Chủng Thục Thoát

Là nói tắt của Hạ chủng, Điều thục, Giải thoát. Là ba giai đoạn đức Phật giáo hóa Chúng Sinh. Hạ chủng ., có nghĩa là đem hạt giống Thành Phật mà gieo vào tâm Chúng Sinh. Điều thục , có nghĩa là truyền bá giáo pháp. Giải thoát. , có nghĩa là từ trong khổ não mà thoát ly. Tông Thiên thai cho rằng, từ lúc ban đầu, đức Phật đem hạt giống Thành Phật gieo vào tâm Chúng Sinh, đến lúc tỏ ngộ cuối cùng, có thể chia làm ba giai đoạn trên. Lại ba giai đoạn ấy đều là từ nơi Phật mà mong được Lợi Ích, cho nên cũng gọi là Tam Ích...... Hạ chủng, tức là đầu tiên Chúng Sinh Kết Duyên với Phật Pháp. Điều thục, tức là hạt giống có khả năng Thành Phật dần dà lớn lên cho đến khi gần tỏ ngộ. Giải thoát, tức là hạt giống Thành Phật đã hoàn toàn trưởng thành, cuối cùng, được quả giác ngộ tròn đầy. Đem Chủng Thục Thoát mà phối với nội dung của phẩm Hóa thành dụ trong kinh Pháp hoa, thì đại chúng Thanh Văn, Bồ Tát, xưa kia, dưới hội của đức Phật Đại thông trí thắng, đã được nghe kinh Pháp hoa và tín thụ Lãnh Giải, gọi là Hạ chủng. Từ thời đức Phật Đại thông trí thắng trở về sau, dần dần chí ưa pháp Tiểu Thừa và nhiễm sâu năm dục, Như Lai biết rõ tính ấy của Chúng Sinh, bèn đặt ra nhiều Phương Tiện để dẫn dắt, gọi là Điều thục. Mãi đến hội Linh Sơn lại nghe kinh Pháp hoa mà được Thụ Kí sẽ Thành Phật trong vị lai, gọi là Giải thoát. Pháp hoa kinh Huyền Nghĩa quyển 1 phần trên (Đại 33, 684 thượng), nói: Khéo vì Chúng Sinh mà gieo những hạt giống Đốn, Tiệm, Bất Định, Hiển, Mật - trung gian, dùng năm vị đốn tiệm để Điều Phục nuôi lớn mà thành thục, rồi lại dùng năm vị đốn tiệm mà Độ Thoát, nào thoát, nào thục, nào chủng, trăn trở không ngừng, đại thế uy mãnh, ích vật ba đời. Lại luận Câu xá quyển 23 đem Tam sinh Đắc Quả của Thanh Văn phối với Tam vị Chủng Thục Thoát. Tức là: thứ nhất, Sinh Khởi Thuận giải thoát phận - thứ hai, Sinh Khởi Thuận Quyết Trạch phận - thứ ba, sinh Nhập Thánh vị cho đến được giải thoát - cũng như ba giai đoạn: gieo hạt, nảy mầm, kết quả khác nhau. [X. luận Đại tì Bà Sa Q. 178. - Pháp hoa kinh văn cú Q. 1. phần trên - Pháp Hoa Huyền Nghĩa thích tiêm Q. 1. phần trên].