáu hành vị của Bồ tát Viên giáo do tông Thiên thai thiết lập, tức là 6 giai đoạn hợp thành 1 thể với chân lí, gọi là Lục tức. 1. Lí tức: Hết thảy chúng sinh đều trụ trong Phật tính …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Tức Phật
《六即佛》
Tông Thiên thai căn cứ vào Phật tính mà lập ra Lục tức vị, gọi là Lục tức Phật. Cứ theo Quán vô lượng thọ kinh sớ diệu tông sao quyển thượng, thì Lục tức Phật là: 1. Lí tức Phật, cũng gọi Lí Phật. Chỉ cho tất cả chúng si…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Tức Thành Phật
《六卽成佛》
: trong giáo nghĩa của Thiên Thai Tông có luận một cách có hệ thống về các giai vị từ sơ phát tâm cho đến khi đạt quả vị Phật và phân chia ra thành Bốn Giáo là Tạng, Thông, Biệt, Viên. Về bản chất thì chúng sanh tức là P…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Lục Tưởng
《六想》
Chỉ cho 6 niệm tưởng tương ứng với thức mà sinh khởi khi 6 căn tiếp xúc với 6 trần. Cứ theo kinh Đại tập pháp môn quyển hạ, thì Lục tưởng là: 1. Nhãn tưởng: Niệm tưởng tương ứng với thức mà sinh khởi khi mắt trông thấy s…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Tướng Viên Dung
《六相圓融》
Cũng gọi Lục tướng duyên khởi. Chỉ cho 6 tướng viên dung: Tổng tướng, Biệt tướng, Đồng tướng, Dị tướng, Thành tướng và Hoại tướng. Sáu tướng này dung hòa lẫn nhau mà không bị trở ngại, cùng với thuyết Thập huyền môn, gọi…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Lục Vạn Tạng
《六萬藏》
Tạng nghĩa là Pháp tạng, tức giáo pháp do đức Phật nói. Pháp tạng của đức Phật gồm 6 vạn bài kệ, gọi là Lục vạn tạng. Kinh Đại phương tiện Phật báo ân quyển 4 (Đại 3, 147 thượng), nói: Đề bà đạt đa tuy theo Phật xuất gia…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển