Từ Điển Phật Học
Công cụ tra cứu thuật ngữ Phật học với định nghĩa học thuật, nguồn kinh điển và đối chiếu đa ngữ (Hán, Sanskrit, Pāli, Anh). Dành cho nghiên cứu và học tập.
Danh sách thuật ngữ
Lọc theo chữ cái.
-
Bạch Pháp Tộ
《帛法祚》
Vị tăng thời Ngụy Tấn. Người Hà Nội (huyện Thấm Dương tỉnh Hà Nam), họ Vạn. Là em của sa môn Bạch Viễn. Lúc thiếu thời đã sớm nổi danh, đã từng từ chối không nhận chức quan Bác sĩ. Hai mươi lăm tuổi xuất gia, thông suốt …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạch Phật
《白佛》
Hướng lên đức Phật để tâu bày. Như các từ ngữ Bạch Phật ngôn (bạch Phật rằng), Bạch Thế tôn ngôn thường được dùng trong kinh điển. Hoặc dùng ở đầu tờ sớ và văn hồi hướng, là lời tán thán Phật. Sắc tu bách trượng thanh qu…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bách Phi
《百非》
Bách (trăm), nói một cách khái quát về số nhiều; phi (chẳng phải), chỉ sự phủ định chẳng có, chẳng không. Còn gọi là Tứ cú bách phi. Có nghĩa là tất cả văn chữ lời nói chẳng phải là thực tại. Ý nhằm quét sạch hết sự mê c…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bách Phúc Trang Nghiêm
《百福莊嚴》
Phạm: Zata-puịya-vicitrita. Ba mươi hai tướng của đức Như Lai, mỗi tướng đều do trăm phúc trang nghiêm mà thành. Còn gọi là Bách tư trang nghiêm, Bách phúc đức trang nghiêm. Bách phúc, tức là Bách tư. Cứ theo luận Đại tì…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạch Quan Âm
《白觀音》
Là hóa thân của Bồ tát Quan Thế Âm. Là một trong những vị tôn chính của Phật giáo Tây Tạng.
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạch Sắc
《白色》
Màu trắng, là một trong năm màu. Trong sáu đại (sáu nguyên tố lớn) nói trong Mật giáo, màu trắng là màu của thủy đại. Cứ theo Đại nhật kinh sớ quyển 6 chép, thì sạch trắng là màu Tịnh pháp giới của đức Tì lô giá na, cội …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bách Tâm Thành Phật
《百心成佛》
Tức là mười tâm của Thập địa cuối cùng trong các giai vị tu hành, nếu thành tựu được một trăm tâm này thì có thể đạt đến cảnh địa Phật. Theo thứ tự tu hành, giai vị cuối cùng là mười địa, trong mỗi một địa đều chia làm m…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạch Tán
《白贊》
Là tiếng tâu bày khen ngợi đức của Phật, hoặc là lời văn xướng, tụng tán trước đức Phật. Còn gọi là Bạch Phật thán Phật tán, Thán Phật, Tán Phật, Bạch Phật. [X. Sắc tu bách trượng thanh qui Q.6 Bệnh tăng niệm tụng; Thiền…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạch Tản Cái Phật Đỉnh
《白傘蓋佛頂》
Phạm:Sitàtapatrowịìwa, Sitàtapatra. Dịch âm là Tất đát đa bát đát la. Dịch ý là Bạch tản cái (cái lọng trắng). Lọng trắng (tàn trắng), có nghĩa là đem cái đức trong sạch của Phật mà che cho tất cả. Còn gọi là Bạch tản Ph…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạch Tản Cái Thần Chú
《白傘蓋神咒》
Chỉ Đà la ni do Phật đính tôn nói ra. Còn gọi là Phật đính chú. Bạch tản cái (Phạm:Sitàtapatra), dịch âm là Tất đát đa bát đát la. Là tên của Phật đính tôn, vì thế, chú được gọi là Bạch tản cái thần chú. Kinh Đại Phật đí…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bách Tế
《百濟》
Kudara: tên 1 trong 3 vương quốc của Triều Tiên ngày xưa, đã chiếm lĩnh vùng Tây Nam bộ bán đảo Triều Tiên. Khoảng giữa thế kỷ thứ 4, nước này đã khuyếch đại thế lực của mình từ nước Mã Hàn (馬韓), rồi năm 371 thì đóng đô …
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bách Tế Quan Âm
《百濟觀音》
Chỉ pho tượng Quan Âm đứng ở thời đại Phi Điểu trong điện Đại Bảo Tạng chùa Pháp Long ở Nhật Bản. Phong cách tạo tượng khác với tượng Phật của phái Chỉ Lợi, thân hình của tượng rất mỏng và thon dài, mấy lọn tóc xõa xuống…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạch Thân Quán Tự Tại Bồ Tát
《白身觀自在菩薩》
Phạm: Zveta-bhagavatì. Dịch âm là Thi phệ đa ba nga phạ để. Còn gọi là Thấp phệ đa Bồ tát, Bạch thân Bồ tát, Ma ha thấp phế đa Bồ tát, Thấp phế đa bạch thân Bồ tát, Đại bạch Bồ tát, Bạch thân Quan âm, Bạch tôn giả, Bạch …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạch Thánh
《白聖》
(1904 - ?) Người huyện Ứng thành tỉnh Hồ Bắc, họ Hồ. Tên tự là Khiết Nhân. Năm mười tám tuổi, y vào ngài Long Nham ở chùa Kì Viên núi Cửu Hoa thuộc tỉnh An Huy xuất gia, không bao lâu, được thụ giới Cụ túc. Đã từng tu họ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạch Tháp Kháp Lý Á
《帕塔恰裏亞》
Vidhushekhara Bhatacharya (1878-1959) Học giả Phật giáo Ấn độ, người huyện Mã nhĩ đạt hách thuộc bang Bengal. Lúc đầu, ông học tiếng Phạm, Nhân minh, Triết học Phệ đàn da... Sau ông học chữ Hán, Tây tạng, Pàlivà chuyên n…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bách Tháp Tự
《百塔寺》
Là ngôi chùa nằm tại cửa hang Tiện Tử, chân núi phía bắc núi Chung Nam, thuộc huyện Trường An, tỉnh Thiểm Tây. Vị tổ khai sáng của Tam Giai giáo là sư Tín Hành, sau khi tịch, được chôn cất tại đây; về sau, các pháp tôn c…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạch Thi Lê Mật Đa La
《帛尸梨密多羅》
Phạm: Zrìmitra. Cũng gọi là Thi lê mật đa la. Dịch ý là Cát hữu (bạn tốt). Một vị tăng người Tây Vực ở đời Tấn. Năm sinh năm mất không rõ. Nguyên là con vua nước Cưu Tư, sau nhường ngôi cho em để xuất gia. Suốt thông kin…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bách Thiên Ấn Đà La Ni Kinh
《百千印陀羅尼經》
Có một quyển. Do ngài Thực Xoa Nan Đà đời Đường dịch. Còn gọi là Bách thiên ấn. Thu vào Đại chính tạng tập 21. Kinh này thuộc Tạp Mật kinh, nội dung bao gồm căn bản Đà la ni, Đà la ni tâm chú, Tùy tâm chú... Nếu hành giả…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạch Thố
《白兔》
: thỏ trắng, xưa kia người ta xem con thỏ trắng là điềm báo trước cho hòa bình. Nó còn có nghĩa là mặt trăng, dựa trên truyền thuyết cho rằng trên mặt trăng có con thỏ trắng, đồng nghĩa với Ngọc Thố (玉兔, thỏ ngọc). Trong…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bạch Thử Dụ
《白鼠喻》
