Từ Điển Phật Học
Công cụ tra cứu thuật ngữ Phật học với định nghĩa học thuật, nguồn kinh điển và đối chiếu đa ngữ (Hán, Sanskrit, Pāli, Anh). Dành cho nghiên cứu và học tập.
Danh sách thuật ngữ
Lọc theo chữ cái.
-
Nhất Toàn Đà La Ni
《一旋陀羅尼》
Tên của Đà la ni thứ nhất trong 3 Đà la ni nói trong phẩm Khuyến phát kinh Pháp hoa. Đà la ni này là giáo pháp chuyển hóa toàn bộ tâm phàm phu chấp trước các pháp có hình tướng, nhằm đạt đến trí lực của lí Không, tương đ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Toàn Nhất Chú
《一旋一咒》
Một vòng 1 biến chú. Nghĩa là đi nhiễu Phật 1 vòng, tụng xong 1 Đà la ni. Ma ha chỉ quán quyển 2, phần đầu (Đại 46, 13 trung) nói: Cúng dường xong, lễ trước Tam bảo đã thỉnh (...), bày tỏ lòng ăn năn sám hối rồi đứng dậy…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhật Toàn Tam Muội
《日旋三昧》
Cũng gọi Nhật luân tam muội. Một trong 16 tam muội nói trong phẩm Diệu âm kinh Pháp hoa. Trong Pháp hoa nghĩa sớ quyển 12 (Đại 34, 622 trung), ngài Gia tường nói: Nhật toàn tam muội giống như Nhật thiên ngồi trên cung đi…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhật Tồn
《日存》
Nichizon, 1369-1421: vị Tăng của Nhật Liên Tông, sống vào khoảng giữa thời đại Thất Đinh, vị Tổ đời thứ 5 của Diệu Liên Tự (妙蓮寺); húy là Nhật Tồn (日存), Nhật Soạn (日選), hiệu là Tinh Tấn Viện (精進院), Hảo Học Viện (好學院). Ông…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Nhất Tồn Nhất Quyết
《一存一闕》
Một còn 1 thiếu. Chỉ cho 2 bản dịch của kinh Vô lượng thọ, 1 bản thì còn, 1 bản đã thất lạc. Cứ theo Khai nguyên thích giáo lục quyển 12, 14 của ngài Trí thăng đời Đường, thì Nhất tồn(bản hiện còn)là bản do ngài Cương lư…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Tông
《一宗》
I. Nhất Tông. Một tông chỉ. Những giáo thuyết của Đại thừa trong các kinh tuy có khác nhau, nhưng đều cùng qui về 1 lí, lấy 1 tông chỉ làm chỗ qui hướng. II. Nhất Tông. Một nhà, một dòng họ. Thiền uyển thanh qui quyển 7 …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Tông Cấu
《一宗構》
Tiếng dùng của Phật giáo Nhật bản. Phật giáo Nhật bản ở thời đại Giang hộ, khi trục xuất 1 vị tăng ra khỏi tông môn của mình, gọi là Nhất tông cấu. Nếu trục xuất vị tăng ra khỏi 1 phái nào đó trực thuộc tông môn, thì gọi…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Trác Trác Đắc
《一逴逴得》
Tiếng dùng trong Thiền lâm. Trác nghĩa là vượt qua, tức 1 bước nhảy vọt vượt qua các vọng tưởng phiền não. Cũng hàm ý ngay lúc ấy được tỉnh ngộ.
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Trảm Nhất Thiết Trảm
《一斬一切斬》
Đối lại: Nhất nhiễm nhất thiết nhiễm. Tiếng dùng trong Thiền lâm. Chém một tức chém tất cả. Nghĩa là nếu dứt được căn bản vô minh thì tất cả phiền não và vọng kiến tự nhiên đều dứt hết. Tắc 19 trong Bích nham lục (Đại 48…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Trần Bất Nhiễm
《一塵不染》
Một mảy bụi không nhiễm. Trần, Phạm: Artha, hoặc Viwaya. Dịch mới: Cảnh, cảnh giới. Chỉ cho đối tượng(đối cảnh)mà 6 căn duyên theo để sinh ra cảm giác. Phật gọi 6 thứ: Sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp là Trần cảnh (cảnh …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Trần Pháp Giới
《一塵法界》
Một hạt bụi dung chứa cả pháp giới. Một hạt bụi tuy là cực nhỏ, nhưng nếu dùng con mắt trí tuệ mà quan sát thì biết trong 1 hạt bụi bao hàm cả vũ trụ, vì thế gọi là Nhất trần pháp giới. Phương Tây cũng có câu ngạn ngữ tư…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Trang Nghiêm Tam Muội
《一莊嚴三昧》
Tam muội là tên khác của Thiền định. Nhất trang nghiêm tam muội là 1 trong 108 Tam muội. Đây là Thiền định quán chiếu tất cả các pháp đều là 1 tướng chứ không có 2 tướng. Phẩm Thích ma ha diễn trong luận Đại trí độ quyển…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhật Trì
《日持》
Nichiji, 1250-?: vị tăng của Nhật Liên Tông Nhật Bản, sống vào khoảng giữa và cuối thời Liêm Thương, một trong Lục Lão Tăng (六老僧); húy là Nhật Trì (日持), tên lúc nhỏ là Tùng Thiên Đại (松千代), thông xưng là Giáp Phỉ Công (甲…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Nhất Tri Bán Giải
《一知半解》
Biết một hiểu nửa, nghĩa là kiến thức nông cạn. Đại tuệ Phổ giác thiền sư ngữ lục quyển 18 (Đại 47, 887 trung) nói: Văn chương mĩ thuật của thế gian còn cần phải hiểu rõ, rồi sau mới đạt đến chỗ tinh vi, huống hồ là pháp…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhật Triêu
《日朝》
Nicchō, 1422-1500: vị Tăng của Nhật Liên Tông, sống vào khoảng giữa hai thời đại Thất Đinh và Chiến Quốc, húy là Nhật Triêu (日朝); thông xưng là Gia Hạ A Xà Lê (加賀阿闍梨); tự là Kính Trừng (鏡澄), hiệu Bảo Tụ Viện (寶聚院), Hành …
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Nhật Trợ
《日助》
Nichijo, 1495-1553: vị Tăng của Nhật Liên Tông, sống vào khoảng thời đại Chiến Quốc, húy là Nhật Trợ (日助); hiệu Liên Quang Viện (蓮光院). Ông vốn là con nuôi của quan Thái Chính Đại Thần Hoa Sơn Viện Chính Trường (花山院政長), đ…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Nhật Trú
《日住》
Nichijū, 1406-1486: vị Tăng của Nhật Liên Tông, sống vào khoảng thời đại Thất Đinh, húy là Nhật Trú (日住), hiệu Chơn Như Viện (眞如院), xuất thân vùng Kyoto. Ban đầu ông theo hầu hạ Nhật Diên (日延) ở Diệu Giác Tự (妙覺寺) thuộc …
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Nhật Trừng
《日澄》
Nicchō, 1441-1510: học Tăng của Nhật Liên Tông, sống vào khoảng giữa hai thời đại Thất Đinh và Chiến Quốc, húy là Nhật Trừng (日澄); thông xưng là Nhất Như Phòng (一如房), tự Khải Vận (啟運); hiệu là Viên Minh Viện (圓明院). Ông x…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Nhật Trung Bảo Thạch
《日中寶石》
Đá quí để dưới ánh sáng mặt trời lúc giữa trưa, hiện ra đủ các màu sắc xanh vàng đỏ trắng, không có màu nào nhất định; ví dụ cảnh giới tự do tự tại, không bị kẹt dính vào 1 chỗ nào. Ví dụ này có xuất xứ từ kinh Đại bát n…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Trung Kiếp
《一中劫》
Một trung kiếp, đơn vị tính thời gian của Ấn độ đời xưa. Một tiểu kiếp là tuổi thọ con người trải qua 1 chu kì tăng và 1 chu kì giảm, tổng cộng .680 vạn năm. Hợp 20 tiểu kiếp thì thành 1 trung kiếp, gồm 33.600 vạn năm, g…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Trung Nhất Thiết Trung
《一中一切中》
Một Trung tất cả Trung. Tông Thiên thai thành lập 3 pháp quán: Không quán, Giả quán và Trung quán, nhưng khi tu 1 pháp tức cũng gồm cả 2 pháp còn lại. Như khi tu Trung quán, thì Không quán và Giả quán cũng đều là Trung, …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhật Trung Nhất Thực
《日中一食》
Giữa ngày ăn 1 bữa, là 1 trong 12 hạnh đầu đà. Giới luật qui định, người xuất gia tu đạo, mỗi ngày chỉ được ăn 1 bữa vào giờ Ngọ, ngoài thời gian ấy ra không được ăn. [X. kinh Thập nhị đầu đà]. (xt. Trì Ngọ).
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Trước
《一著》
Cũng gọi Nhất trước tử. Tiếng dùng trong Thiền lâm. Nguyên là dụng ngữ trong môn chơi về cờ tướng, đi 1 nước cờ gọi là Nhất trước. Trong Thiền lâm, từ này được dùng để chỉ cho 1 sự kiện, 1 việc. Tắc 6 trong Bích nham lục…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Trượng Lục Tượng
《一丈六像》
[đồ]: nghĩa là tượng Phật cao 1 trượng 6 thước, hình hóa thân. Quán Vô Lượng Thọ Kinh (觀無量壽經) có đoạn rằng: “Nhất trượng lục tượng tại trì thủy thượng (一丈六像在池水上, tượng cao một trượng sáu thước nằm trên mặt nước hồ)”. Nó …
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Nhất Trường Ma La
《一場懡㦬》
Tiếng dùng trong Thiền lâm. Một chuỗi hổ thẹn. Ma la nghĩa là tàm quí, sỉ nhục. Các bộ ngữ lục của Thiền tông thường dùng nhóm từ này. Tắc 7 trong Thung dung lục (Đại 48, 231 hạ) nói:Con nít được tiền nín khóc ngay Thấy …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhật Truyền
《日傳》
Nichiden, 1482-1548: vị Tăng của Nhật Liên Tông, sống vào khoảng giữa thời đại Chiến Quốc, vị Tổ đời thứ 13 của Cửu Viễn Tự (久遠寺), húy là Nhật Truyền (日傳); tự Thừa Hải (承海), hiệu Bảo Tụ Viện (寶聚院). Ông từng theo hầu Nhật…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Nhật Tú
《日秀》
Nisshū, 1383-1450: vị Tăng của Nhật Liên Tông, sống vào khoảng thời đại Thất Đinh, húy là Nhật Tú (日秀); tự Quán Tùy (觀隨), hiệu Ngọc Động Diệu Viện (玉洞妙院). Ông xuất gia năm lên 13 tuổi, rồi theo hầu Nhật Truyền (日傳) ở Bổn…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Nhất Tự Bất Thuyết
《一字不說》
Không nói 1 chữ. Nghĩa là đạo mà chư Phật tự chứng được không thể dùng văn tự ngôn ngữ để diễn đạt, chỉ có Phật với Phật mới thấu suốt mà thôi. Cũng như dùng ngón tay để chỉ mặt trăng, thì ngón tay vốn chẳng phải mặt tră…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Tự Bố Thân Đức
《一字布身德》
Một chữ A bày ra khắp toàn thân. Kinh Đại nhật quyển 3 (Đại 18, 22 thượng) nói: Đài hoa môn chữ A Vòng lửa rất đẹp đẽ Ánh sáng chiếu khắp hết Soi đến mọi chúng sinh. Nghĩa là chân ngôn chữ A được chư Phật ở 10 phương dùn…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Tự Chú
《一字咒》
Một chữ đứng trước chân ngôn. Hành giả Mật giáo khi trì tụng Chân ngôn, dùng chữ chủng tử làm Chân ngôn để trì tụng, hoặc ở trước chữ chủng tử thêm vào từ Qui mệnh mà thành Chân ngôn, gọi là Nhất tự chú. Chủng tử ấy là (…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Tử Địa
《一子地》
Gọi đủ: Cực ái nhất tử địa. Giai vị Bồ tát chứng được quả hóa tha. Bồ tát ở giai vị này, đem tâm từ bi, bình đẳng thương xót tất cả chúng sinh cũng như thương con mình, thấy con an ổn, tu thiện thì sinh tâm vui mừng; thấ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Tự Đỉnh Luân Vương Kinh
《一字頂輪王經》
Cũng gọi Nhất tự kinh, Bồ đề đạo tràng sở thuyết nhất tự đính luân vương kinh, Bồ đề tràng kinh. Kinh, 5 quyển, do ngài Tam tạng Bất không dịch vào đời Đường, được thu vào Đại chính tạng tập 19. Kinh này có hình thái đặc…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Tự Kim Luân
《一字金輪》
Phạm: Ekàkwara-uwịìwacakra. Hán âm: Ế ca ngật sa la bột đà ô sắt ni sa chước ngật la. Cũng gọi Nhất tự kim luân Phật đính vương, Đại kim luân minh vương. Chân ngôn do đức Đại nhật Như lai tuyên thuyết khi Ngài ở trong đị…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Tự Kim Luân Pháp
《一字金輪法》
Cũng gọi Nhất tự kim luân Phật đính pháp. Tên pháp tu Nhất tự kim luân. Phật đính tôn trong các vị tôn của Mật giáo lấy chữ (bhrùô, bột rô án) làm Chân ngôn, là bậc tôn thắng trong các Phật đính, ví như các vị Chuyển luâ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Tự Nghiệp
《一字業》
Pháp tu lấy kinh Bồ đề đạo tràng sở thuyết nhất tự đính luân vương làm chủ yếu, do ngài Viên trân thuộc tông Thiên thai Nhật bản lập ra. Là 1 trong 5 nghiệp của Thai Mật(Mật giáo do tông Thiên thai của Phật giáo Nhật bản…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Tu Nhất Thiết Tu
《一修一切修》
Một tu tất cả tu. Nghĩa là bậc thượng căn đại trí vận dụng toàn tính khởi tu, hiểu biết rõ tu tức là tính, tính tu không 2, sự lí dung nhau; đốt hương, rải hoa đều là Trung đạo, ngồi thiền tụng kinh cũng là Chân như. Bởi…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Tự Nhiếp Đa
《一字攝多》
Đối lại: Đa tự nhiếp nhất. Một chữ bao nhiếp nhiều nghĩa, là 1 trong 16 huyền môn do Mật giáo lập. Khi giải thích văn kinh và tướng chữ, Mật giáo thường dùng 1 chữ của tiếng Phạm để thu gom nghĩa lí của tất cả, gọi là Nh…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Tự Phá Đa
《一字破多》
Đối lại: Đa tự phá nhất. Một chữ phá nhiều nghĩa, là 1 trong 16 huyền môn do Mật giáo thành lập. Khi giải thích văn kinh và tướng chữ, Mật giáo thường dùng 1 chữ trong tiếng Phạm để đả phá sự mê chấp đối với nghĩa lí của…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Tự Phật Đỉnh Chân Ngôn Dữ Phật Nhãn Chân Ngôn
《一字佛頂真言與佛眼真言》
Tên của Chân ngôn Phật đính và Phật nhãn. Đáp lời thỉnh cầu của bồ tát Kim cương mật tích chủ, đức Phật vào Đại tam ma địa tuyên thuyết chân ngôn Nhất tự Phật đính: Na mạc (qui mệnh) thiện mạn đà bột đà nẫm (phổ biến chư…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Tự Phật Đỉnh Luân Vương Kinh
《一字佛頂輪王經》
Phạm: Ekàkwara-buddhowịìwa-cakraràja-sùtra. Gọi tắt: Ngũ Phật đính kinh. Kinh, 5 quyển, do ngài Bồ đề lưu chí dịch vào đời Đường, được đưa vào Đại chính tạng tập 19. Nội dung kinh này tường thuật việc đức Phật Thích ca ở…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Tự Tam Lễ
《一字三禮》
Một chữ 3 lễ. Với lòng kính tin đức Phật, khi chép kinh, cứ viết xong 1 chữ thì lạy 3 lạy. Ngoài ra, khi khắc chạm tượng Phật, đưa 1 đường dao thì lễ 3 lần, gọi là Nhất đao tam lễ.
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Tự Thành Đa
《一字成多》
Đối lại: Đa tự thành nhất. Một chữ thành nhiều, 1 trong 16 huyền môn do Mật tông thành lập. Khi giải thích văn kinh và tướng chữ, Mật tông thường dùng 1 chữ trong tiếng Phạm để thành lập nghĩa của tất cả chữ, gọi là Nhất…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Tự Thích Đa
《一字釋多》
Đối lại: Đa tự thích nhất. Một chữ giải thích nhiều chữ, 1 trong 16 huyền môn do Mật tông thành lập. Khi giải thích văn kinh và tướng chữ. Mật tông thường dùng 1 chữ trong tiếng Phạm để giải thích nghĩa lí của nhiều chữ,…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Tự Thiền
《一字禪》
Cũng gọi Nhất tự quan. Thiền một chữ. Chỉ dùng 1 chữ duy nhất để biểu hiện tông chỉ của Thiền. Đây là tông phong đặc thù của Thiền sư Vân môn Văn yển.Tắc 8 trong Bích nham lục (Đại 48, 148 trung) chép: Cuối hạ, ngài Thúy…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Tự Văn Thù
《一字文殊》
Cũng gọi Nhất kế Văn thù. Chỉ cho bồ tát Văn thù trên đầu tết 1 búi tóc. Trong Mật giáo, bồ tát Văn thù được biểu hiện bằng nhiều hình tượng khác nhau như: Nhất tự Văn thù, Ngũ tự Văn thù, Lục tự Văn thù, Bát tự Văn thù.…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Tự Văn Thù Pháp
《一字文殊法》
Pháp tu của Mật giáo thờ bồ tát Nhất tự Văn thù làm bản tôn, lấy chữ (Zrhyiô, xỉ lâm) hoặc chữ (Trhyìô, thể li hi lâm) làm chân ngôn. Cứ theo kinh Văn thù sư lợi căn bản nhất tự đà la ni, thần chú này có công năng diệt t…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Tử Xuất Gia Cửu Tộc Sinh Thiên
《一子出家九族生天》
Một người con xuất gia chín họ được sinh lên cõi trời. Cửu tộc (9 đời trong dòng họ) gồm: Cao tổ phụ (ông Tổ cao nhất), tằng tổ phụ (ông cố), tổ phụ (ông nội), phụ mẫu (cha mẹ), kỉ (mình), tử (con), tôn (cháu), tằng tôn …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Tức Bán Bộ
《一息半步》
Một bước đi 1 hơi thở. Đây là phương pháp bước đi (kinh hành) 1 cách khoan thai, chậm rãi của người tu Thiền. Tức trong 1 khoảng hơi thở, nhấc chân phải đến đầu chân trái; ở hơi thở kế tiếp, nhấc chân trái đến đầu chân p…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Túc Giác
《一宿覺》
Giác ngộ trong 1 đêm. Thiền sư Vĩnh gia Huyền giác đời Đường, tham yết ngài Lục tổ Tuệ năng, chỉ trong 1 đêm hỏi đạo mà đại ngộ và được truyền tâm ấn. Sau, Thiền lâm truyền tụng giai thoại đêm ấy là Nhất túc giác. [X. Cả…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Nhất Tức Lục
《一即六》
Một tức sáu. Nghĩa là trong 6 căn: Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý, hễ bất cứ 1 căn nào trở về chân tính, thì 5 căn còn lại cũng được giải thoát. Kinh Lăng nghiêm quyển 6 (Đại 19, 131 thượng) nói: Một căn đã về nguồn Sáu …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển