Từ Điển Phật Học
Công cụ tra cứu thuật ngữ Phật học với định nghĩa học thuật, nguồn kinh điển và đối chiếu đa ngữ (Hán, Sanskrit, Pāli, Anh). Dành cho nghiên cứu và học tập.
Danh sách thuật ngữ
Lọc theo chữ cái.
-
Thiết Nhãn Đạo Quang
《鐵眼道光》
Cao tăng Nhật bản, thuộc tông Hoàng bá, người ở Phì hậu (huyện Hùng bản) họ Tá bá, hiệu Thiết nhãn. Sư xuất gia năm 13 tuổi, 26 tuổi đến tham yết ngài Ẩn nguyên Long kì, thờ ngài Mộc am Tính thao làm thầy. Về sau, sư dốc…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiết Nhãn Tạng
《鐵眼藏》
Đại tạng kinh do Nhật bản khắc in, tức bản Hoàng bá, do ngài Thiết nhãn Đạo quang, thuộc tông Hoàng bá Nhật bản khắc bản(1669-1681) ở chùa Vạn phúc tại Vũ trị. Toàn tạng gồm 1618 bộ, 7334 quyển. Bản gỗ của bản này hiện c…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiết Quật Địa Ngục
《鐵窟地獄》
Địa ngục hang sắt. Những kẻ tham lam keo kiệt, không bố thí cho cha mẹ, vợ con, người giúp việc trong nhà, bạn bè thân thuộc, coi sư trưởng như phân dơ... thì sau khi chết sẽ bị đọa vào địa ngục này. Đây là 1 núi sắt lớn…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiết Quyết Tử
《鐵橛子》
Tiếng dùng trong Thiền lâm. Cây cọc sắt. TrongThiền lâm, từ ngữ này được chuyển dụng để chỉ cho việc không bám dính vào đâu được. Bích nham lục tắc 44 (Đại 48, 180 hạ) ghi: Ngài Hòasơn dạy rằng: Học tập gọi là Văn, tuyệt…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiết Tát La
《鐵薩羅》
Vị tỉ khưuniđời Lưu Tống, người nước Sư tử (Tích lan). Năm Nguyên gia thứ 10 (433), Ni sư hướng dẫn 10 vị tỉ khưu ni đến Kiến khang (nay là Nam kinh), sáng lập giới đàn ở chùa Nam lâm, thỉnh ngài Tăng già bạt ma người Ấn…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiết Tật Lê
《鐵蒺藜》
Tiếng dùng trong Thiền lâm. I. Thiết Tật Lê. Tật lê làmộtloại cỏ thuốc, bò lan trên mặt đất, quả có 5 gai nhọn chìa ra. Thiết tật lê là một thứ vũ khí bằng sắt, hình dáng giống quả tật lê, dùng để chống kẻ địch. Trong Th…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiết Thành
《鐵城》
Phạm:Aya#-pràkarà. Địa ngục thành sắt. Theo kinh luận chép thì nếu người không hiếu thuận với cha mẹ, không kính thờ sư trưởng, không sợ giới cấm, không sợ đời này, đời sau thì sau khi chết sẽ đọa vào địa ngục Thiết thàn…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiết Tháp
《鐵塔》
Tháp sắt. Tức chỉ cho tòa tháp sắt ở Nam Ấn độ, trong đó có cất chứa kinh Kim cương đính... Cứ theo Kim cương đính kinh nghĩa quyết thì sau khi đức Phật nhập diệt khoảng vài trăm năm, không một ai đã mở được tháp này. Về…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiết Thích Lâm Địa Ngục
《鐵刺林地獄》
Địa ngục rừng gai sắt. Những người phạm tội tà dâm phải đọa địa ngục này. Trong ngục này có cây gai lớn, trên có rắn độc, hóa làm người nữ hiền lành, xinh đẹp, cám dỗ tội nhân. Khi tội nhân leo lên cây này, thì gai đều t…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiết Thụ
《鐵樹》
Tiếng dùng trong Thiền lâm. Cây sắt. Dùng cây sắt không hoa, không quả để ví dụ sự diệu dụng của vô tâm, vô tác, dứt hẳn tư duy, phân biệt. Thiền tông dùng câu Thiết thụ khai hoa thế giới hương(cây sắt nở hoa thế giới th…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiệt Thức
《舌識》
Phạm:Jihvà-vijĩàna. Pàli:Jivhà-viĩĩàna. Lấy Thiệt căn(cái lưỡi)làm chỗ nương, duyên theo vị cảnh(mùi vị)mà sinh ra tác dụng phân biệt mùi vị, gọi là Thiệt thức (thức lưỡi). Một trong 5 thức, 1 trong 6 thức, 1 trong 8 thứ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiết Toả Kim Toả
《鐵鎖金鎖》
Khóa sắt, khóa vàng. Ví dụ thân bị trói buộc. Tỏa là dụng cụ để trói buộc. Vàng (kim) sắt(thiết) phẩm chất có cao, thấp khác nhau, nhưng ý nghĩa mất tự do thì như nhau. Tức dù trói buộc bằng khóa vàng hay khóa sắt thì cũ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiết Tử Đan
《切死丹》
: xem Cát Lợi Chi Đan (吉利支丹) bên trên.
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Thiệt Tướng
《舌相》
I. Thiệt Tướng. Tướng lưỡi, là tướng thứ 27 trong 32 tướng của chư Phật và Chuyển luân thánh vương, tức tướng lưỡi rộng dài (Phạm: Prabhùta-jihvatà). Lưỡi của chư Phật và Chuyển luân thánh vương rộng dài, mềm mại và mịn …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiết Vi Kết Tập
《鐵圍結集》
Chỉ cho việc kết tập kinh Đại thừa ở núi Thiết vi. Cứ theo luận Đại trí độ quyển 100 thì sau khi đức Phật nhập diệt, các vị Đại bồ tát như Văn thù, Di lặc... cùng ngài A nan vào núi Thiết vi kết tập các kinh Đại thừa, gọ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiết Vi Sơn
《鐵圍山》
Phạm: Cakravàđa-parvata. Pàli:Cakkavàơa-pabbata. Cũng gọi Thiết luân vi sơn, Luân vi sơn, Kim cương sơn, Kim cương vi sơn. Thế giới quan Phật giáo lấy núi Tu di làm trung tâm, chung quanh có 8 núi và 8 biển bao bọc, dãy …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiết Võng Địa Ngục
《鐵網地獄》
Địa ngục lưới sắt. Tức địa ngục trong đó tội nhân bị trừng phạt bằng cách bắt nằm trên lưới sắt nóng, là nơi mà những chúng sinh giả dối, tàtâm dua nịnh, dùng thuật yêu mị mê hoặc người đời thì sau khi chết phải đọa vào.…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiết Xí Công Đức
《設厠功德》
Công đức làm nhà xí cho người ta dùng. Theo kinh Phân biệt nghiệp báo lược thì xây dựng nhà xí, quét dọn các thứ dơ bẩn khiến thân tâm thường thanh tịnh, nhờ đó xa lìa các cấu nhiễm, rốt ráo được an vui. Kinh Phúc điền n…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiệu Âu
《紹鷗》
Jōō, 1504-1555: một trà nhân sống vào khoảng cuối thời đại Thất Đinh (室町, Muromachi), xưa kia họ Võ Điền (武田, Takeda), sau đổi sang họ Võ Dã (武野, Takeno), hiệu Nhất Nhàn Cư Sĩ (一閑居士), Đại Hắc Am (大黒…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Thiêu Chỉ
《燒指》
Cũng gọi Nhiên chỉ. Đốt ngón tay, bày tỏ lòng tín ngưỡng chân thành. Trong Phật giáo có việc dùng thân thể để phát đại nguyện cứu khổ cứu nạn cho dân hoặc để cúng dường Phật. Thiêu chỉ chính là thuộc loại này, gọi là Thi…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiểu Dục Tri Túc
《少欲知足》
Cũng gọi Hỉ túc thiểu dục, Vô dục tri túc.Ít muốn biết đủ. Chỉ cho sự tiết chế vật dục. Nghĩa là giảm thiểu dục vọng và biết thỏa mãn với những gì mình đã có. Nếu giải thích từng vế thì Thiểu dục (Phạm: Alpeccha) là đối …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiêu Hương
《燒香》
Phạm,Pàli:Dhùpana. Cũng gọi Niệm hương, Niệp hương, Phần hương, Chú hương. Đốt hương. Tức là đốt các loại hương trước tượng chư Phật, Bồ tát, Tổ sư. Ban đầu, ở Ấn độ, vì khí hậu rất nóng bức nên dân chúng đều thoa hương …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiêu Hương Thị Giả
《燒香侍者》
Cũng gọi Thị hương. Thị giả phụ trách việc cầm hộp hương và thiêu hương, 1 trong 5 thị giả. Trong Thiền lâm, Thiêu hương thị giả có nhiệm vụ cầm hộp hương và đốt hương hành lễ trong pháp hội. Vị này còn kiêm cảviệc ghi c…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiếu Khang
《少康》
Cao tăng Trung quốc thuộc tông Tịnh độ, sống vào đời Đường, Tổ thứ 5 tông Tịnh độ, người ở núi Tiên đô tại Tấn vân (Chiết Giang), họ Chu. Sư xuất gia năm 7 tuổi, 15 tuổi thụ giới ở chùa Gia tường tại Việt châu, đọc nhiều…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiếu Lâm Tự
《少林寺》
: còn gọi là Trắc Hỗ Tự (陟岵寺), là ngôi cổ sát nổi tiếng của trung quốc, ngôi tổ đình tiếng tăm lừng lẫy của Thiền Tông, nơi phát xuất công phu Thiếu Lâm; hiện tọa lạc tại Huyện Đăng Phong (登封縣), sườn núi phía Tây Tung Sơ…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Thiếu Lâm Vô Khổng Địch
《少林無孔笛》
Gọi đủ:Đông dương Hòa thượng thiếu lâm vô khổng định. Cũng gọi Đông dương Hòa thượng ngữ lục.Ngữ lục, 6 quyển, do ngài Đông dương Anh triều (1428- 1540) thuộc tông Lâm tế Nhật bản soạn, được thu vào Đại chính tạng tập 81…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiệu Long
《紹隆》
I. Thiệu Long. Thừa kế chính pháp và làm cho chính pháp phát huy rực rỡ. Như Thiệu long Tam bảo, nghĩa là kế thừa Tam bảo Phật, Pháp, Tăng và làm cho Tam bảo hưng thịnh. [X.phẩm Phật quốc kinh Duy ma]. II. Thiệu Long (10…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiểu Quang Thiên
《少光天》
Thiểu quang, Phạm: Parìttàbha. Hán âm: Ba lật a bà, Ba lợi đáp, Ba lê đà. Cũng gọi Thiểu diệu thiên, Thiểu phạm thiên, Thủy hành thiên. Một trong 18 tầng trời thuộc cõi Sắc, tức chỉ cho tầng trời thứ nhất trong Nhị thiền…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiểu Tài Quỷ
《少財鬼》
Quỉ ít của. Tên của 1 trong 3 loại quỉ đói nói trong luận A tì đạt ma thuận chính lí. Vì loại quỉ này chỉ có được chút ít thức ăn, cho nên gọi là Thiểu tài quỉ; lại được chia làm 3 loại là Châm mao, Xú mao và Anh.1. Châm…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiểu Tại Thuộc Vô
《少在屬無》
Cũng gọi Thiểu thị thuộc vô. Ít thuộc về không. Nghĩa là vì số lượng quá ít nên xem như không có. Tức đứng về phương diện phần nhiều mà bàn về đại thể. Như luận Câu xá quyển 22 nói: Đem một ít đậu xanh đổ vào trong đống …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiếu Thất Sơn
《少室山》
Cũng gọi Quí thất sơn, Phụ thử sơn, Ngự trại sơn, Ngự tái sơn. Núi nằm về phía tây bắc huyện Đăng phong, tỉnh Hà nam, Trung quốc, là ngọn phía tây của Tung sơn, đối diện với núi Thái thất, nhưng nhỏ hơn. Núi cao 2752m, d…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiểu Thiện Căn
《少善根》
Phạm: Avaramàtraka-kuzalamùla. Cũng gọi Thiểu thiện. Nghĩa là căn lành ít ỏi, mỏnh manh. Tức chỉ cho các điều thiện khác ngoài việc niệm Phật. Theo kinh A di đà thì từ 1 ngày cho đến 7 ngày niệm danh hiệu của đức Phật A …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiểu Thủy Ngư
《少水魚》
Cũng gọi Tiểu thủy ngư. Cá ít nước. Nghĩa là con cá sống ở nơi chỉ còn chút ít nước, chưa biết chết lúc nào. Nhóm từ này được dùng để ví dụ sự vô thường nhanh chóng của kiếp người. Phẩm Vô thường trong kinh Pháp cú quyển…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thiểu Tịnh Thiên
《少淨天》
Thiểu tịnh, Phạm:Parìttazubhadeva. Hán âm: Ba lật đa thủ bà, Ba lợi đa thủ, Ba lật tu ha. Cũng gọi Ước tịnh thiên. Một trong 18 tầng trời thuộccõi Sắc, chỉ cho tầng trời thứ nhất của Đệ tam thiền thiên. Trong tầng trời n…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thỉnh Chiết
《請折》
Thỉnh nghĩa là nhận thức ăn; Chiết nghĩa là xả bỏ. Tức khi nhận thức ăn, đòi được nhiều hơn định lượng, đồngthời đổ bỏ thức ăn thừa thãi(quá lượng). Nhập chúng tu tri (Vạn tục 111, 475 thượng) nói: Tùy theo sức ăn của mì…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thỉnh Chủ Táng
《請主喪》
Mời người làm chủ tang. Trong tùng lâm, khi có vị tăng thị tịch, thường thỉnh bậc Đạo sư hoặc vị lão thành có đức làm chủ lễ tang, gọi làThỉnh chủ tang. Điều Thỉnh chủ tang trong Sắc tu Bách trượng thanh qui quyển 3 (Đại…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thỉnh Chức
《請職》
Chỉ cho việc mời nhân sự và sắp xếp, phân phối các chức vụ trong Thiền viện tùng lâm. Thông thường cử hành 2 lần trong năm vào 2 đầu kì là ngày 16 tháng giêng và 16 tháng 7 âm lịch. Theo các chức vụ được đặt ra trong tùn…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thính Chúng
《聽衆》
Đại chúng nghe thuyết pháp. Theo Pháp hoa văn cú quyển 2 hạ thì trong hội thuyết pháp của đức Phật, thính chúng được chia làm 4 loại là Phát khởi chúng, Đương cơ chúng,Ảnh hưởng chúng và Kết duyên chúng. Còn về loại ngườ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thỉnh Chuyển Pháp Luân
《請轉法輪》
Thỉnh quay bánh xe pháp, nguyện thứ 6 trong 10 đại nguyện của bồ tát Phổ hiền. Tức chỉ cho nguyện khuyến thỉnh chư Phật thuyết pháp. Nghĩa là bồ tát Phổ hiền dùng các phương tiện của 3 nghiệp thân, khẩu, ý, ân cần khuyến…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thỉnh Giả
《請假》
Cũng gọi Thỉnh hạ, Tạm giả, Tạm hạ. Giả là mượn ngày làm việc chung để lo việc riêng; Thỉnh giả nghĩa là tạm thời được phép ra ngoài làm việc riêng. Sau thỉnh giả, trở về Tăng đường, gọi là Tham giả, Tham hạ. Theo qui đị…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thịnh Giả Tất Suy
《盛者必推》
Đồng nghĩa: Sinh giả tất diệt. Có thịnh thì chắc chắn có suy. Nghĩa là kẻ có thế lực cường thịnh thì tất sẽ có ngày suy vong, đó là qui luật vô thường, không ai tránh khỏi, là chân lí của Phật giáo về cuộc đời. [X. phẩm …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thính Giáo
《聽教》
I. Thính Giáo. Nghe giáo pháp. II. Thính Giáo. Đối lại: Chế giáo. Luật sư Đạo tuyên y cứ vào tạng Luật mà lập ra thuyết Chế giáo và Thính giáo, cho rằng pháp do đức Phật theo lí mà chế định, gọi là Chế giáo; còn pháp tùy…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thỉnh Giới Sư
《請戒師》
Thỉnh Giới sư vào đạo tràng truyền trao giới pháp. Phép lễ thỉnhGiới sư như sau: Vị Duy na đến Phưong trượng, trải tọa cụ, lễ 3 lễ thỉnh Giới sư, Giới sư không lễ đáp lại; xong rồi, vị Duy na lại dẫn thỉnh, sau khi đánh …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thỉnh Ích
《請益》
: có ba nghĩa chính:(1) Thỉnh cầu thầy giảng lại một đoạn văn hay một chương nào đó. Như trong Lễ Ký (禮記), phần Khúc Lễ (曲禮) có câu: “Thỉnh nghiệp tắc khởi, thỉnh ích tắc khởi (請業則起、請益則起, thỉnh cầu dạy thì phải đứng dậy,…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Thỉnh Ích Lục
《請益錄》
Shinekiroku: 2 quyển, có bài tụng cổ của Hoằng Trí Chánh Giác (宏智正覺), lời bình xướng của Vạn Tùng Hành Tú (萬松行秀), san hành vào năm thứ 35 (1607) niên hiệu Vạn Lịch (萬曆) nhà Minh. Nguyên văn là Vạn Tùng Lão Nhân Bình Xướn…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Thỉnh Khách Thị Giả
《請客侍者》
Chỉ cho chức vụ phụ trách việc tiếp đãi tân khách, 1 trong 5 vị Thị giả phụ tá Trụ trì trong Thiền lâm, 1 trong 3 Thị giả lớn trong sơn môn. Điều Tây tự đầu thủ trong Sắc tu Bách trượng thanh qui quyển 4 (Đại 48, 1131 hạ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thính Khiếu
《聽叫》
Cũng gọi Thính hô. Chỉ cho chức vị hầu cạnh vị Trụ trì, nghe lời gọi, làm theo sự sai bảo và truyền đạt mệnh lệnh của vị Trụ trì đến các liêu phòng. [X.điều Bản trướng thức trong Sắc tu Bách trượng thanh qui Q.7; môn Chứ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thính Kinh Lâu
《聽經樓》
Lầu nghe kinh, do vua Thành tổ nhà Minh xây dựng. Sau cuộc biến loạn Tĩnh nan, vua Thành tổ dạy dân hướng thiện bằng cách xây dựng Thính kinh lâu ở các ngã tư đại lộ trong đô thành, hằng đêm, thỉnh các vị tăng lên lầu tụ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thỉnh Lai Mục Lục
《請來目錄》
Cũng gọi Tương lai mục lục, Tương lai lục, Thỉnh lai lục. Loại mục lục này chuyên biên tập danh mục của các kinh luật luận, chương sớ, pháp cụ... do các bậc cao tăng đến nước ngoài cầu pháp thỉnh về. Thỉnh lai nghĩa là t…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thính Pháp Ngũ Bất Tác Di Ý
《聽法五不作异意》
Khi nghe pháp không nên khởi 5 ý khác. Cứ theo luận Du già sư địa quyển 44 thì các Bồ tát khi muốn nghe pháp, đối với vị pháp sư thuyết pháp, không nên sinh ra 5 thứ ý nghĩ khác, mà nên lắng tai nghe với tâm thuần tịnh. …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển