Thập Định
Điển cứ gốc: Phật Quang Đại Từ Điển
Định nghĩa thuật ngữ
Cũng gọi Thập đại Tam Muội, Thập Tam Muội. Thập(số 10) biểu thị sự tròn đầy của số; Đại Tam Muội biểu thị thiền định Hạnh Nguyện viên mãn gọi là Pháp Giới định. Tức nói về thiền định sâu xa, Diệu Dụng vô tận của Bồ Tát Phổ Hiền. Cứ theo kinh Hoa nghiêm quyển 40 (bản dịch mới) thì đức Như Lai Bảo Bồ Tát Phổ Hiền vì Bồ Tát Phổ nhãn và các chúng Bồ Tát hiện diện trong Pháp Hội nói cho các vị ấy nghe 10 môn Tam Muội để giúp họ thiện nhập và Thành Tựu tất cả Hạnh Nguyện Phổ Hiền. Đó là:
1. Phổ Quang đại Tam Muội: Nghiệp dụng của thân tâm tràn khắp, bao trùm tất cả gọi là Phổ, trí chiếu Tự Tại gọi là Quang.
2. Diệu quang đại Tam Muội: Lực dụng Thù Thắng ánh hiện giao nhau, gọi là Diệu; trí thân chiếu khắp gọi là Quang.
3. Thứ Đệ biến vãng chư Phật Quốc Độ Thần Thông đại Tam Muội: Đến khắp các cõi nước ở 10 phương mà Nhập Định, gọi là Biến vãng; đi đến không tạp loạn, phân minh rõ ràng, gọi là Thứ Đệ; khởi lên lực dụng gọi là Thần Thông. Vì trí dụng như lí vốn tự trùm khắp.
4. Thanh tịnh thâm Tâm Hành đại Tam Muội: Thấu suốt các pháp vốn tự thanh tịnh, lìa mọi nhớ tưởng, Thâm Tâm khế hợp với lí, nương vào đó mà khởi dụng, cúng dường hết thảy chư Phật, cung thỉnh Thuyết Pháp, gọi là Hành.
5. Tri Quá Khứ Trang Nghiêm đại Tam Muội(cũng gọi Quá Khứ thanh tịnh tạng): Phật đã trải qua các việc như kiếp(thời gian) và sát(Không Gian) gọi là Trang Nghiêm; trong Quá Khứ bao hàm các việc Trang Nghiêm vô tận này, gọi là Tạng. Nhập Định thường nhập kiếp số, 1 niệm cũng không duyên theo; xuất định thường Thụ Pháp, tam luân(3 nghiệp thân, khẩu, ý của Phật) không đắm trước, đều gọi là Thanh tịnh. Tức biết rõ thứ tự xuất hiện, số kiếp, cõi nước, độ sinh và thọ mệnh của chư Phật Quá Khứ.
6. Trí Quang Minh Tạng Tam Muội: Trong tạng vị lai bao hàm chư Phật và Phật Pháp, gọi là Tạng; trí tuệ chiếu suốt gọi là Quang Minh. Tức biết rõ chư Phật đã nói pháp và chưa nói pháp trong kiếp vị lai.
7. Liễu tri Nhất Thiết Thế Giới Phật Trang Nghiêm đại Tam Muội: Tác Dụng của chư Phật Hiện tại và thân tướng của chúng hội làm Lợi Ích Chúng Sinh, gọi là Trang Nghiêm; trùm khắp 10 phương nên gọi là Nhất Thiết. Tức có năng lực đi vào khắp các Thế Giới trong 10 phương để thấy Sự Giáo hóa Trang Nghiêm của tất cả chư Phật.
8. Chúng Sinh Sai Biệt thân Tam Muội: Ở trong và ngoài thân Chúng Sinh Sai Biệt, Nhập Định, xuất định đều Tự Tại, tuy thông 3 thứ Thế Gian, nhưng theo số nhiều mà gọi là Chúng Sinh, các định trước sau đều gọi theo số nhiều.
9. Pháp Giới Tự Tại đại Tam Muội: Đối với 18 giới(6 căn, 6 cảnh, 6 thức) Tự Tại ra vào, lại biết ngằn mé của Sự Pháp Giới và lí Pháp Giới Tự Tại vô ngại.
10. Vô ngại luân đại Tam Muội: Ba luân(thân, khẩu, ý) nhiếp hóa đều Tự Tại, lại được 10 vô ngại của quả Phật viên mãn, cho nên vô tận đại dụng mỗi mỗi đều vô ngại, đều viên mãn và đều có thể hàng phục tất cả, vì thế không có mé trước sau. Tức trụ nơi cõi Phật 3 nghiệp (tam luân) vô ngại, Thành Tựu việc giáo hóa Chúng Sinh quay bánh xe pháp thanh tịnh, tiếp nối hạt giốngchư Phật. [X. Hoa Nghiêm Kinh Hợp Luận Q. 68.; Hoa Nghiêm Kinh Sớ Q. 45.; Hoa Nghiêm Kinh tùy sớ diễn nghĩa sao Q. 73.; Đại Tạng Pháp Số Q. 58.].
1. Phổ Quang đại Tam Muội: Nghiệp dụng của thân tâm tràn khắp, bao trùm tất cả gọi là Phổ, trí chiếu Tự Tại gọi là Quang.
2. Diệu quang đại Tam Muội: Lực dụng Thù Thắng ánh hiện giao nhau, gọi là Diệu; trí thân chiếu khắp gọi là Quang.
3. Thứ Đệ biến vãng chư Phật Quốc Độ Thần Thông đại Tam Muội: Đến khắp các cõi nước ở 10 phương mà Nhập Định, gọi là Biến vãng; đi đến không tạp loạn, phân minh rõ ràng, gọi là Thứ Đệ; khởi lên lực dụng gọi là Thần Thông. Vì trí dụng như lí vốn tự trùm khắp.
4. Thanh tịnh thâm Tâm Hành đại Tam Muội: Thấu suốt các pháp vốn tự thanh tịnh, lìa mọi nhớ tưởng, Thâm Tâm khế hợp với lí, nương vào đó mà khởi dụng, cúng dường hết thảy chư Phật, cung thỉnh Thuyết Pháp, gọi là Hành.
5. Tri Quá Khứ Trang Nghiêm đại Tam Muội(cũng gọi Quá Khứ thanh tịnh tạng): Phật đã trải qua các việc như kiếp(thời gian) và sát(Không Gian) gọi là Trang Nghiêm; trong Quá Khứ bao hàm các việc Trang Nghiêm vô tận này, gọi là Tạng. Nhập Định thường nhập kiếp số, 1 niệm cũng không duyên theo; xuất định thường Thụ Pháp, tam luân(3 nghiệp thân, khẩu, ý của Phật) không đắm trước, đều gọi là Thanh tịnh. Tức biết rõ thứ tự xuất hiện, số kiếp, cõi nước, độ sinh và thọ mệnh của chư Phật Quá Khứ.
6. Trí Quang Minh Tạng Tam Muội: Trong tạng vị lai bao hàm chư Phật và Phật Pháp, gọi là Tạng; trí tuệ chiếu suốt gọi là Quang Minh. Tức biết rõ chư Phật đã nói pháp và chưa nói pháp trong kiếp vị lai.
7. Liễu tri Nhất Thiết Thế Giới Phật Trang Nghiêm đại Tam Muội: Tác Dụng của chư Phật Hiện tại và thân tướng của chúng hội làm Lợi Ích Chúng Sinh, gọi là Trang Nghiêm; trùm khắp 10 phương nên gọi là Nhất Thiết. Tức có năng lực đi vào khắp các Thế Giới trong 10 phương để thấy Sự Giáo hóa Trang Nghiêm của tất cả chư Phật.
8. Chúng Sinh Sai Biệt thân Tam Muội: Ở trong và ngoài thân Chúng Sinh Sai Biệt, Nhập Định, xuất định đều Tự Tại, tuy thông 3 thứ Thế Gian, nhưng theo số nhiều mà gọi là Chúng Sinh, các định trước sau đều gọi theo số nhiều.
9. Pháp Giới Tự Tại đại Tam Muội: Đối với 18 giới(6 căn, 6 cảnh, 6 thức) Tự Tại ra vào, lại biết ngằn mé của Sự Pháp Giới và lí Pháp Giới Tự Tại vô ngại.
10. Vô ngại luân đại Tam Muội: Ba luân(thân, khẩu, ý) nhiếp hóa đều Tự Tại, lại được 10 vô ngại của quả Phật viên mãn, cho nên vô tận đại dụng mỗi mỗi đều vô ngại, đều viên mãn và đều có thể hàng phục tất cả, vì thế không có mé trước sau. Tức trụ nơi cõi Phật 3 nghiệp (tam luân) vô ngại, Thành Tựu việc giáo hóa Chúng Sinh quay bánh xe pháp thanh tịnh, tiếp nối hạt giốngchư Phật. [X. Hoa Nghiêm Kinh Hợp Luận Q. 68.; Hoa Nghiêm Kinh Sớ Q. 45.; Hoa Nghiêm Kinh tùy sớ diễn nghĩa sao Q. 73.; Đại Tạng Pháp Số Q. 58.].