Còn gọi là Nhị thử khiết đằng dụ (hai con chuột nhấm giây cây leo). Thất dụ. Hoặc nói tắt là Bạch hắc nhị thử. Thử, tiếng Phạm làmùwika. Dùng hai con chuột trắng, đen để thí dụ tháng trắng, tháng đen trong một tháng, hoặ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạch Thuỷ A Di Đà Đường
《白水阿彌陀堂》
Vị trí nằm trong chùa Nguyện thành Bồ tát Bạch Thân Quán Tự Tại thuộc phái Trí Sơn, tông Chân ngôn, tại thị trấn Nội Hương, huyện Phúc Đảo, Nhật Bản. Còn gọi là Biến chiếu quang viện. Do vợ của Bình Tắc Thông, người Nhật…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bách Toà Hộ Ma
《百座護摩》
Chỉ một trăm lần tu phép Hộ ma. Số lượt tu phép Hộ ma được gọi là tọa hoặc tòa, cho nên một trăm lần tu phép Hộ ma gọi là Bách tọa hộ ma. Chiếu theo qui định, hành giả Mật giáo tu phép Hộ ma không thể thiếu phép tu tế lử…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bách Trượng Cổ Thanh Quy
《百丈古清規》
: xem Bách Trượng Thanh Quy (百丈清規) bên dưới.
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bách Trượng Dã Hồ
《百丈野狐》
Tên công án trong Thiền tông. Là cơ duyên đối thoại giữa con cáo đồng và thiền sư Hoài Hải ở núi Bách Trượng. Công án này nêu lên lí nhân quả rõ ràng. Còn gọi là Bất lạc bất muội, Ngũ bách sinh dã hồ, Bách trượng bất muộ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bách Trượng Độc Toạ Đại Hùng Phong
《百丈獨坐大雄峰》
Tên công án trong Thiền tông. Là công án mà thiền sư Hoài Hải ở núi Bách Trượng đời Đường mượn việc ngồi một mình trên ngọn Đại Hùng để tỏ bày cái yếu chỉ của tông môn. Còn gọi là Bách Trượng độc tọa, Bách Trượng Đại Hùn…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bách Trượng Hoài Hải
《百丈懷海》
Hyakujō Ekai, 749-814: người vùng Trường Lạc (長樂), Phúc Châu (福州, thuộc tỉnh Phúc Kiến ngày nay), họ là Vương (王), hiệu Hoài Hải (懷海), thụy hiệu Đại Trí (大智), Giác Chiếu (覺照), Hoằng Tông Diệu Hạnh (…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bách Trượng Hoài Hải Thiền Sư Ngữ Lục
《百丈懷海禪師語錄》
Do Thiền sư Hoài Hải (720-814) đời Đường ở núi Bách trượng soạn. Cứ theo Toàn đường văn quyển 446, thì trong Đường Hồng Châu Bách Trượng Sơn Cố Hoài Hải thiền sư tháp minh tinh tự, do Trần Hủ soạn, có nói rằng, người biê…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bách Trượng Phật Đồ
《百丈佛圖》
Chỉ tòa tháp Phật cao khoảng một trăm trượng. Cứ theo Bắc sử tây vực truyện chép, thì về phía đông thành của nước Tiểu Nguyệt chi mười dặm, có một tòa tháp Phật, chu vi ba trăm năm mươi bước, cao tám mươi trượng, đây tức…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bách Trượng Thanh Quy
《百丈清規》
: còn gọi là Bách Trượng Cổ Thanh Quy (百丈古清規), Bách Trượng Tùng Lâm Thanh Quy (百丈叢林清規), do Bách Trượng Hoài Hải (百丈懷海, 749-814) trước tác, là thư tịch ghi rõ những quy cũ trong Thiền lâm được quy định lần đầu tiên. N…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bách Trượng Tùng Lâm Thanh Quy
《百丈叢林清規》
: xem Bách Trượng Thanh Quy(百丈清規) bên trên.
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bách Tự Chân Ngôn
《百字真言》
Tức là bài chú gồm một trăm chữ được trì tụng trong Kim cương giới Mật giáo. Nội dung bao quát bản tôn gia hộ thân tâm hành giả được bền chắc và mau chóng thành tựu tất cả điều mong cầu. Cũng gọi là Bách tự minh, Bách tự…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạch Tứ Yết Ma
《白四羯磨》
Phạm: jĩapticaturtha-karman, Pàli: ĩatti-catuttha-kamma. Còn gọi là Bạch tứ, Bạch tứ pháp, Nhất bạch tam yết ma. Bạch (Phạm:jĩapti) tức là ý thông báo, tâu bày; yết ma (Phạm:Karma), dịch ý là nghiệp (sự tạo tác), tác phá…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bách Tử, Bá Tử
《柏子》
: tức Bá Tử Hương (柏子香), tên một loại hương. Như trong Tú Nhu Ký (繡襦記), bài Trúc Lâm Kỳ Từ (竹林祈嗣), của Từ Lâm (徐霖, 1462-1538) nhà Minh có đoạn: “Thụy thảo mãn dao giai, bạch hạc phi lai, hương phần bá tử bích vân khai (瑞…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bạch Túc
《白足》
Một vị Tăng khác lạ ở thời đại Lưu Tống. Người Quan Trung, họ Trương. Thờ ngài Cưu Ma La Thập làm thầy. Cuối năm Thái nguyên (376 - 396) đời Tấn Vũ Đế, sư đem mấy chục bộ kinh luật đến Liêu Đông tuyên giảng, đó là đầu mố…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bách Tụng Thi Tập
《百頌詩集》
Phạm:Zataka. Còn gọi là Bách thi chương. Trong văn học tiếng Phạm, Bách tụng thi tập không chỉ cho một tác phẩm đặc định nào, mà nó chỉ là tập thơ của các cá nhân gồm khoảng một trăm bài thơ. Trong đó, nổi tiếng nhất có …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạch Tượng
《白象》
: voi trắng toàn thân, vì con voi có uy lực lớn nhưng tánh tình nhu thuận, cho nên khi vị Bồ Tát vào mẫu thai thường cỡi con voi trắng có sáu ngà hay hiện thân hình con voi trắng, biểu thị tánh của vị Bồ Tát khéo nhu hòa…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bạch Vân
《白雲》
Mây trắng. Tiếng dùng trong Thiền lâm. Lấy sự đi lại tự do của mây trắng mà ví dụ sự tự tại vô ngại của một người đã liễu ngộ hết thảy đều là không, không chấp không trước; lại thông thường thí dụ người ở ẩn. Cảnh đức tr…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bách Vạn Biến Niệm Phật
《百萬遍念佛》
Có nghĩa là niệm danh hiệu Phật một trăm vạn lần. Tức niệm tụng danh hiệu Phật A Di Đà một trăm vạn lần. Nói tắt là bách vạn biến. Cứ theo kinh Mộc hoạn tử chép thì nếu xưng niệm danh hiệu Tam Bảo Phật, Pháp Tăng đủ một …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạch Vân Huệ Hiểu
《白雲慧曉》
Hakuun Egyō, 1228-1297: vị tăng của Phái Thánh Nhất thuộc Lâm Tế Tông Nhật Bản, tự là Bạch Vân (白雲), người vùng Tán Kì (讚岐, Sanuki, thuộc Kagawa-ken [香川縣]). Lúc nhỏ ông đã lên Tỷ Duệ Sơn (比叡山) học giáo học Thiên Thai, rồ…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bách Vạn Tháp
《百萬塔》
Tức là một trăm vạn ngôi tháp nhỏ, trong có để Mật tạng đà la ni, đặt thờ trong mười ngôi chùa lớn tại Nhật Bản. Cứ theo Tục Nhật Bản kỉ quyển 30 chép, thì năm Thiên bình bảo tự thứ 8 (764), sau khi dẹp tan cuộc nổi loạn…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạch Vân Thủ Đoan
《白雲守端》
Hakuun Shutan, 1025-1072: vị tăng của Phái Dương Kì thuộc Lâm Tế Tông Trung Quốc, xuất thân Hành Dương (衡陽, Tỉnh Hồ Nam), họ Châu (周). Ông theo xuất gia thọ giới với Trà Lăng Nhân Úc (茶陵仁郁), sau đó đi tham học khắp các n…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bạch Vân Thủ Đoan Thiền Sư Quảng Lục
《白雲守端禪師廣錄》
Gồm bốn quyển. Còn gọi là Bạch vân Đoan hòa thượng ngữ lục. Do vị tăng đời Tống là Bạch Vân Thủ Đoan (1025 - 1072) soạn, nhóm Xử ngưng biên chép. Thu vào Vạn tục tạng tập 120. Sách này do học trò của Thủ đoan biên tập nh…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạch Vân Tông
《白雲宗》
Còn gọi là Vân Tông. Là một phái thuộc tông Hoa Nghiêm. Từ đời Tống về sau, lưu hành ở vùng Giang Nam. Do tăng Thanh Giác (1043 - 1121) chùa Bảo Ứng ở Tây Kinh (nay là Lạc Dương) sáng lập vào khoảng năm Đại quan (1107 - …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bách Vị Ẩm Thực
《百味飲食》
Phạm:zata-rasa-bhojana. Chỉ các thức ăn uống thơm ngon. Còn gọi là Bách vị thượng diệu ẩm thực, Bách vị tịnh thực, Bách vị phạn thực. Cứ theo kinh Vô lượng thọ quyển thượng chép, thì ở cõi Tịnh độ cực lạc tự nhiên đầy dẫ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạch Viễn
《帛遠》
Là vị tăng đời Ngụy Tấn. Người Hà Nội (Thấm Dương......, Hà Nam), họ Vạn. Tên chữ là Pháp Tổ, vì thế còn gọi là Bạch Pháp Tổ. Phát tâm đạo từ lúc thiếu thời, xin cha cho xuất gia, lời lẽ rất khẩn thiết, cha đành phải chấ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạch Xà Ấn
《白蛇印》
Là ấn tướng trong Mật giáo, thông dụng đối với tất cả các rồng, vì thế còn gọi là Chư long ấn, Nhất thiết long ấn. Thông thường dùng trong phép Thủy thiên. Tướng ấn là hai tay mười ngón duỗi xòe ra, hai ngón tay cái giao…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạch Y
《白衣》
Phạm:Avadàta-vasana,Pàli:odàtavasana. Nguyên ý là áo màu trắng, được chuyển dụng mà gọi người mặc áo trắng, tức chỉ những người tại gia. Thông thường, người Ấn Độ đều cho áo màu trắng tinh là sang, cho nên, ngoài tăng lữ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạch Y Bái Tướng
《白衣拜相》
Tiếng dùng trong Thiền lâm. Bạch y, trong Phật giáo, phần nhiều chỉ những người tại gia, nhưng ở đây, chỉ chung những người dân quê mùa vô danh tiểu tốt. Bạch y bái tướng, có nghĩa là một người dân quê vốn chẳng có quan …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạch Y Đại Bi Chú
《白衣大悲咒》
Chỉ Đà la ni của Bạch y Quan âm, tức là Chân ngôn được nói trong phẩm Phổ thông chân ngôn tạng và phẩm Mật ấn của kinh Đại nhật. Cũng tức là: Nam mạ tam mạn đa bột đà nâm (nama # samanta buddhànàm, qui mệnh phổ biến chư …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạch Y Phái
《白衣派》
Phạm:Zvetàmbara. Là một trong các phái thuộc Kì na giáo tại Ấn Độ. Vì tín đồ của phái này mặc áo trắng, tượng trưng cho sự liêm khiết, nên có tên gọi như thế. Nhưng, tín đồ Phật giáo thì gọi họ là những người ngoại đạo á…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển