Lục Độ

s: ṣaḍ-pāramitā, ṣaṭ-pāramitā: tức Lục Ba La Mật (六波羅蜜), Lục Ba La Mật Đa (六波羅蜜多), Lục Độ Ba La Mật (六度波羅蜜), còn gọi là Lục Độ Vô Cực (六度無極), Lục Đáo Bỉ Ngạn (六到彼岸). Ba La Mật (s, Pāli: pāramitā 波羅蜜) dịch là Độ (度), nghĩa là Đáo Bỉ Ngạn (到彼岸, đến bờ bên kia), tức là đạt thành, hoàn thành lý tưởng. Đây là 6 pháp tu hành thật tiễn để Thành Phật đạo của vị Bồ Tát, được giải thích rất rõ trong Phật Thuyết Bồ Tát Nội Tập Lục Ba La Mật Kinh (佛說菩薩內習六波羅蜜經, Taishō No. 778), gồm: (1) Bố Thí Ba La Mật (s, Pāli: dāna-pāramitā 布施波羅蜜), còn gọi là Thí Ba La Mật (施波羅蜜), Đàn Ba La Mật (檀波羅蜜), Đàn Na Ba La Mật (檀那波羅蜜), Bố Thí Độ Vô Cực (布施度無極); có 3 loại Bố Thí là Tài Thí (財施, Bố Thí về tiền tài, vật chất), Pháp Thí (法施, Bố Thí lời dạy, giáo lý để tu tập và đạt được chân lý) và Vô Úy Thí (無畏施, Bố Thí sự không sợ hãi, giúp cho mọi người an tâm), để Đối Trị với sự tham lam, keo kiệt và tiêu trừ sự bần cùng. (2) Trì Giới Ba La Mật (Sanskrit: śīla-pāramitā, Pāli: sīla-pāramitā 持戒波羅蜜), còn gọi là Giới Ba La Mật (戒波羅蜜), Thi La Ba La Mật (尸羅波羅蜜), Giới Độ Vô Cực (戒度無極); giữ gìn giới luật đã lãnh thọ, thường tự tỉnh thức, có thể Đối Trị Ác Nghiệp, khiến cho thân Tâm Thanh Tịnh. (3) Nhẫn Nhục Ba La Mật (Sanskrit: kṣānti-pāramitā, Pāli: khantī-pāramitā 忍辱波羅蜜), hay Nhẫn Ba La Mật (忍波羅蜜), Sàn Đề Ba La Mật (孱提波羅蜜), Nhẫn Nhục Độ Vô Cực (忍辱度無極); nghĩa là nhẫn nại, chịu đựng các sự bức hại, Đối Trị sân hận, nóng nảy, giúp cho tâm an trú. (4) Tinh Tấn Ba La Mật (Sanskrit: vīrya-pāramitā, Pāli: virya-pāramitā 精進波羅蜜), hay Tấn Ba La Mật (進波羅蜜), Tỳ Lê Da Ba La Mật (毘梨耶波羅蜜), Tinh Tấn Độ Vô Cực (精進度無極), Nỗ Lực tinh tấn tiến lên, bất khuất, không thối chí; giúp Đối Trị sự lười biếng, sinh trưởng các pháp lành. (5) Thiền Định Ba La Mật (Sanskrit: dhyāna-pāramitā, Pāli: jhāna-pāramitā 禪定波羅蜜), hay Thiền Ba La Mật (禪波羅蜜), Thiền Na Ba La Mật (禪那波羅蜜), Thiền Độ Vô Cực (禪度無極); nghĩa là tu tập Thiền định, có thể Đối Trị sự loạn tâm, giúp cho tâm được an định. (6) Trí Tuệ Ba La Mật (Sanskrit: prajñā-pāramitā, Pāli: paññā-pāramitā 智慧波羅蜜), hay Tuệ Ba La Mật (慧波羅蜜), Bát Nhã Ba La Mật (般若波羅蜜), Minh Độ Vô Cực (明度無極). Sáu pháp này được thuyết đầu tiên trong kinh Bát Nhã và một số Kinh Điển Đại Thừa khác và được xem như là hạnh lý tưởng của Phật Giáo Đại Thừa. Đặc biệt, căn bản của các hạnh này có trong Bát Nhã Ba La Mật, và hạnh từ bi vốn căn cứ trên cở sở của Bát Nhã là nội dung của Lục Độ. Trong Đạt Ma Đại Sư Phá Tướng Luận (達磨大師破相論) có đoạn: “Lục Ba La Mật giả, tức tịnh Lục Căn dã; Hồ danh Ba La Mật, Hán danh Đạt Bỉ Ngạn, dĩ Lục Căn Thanh Tịnh, bất nhiễm Lục Trần, tức thị độ Phiền Não hà, chí Bồ Đề ngạn, cố danh Lục Ba La Mật (六波羅蜜者、卽淨六根也、胡名波羅蜜、漢名達彼岸、以六根清淨、不染六塵、卽是度煩惱河、至菩提岸、故名六波羅蜜, Sáu Ba La Mật tức là làm trong sạch Sáu Căn; người Hồ [Ấn Độ] gọi là Ba La Mật, người Hán [Trung Quốc] gọi là đạt đến bờ bên kia; vì Sáu Căn trong sạch, không nhiễm Sáu Trần, tức là qua được sông Phiền Não, đến bờ Bồ Đề; cho nên có tên là Sáu Ba La Mật).” Hay như trong Duy Tâm Tập (唯心集, CBETA No. 1208) có đoạn: “Nhất Cú A Di Đà, vạn thiện đồng đăng; Nhất Cú A Di Đà, Lục Độ tề hành; Nhất Cú A Di Đà, tịnh uế trừng thanh; Nhất Cú A Di Đà, Đông Tây hợp tinh; Nhất Cú A Di Đà, bao quát cổ kim; Nhất Cú A Di Đà, hàm cái Càn Khôn; Nhất Cú A Di Đà, Chứng Nhập Vô Sanh (一句阿彌陀、萬善同登、一句阿彌陀、六度齊行、一句阿彌陀、淨穢澄清、一句阿彌陀、東西合并、一句阿彌陀、包括古今、一句阿彌陀、函蓋乾坤、一句阿彌陀、證入無生, một câu A Di Đà, vạn thiện cùng lên; một câu A Di Đà, Lục Độ cùng hành; một câu A Di Đà, sạch nhớp lắng trong; một câu A Di Đà, Đông Tây hợp lại; một câu A Di Đà, bao quát cổ kim; một câu A Di Đà, trùm khắp Càn Khôn; một câu A Di Đà, chứng vào Vô Sanh).”