Từ Điển Phật Học
Công cụ tra cứu thuật ngữ Phật học với định nghĩa học thuật, nguồn kinh điển và đối chiếu đa ngữ (Hán, Sanskrit, Pāli, Anh). Dành cho nghiên cứu và học tập.
Danh sách thuật ngữ
Lọc theo chữ cái.
-
Bát Nhã Kinh Thập Dụ
《般若經十喻》
Mười dụ của kinh Bát nhã. Để hiển bày tính không của các pháp, kinh Bát nhã nêu ra mười ví dụ. Tức ví dụ các pháp như trò ảo thuật, như ánh lửa, như trăng dưới nước, như hư không, như vang tiếng, như thành kiện thát bà, …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Nhã Lí Thú Kinh
《般若理趣經》
Phạm: Prajĩà-pàramità-nayazatapaĩ-càzatikà. Có một quyển, gọi đủ là Đại lạc kim cương bất không chân thực tam ma da kinh. Gọi tắt là Lý thú kinh. Ngài Bất không đời Đường dịch. Thu vào Đại chính tạng tập 8. Đại lạc kim c…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Nhã Lí Thú Phần
《般若理趣分》
Chỉ hội thứ mười trong mười sáu hội của kinh Đại bát nhã. Nội dung trình bày ý chí sâu xa của thực tướng Bát nhã. Phần Bát nhã lý thú này sau được dùng làm khóa tụng hàng ngày, và ý chỉ sâu xa của nó cũng đã được giải th…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Nhã Lưu Chi
《般若流支》
Phạm: Prajñāruci. Dịch ý là Trí hi (Trí hiếm có). Cũng gọi Cù đàm Bát nhã lưu chi, Cù đàm lưu chi. Người thành Ba la nại ở nam Ấn độ, họ Cù đàm, giòng Bà la môn. Sư đến Trung quốc vào niên hiệu Hi bình năm đầu (516) đời …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Nhã Nhị Chủng Tướng
《般若二種相》
Hai loại tướng Bát nhã. Cứ theo kinh Địa tạng thập luân quyển 10 phẩm Phúc điền tướng chép, thì Bát nhã có hai tướng thế gian và xuất thế gian: 1. Bát nhã thế gian, nghĩa là các Bồ tát chỉ nương vào sự đọc tụng, viết ché…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Nhã Phật Mẫu
《般若佛母》
I. Bát nhã Phật mẫu. Bát nhã là mẹ của Phật. Bát nhã là mẹ của các đại Bồ tát, hay sinh ra chư Phật, giữ gìn các Bồ tát. Vì giữa cha mẹ, thì công của mẹ là sâu nặng nhất, cho nên Phật lấy Bát nhã làm mẹ. [X. kinh Đại phẩ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Nhã Phong
《般若鋒》
Mũi nhọn Bát nhã. Trí tuệ Không của Bát nhã có khả năng chặt đứt hết các loại phiền não, cho nên dùng mũi nhọn để ví dụ. Chứng đạo ca (Đại 48, 396 trung) nói: Đại trượng phu, cầm gươm tuệ, mũi nhọn Bát nhã và ngọn lửa Ki…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Nhã Quán Tự Tại
《般若觀自在》
Một trong bốn mươi Quan âm. Cũng gọi Bảo kinh Quan âm. Hình tượng: tay phải để ở trước ngực, trên tay cầm kinh Bát nhã lý thú do ấn trí sinh ra; tay trái kết ấn Quyền (ấn nắm tay). Chân ngôn: Án (ọm) phạ nhật ra đạt ma (…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Nhã Sa Di Phật Giáo Sử
《般若沙彌佛教史》
Pàli: Zàsanavaôsa. Vốn gọi là Phật giáo sử. Do tỉ khưu Bát nhã sa di (Pàli: Paĩĩasàmi) của Miến điện soạn. Nội dung chủ yếu tường thuật cuộc đời đức Phật, ba lần kết tập kinh điển Phật giáo ở Ấn độ và sự phát triển Phật …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Nhã Tam Tạng
《般若三藏》
: xem Bát Nhã(s: Prajñā, 般若, 734-?) bên trên.
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bát Nhã Tận Tịnh Hư Dung
《般若盡淨虛融》
Bát nhã, chỉ kinh Bát nhã. Tận tịnh (hết sạch), chỉ các pháp đều là không. Hư dung (rỗng không), vì các pháp đã là không thì không có tự tính cho nên có thể dung thông nhau và hòa nhập vào nhau mà không trở ngại. Nghĩa l…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Nhã Thang
《般若湯》
Nước sôi Bát nhã. Tiếng lóng dùng trong Thiền lâm để gọi rượu. Đông pha chí lâm: Các tăng sĩ gọi rượu là nước sôi Bát nhã, cá là thoi (để dệt cửi) lội nước, gà là rau xuyên qua bờ rào.
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Nhã Thập Lợi
《般若十利》
Mười điều lợi ích do tu Bát nhã mà được. Cứ theo kinh Nguyệt đăng tam muội quyển 6 chép, thì Bát nhã nghĩa là trí tuệ; Bồ tát nhờ tu hành Bát nhã mà thông suốt không ngại và được mười lợi ích sau: 1. Bồ tát soi rõ muôn p…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Nhã Thời
《般若時》
Là thời thứ tư trong năm thời giáo do tông Thiên thai đặt ra. Tức sau khi đã nói các kinh Phương đẳng, đức Phật bắt đầu tuyên thuyết các bộ kinh Bát nhã; thời kì này kéo dài khoảng 20 năm, bởi thế, y theo tên kinh mà gọi…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Nhã Thuyền
《般若船》
Trí tuệ Bát nhã ví như thuyền bè đưa chúng sinh vượt qua biển sống chết, đến bờ Bồ đề, cho nên gọi là Bát nhã thuyền. [X. Thiên thủ kinh nhị thập bát bộ chúng thích].
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Nhã Tự
《般若寺》
Chùa Bát nhã. Vị trí chùa ở Lâu quan cốc ngọn núi phía đông của núi Ngũ đài thuộc tỉnh Sơn tây. Cứ theo truyền, sư Vô trước - người Ô châu - đời Đường đã từng đến đây để bái kiến bồ tát Văn thù, người đời sau mới xây chù…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Nhẫn Bát Trí
《八忍八智》
Tám nhẫn tám trí. Nghĩa là ở ngôi Kiến đạo quán xét lí bốn đế, mà sản sinh nhẫn, trí vô lậu, đều có tám thứ. Đây cũng là mười sáu tâm kiến đạo. Cũng gọi bát nhẫn bát quán. Trong tám nhẫn thì bốn nhẫn trước là nhịn chịu v…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Nhân Địa
《八人地》
Tám pháp nhẫn. Tông Thiên thai lập bốn giáo hóa pháp: Tạng giáo, Thông giáo, Biệt giáo và Viên giáo. Bát nhân địa là địa thứ ba trong mười địa của Thông giáo. Nhân, có nghĩa là nhẫn: Tức là hàng ba thừa Thanh văn, Duyên …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bất Nhị
《不二》
s: advaya: không hai. Trong thế giới hiện tượng này sanh khởi đủ loại sự vật, hiện tượng, giống như mình người, nam nữ, già trẻ, vật tâm, sống chết, thiện ác, khổ vui, đẹp xấu, v.v., chúng được chỉnh lý theo hai trục đối…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bất Nhị Bất Dị
《不二不異》
Không hai không khác. Bất nhị tức là Bất dị. Đứng về phương diện tính mà nói, thì gọi là Bất nhị, đứng về phương diện tướng mà nói, thì gọi là Bất dị. [X. Chỉ quán phụ hành truyền hoằng quyết Q.5 phần 4].
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bất Nhị Ma Ha Diễn
《不二摩呵衍》
Ma ha diễn chẳng hai. Chỉ biển tính đức tròn đầy (Tính đức viên mãn hải). Luận Thích ma ha diễn (sách chú thích luận Khởi tín), ở phần lập nghĩa gồm 33 thứ pháp môn, cho bất nhị ma ha diễn là pháp môn đệ nhất, là cảnh gi…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bất Nhị Pháp Môn
《不二法門》
Pháp môn không hai. Là giáo pháp hiển bày chân lí bình đẳng tuyệt đối, siêu việt hết thảy tương đối sai việt. Tức pháp môn bất nhị này thường thấy ngay Thánh đạo (Chân lí tuyệt đối) trong tám vạn bốn nghìn pháp môn của P…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bất Nhị Quan Âm
《不二觀音》
Một trong 33 ứng thân của bồ tát Quan âm. Tức biểu hiện thân Chấp Kim cương trong 33 thân. Nếu có chúng sinh nào cần đến thân Chấp kim cương để hóa độ, thì bồ tát Quan âm liền hiện thân này để nói pháp cho chúng sinh ấy …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bất Nhiễm Ô
《不染污》
Không nhơ nhuốm. Phạm: akliwỉa, Pàli: aklittha. Cũng gọi vô nhiễm ô, bất nhiễm, vô nhiễm. Tức là pháp thiện và pháp vô phú vô kí không bị nhơ nhuốm. Về tà trí (Trí bất chính), luận Đại tì bà sa quyển 9 phân biệt làm hai …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bất Nhiễm Ô Vô Tri
《不染污無知》
Phạm: akliwỉajĩàna. Cũng gọi Bất nhiễm vô tri, Bất nhiễm ngu. Một trong hai loại vô tri. Đối lại với Nhiễm ô vô tri. Tức tính của nó không nhiễm ô, nhưng vì là loại trí tuệ còn yếu kém, nên đối với các nghĩa sai biệt tro…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bất Nhiễm Thế Gian Pháp
《不染世間法》
Không nhiễm pháp thế gian. Tức không dính vào các pháp bụi bậm nhơ nhớp của thế gian. Phẩm Tòng địa dũng xuất trong kinh Pháp hoa (Đại 9, 24 thượng) nói: Trụ nơi sức thần thông, khéo học đạo Bồ tát, không nhiễm pháp thế …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bất Nhiễm Trước Chư Pháp Tam Muội
《不染著諸法三昧》
Tam muội không dính mắc các pháp. Đây chính là bồ tát Văn thù trong viện Văn thù, tay trái của ngài cầm hoa sen xanh, tượng trưng cho Tam muội không dính mắc các pháp. Vì trí tuệ màu nhiệm vô tướng của ngài Văn thù không…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Nhiệt Địa Ngục
《八熱地獄》
Tám địa ngục nóng. Gọi chung các địa ngục trong đó tội nhân phải chịu cái khổ của sức nóng nung nấu. Cũng gọi Bát đại địa ngục, Bát đại nại lạc ca. Luận Đại tì bà sa quyển 172 chép, ở phía dưới châu Nam thiệm bộ, chỗ các…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bất Như Mật Đa
《不如密多》
Vị tổ thứ 26 của Thiền tông Ấn độ. Ngài là con của vua Đắc thắng ở nam Ấn độ. Sau khi vị tổ thứ 25 là Bà xá tư đa được pháp, ngài đi đến miền nam Ấn độ để truyền đạo. Lúc đó vua Đắc thắng tin thờ ngoại đạo, gây nạn cho B…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bất Như Pháp
《不如法》
Không đúng như pháp. Đối lại với như pháp. Cũng gọi Bất pháp. Nghĩa là không đúng với Chính lý, hoặc là phản bội Phật pháp mà làm những việc trái đạo. Nói một cách tổng quát, tuân theo giáo pháp do đức Phật nói mà tu hàn…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bất Như Vô Tử
《不如無子》
Chẳng thà không có con. Nghĩa là có con ngỗ nghịch thì thà không có con là hơn. Kinh Vô lượng thọ quyển hạ (Đại 12, 277 thượng) nói: Cha mẹ dạy bảo, trợn mắt giận dữ, sai khiến không nghe, ngỗ ngược cãi lại, con cái như …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Niệm
《八念》
I. Bát niệm. Tám niệm. Niệm, tức là nhớ nghĩ ở trong tâm. Luận Đại trí độ quyển 21 chép, các đệ tử Phật ở những nơi vắng vẻ, cho đến rừng núi hoặc đồng không mông quạnh, khéo tu phép quán nhơ bẩn, chán ngấy thân mình, ch…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bất Phân Giáo Ngũ Ý
《不分教五意》
Năm ý không chia giáo. Nghĩa là có năm lí do không nên phân chia giáo pháp của đức Phật. Do ngài Trừng quán ở núi Thanh lương đời Đường chủ trương. Đó là: 1. Lí bản nhất vị, thù đồ đồng qui (lí vốn một vị, đường khác về …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Pháp
《八法》
I. Bát pháp (tám yếu tố). Bốn yếu tố cực lớn (tứ đại) đất, nước, lửa, gió và bốn yếu tố cực nhỏ (tứ vi) sắc, hương, vị, xúc gọi chung là bát pháp. 1. Đất, tính của đất cứng chắc, nghĩa là mắt tai mũi lưỡi thân thuộc đất.…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Phật
《八佛》
Tám Phật. Đáp lời thỉnh vấn của tôn giả Xá lợi phất, đức Phật đã nói về tên hiệu của tám đức Phật phương đông, Ngài bảo người nghe, nếu nhận giữ đọc tụng tám tên hiệu ấy, thì đối với bồ đề, không trở lui nữa. 1. Thiện th…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Phạt Đa Quốc
《鉢伐多國》
Bát phạt đa, Phạm Parvata. Tên một nước nhỏ ở tây Ấn độ vào thế kỷ VII Tây lịch. Cứ theo Đại đường tây vực ký quyển 11 chép, thì nước này chu vi hơn năm nghìn dặm, dân cư đông đúc, lệ thuộc nước Trách ca. Khí hậu ôn hòa,…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Phật Đỉnh
《八佛頂》
Tám Phật đính. Là năm Phật đính và ba Phật đính gộp chung lại. Đó là: Bạch tản Phật đính, Thắng Phật đính, Tối thắng Phật đính, Quang tụ Phật đính, Xả trừ Phật đính, Quảng đại Phật đính, Cực quảng đại Phật đính, Vô biên …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Phong
《八風》
: tám ngọn gió, còn gọi là Bát Pháp (八法), Bát Thế Phong (八世風); là 8 pháp hay ngọn gió được thế gian yêu, ghét, có thể làm động nhân tâm, nên lấy gió làm ví dụ. Tám ngọn gió ấy gồm: (1) Lợi (利), tức lợi ích; phàm có lợi í…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bất Phóng Dật
《不放逸》
Không buông lung. Phạm: apramàda. Tên tâm sở. Một trong 75 pháp, một trong 100 pháp. Là tác dụng tinh thần ngăn ngừa phạm vào việc ác, chuyên chú ở pháp thiện. Được dùng để chống lại sự buông lung mà thành tựu tất cả phá…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Phúc Điền
《八福田》
I. Bát phúc điền. Tám ruộng phúc. Nghĩa là ba bậc Phật, Thánh nhân và Tăng là ruộng kính. Bốn bậc hòa thượng, a xà lê, cha, mẹ là ruộng ơn. Cứu giúp người bệnh là ruộng bệnh hoặc gọi là ruộng thương. Tám thứ kể trên, đều…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Phúc Sinh Xứ
《八福生處》
Tám nơi sinh đến nhờ có phúc báo. Nghĩa là tu hành giữ năm giới, làm mười điều thiện và tập các nghiệp phúc, như bố thí, phóng sinh, v.v... , có hơn, có kém khác nhau, nên những nơi quả báo được đến cũng có cao, có thấp …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Phương Thiên
《八方天》
Trời tám phương. Chỉ các thần kì hộ pháp làm chúa tể tám phương. Hành giả Mật giáo, khi kiến lập mạn đồ la cần phải biết, đó là: trời Đế thích làm chủ phương đông, trời Y xá na làm chủ phương đông bắc, trời Diệm ma làm c…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Phương Tiện
《八方便》
Tám phương tiện. Chỉ tám thứ phương tiện: tắm gội áo sạch, kính lễ, sám hối, vui theo, khuyên mời, hồi hướng, phát nguyện và từ bi. Bát tự văn thù quĩ nói rằng, để làm phương tiện tụng niệm, trước hết phải tu tám phương …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Quái
《八卦》
: là khái niệm triết học cơ bản của Trung Quốc cổ đại. Nguyên lai có hai khái niệm khác nhau: (1) Khái niệm gọi là “Vô Cực sanh Hữu Cực, Hữu Cực thị Thái Cực, Thái Cực sanh Lưỡng Nghi, Lưỡng Nghi sanh Tứ Tượng, Tứ Tượng …
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bát Quải Giáo
《八卦教》
Là một trong những tôn giáo dân gian ở đời nhà Thanh bên Trung quốc. Tôn giáo này tổ chức theo hình thức tám quẻ (càn, khảm, cấn, chấn, tốn, li, khôn, đoài) của Trung quốc đời xưa, giáo đồ được chia bày xếp theo tám quẻ,…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Quan Trai Giới
《八關齋戒》
s: aṣṭāṅga-samanvāgatopavāsa, p: aṭṭhaṅga-samannāgata uposatha, aṭṭhaṅgika uposatha: các giới điều tạm thời xuất gia được đức Phật chế ra cho hàng Phật tử tại gia. Người thọ trì các giới điều này cần phải một ngày một đê…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bát Quan Trai Kinh
《八關齋經》
Có một quyển .Thư cừ kinh thanh đời Lưu Tống dịch, thu vào Đại chính tạng tập 1.Kinh này vàkinh Ưu bà di đọa xá ca (mất tên người dịch, thu vào Đại chính tạng tập 1) là cùng một bản mà dịch khác. Điểm khác nhau giữa hai …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bát Sắc Phan
《八色幡》
Phan (một loại cờ) tám màu. Cũng gọi Lễ đường phan, Lễ đường chàng. Là tám lá phan được treo trong trường giới tam muội da (nhà lễ) Quán đính của Mật giáo. Kinh Cù hi quyển trung phẩm Phụng thỉnh cúng dường (Đại 18,767 t…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bất Sám Cử
《不懺舉》
Một trong ba cử. Tỉ khưu phá giới không chịu sám hối, chúng tăng khuyên bảo lại cho là xuyên tạc vu cáo, chứ tuyệt không ăn năn. Đối với hạng tỉ khưu không chịu sám hối này, chúng tăng có quyền nêu (cử) tội của họ ra để …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bất Sát Sinh Giới
《不殺生戒》
Giới không giết hại. Giới thứ ba trong bốn giới Ba la di của Tiểu thừa, giới thứ nhất trong mười giới cấm nặng của Đại thừa. Ở trong giới luật, giới sát sinh thuộc về tội nặng nhất. Đại thừa cấm ngặt việc giết hại mệnh s…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển