Từ Điển Phật Học
Công cụ tra cứu thuật ngữ Phật học với định nghĩa học thuật, nguồn kinh điển và đối chiếu đa ngữ (Hán, Sanskrit, Pāli, Anh). Dành cho nghiên cứu và học tập.
Danh sách thuật ngữ
Lọc theo chữ cái.
-
Bắc Đẩu
《北斗》
: nói đủ là Bắc Đẩu Thất Tinh (北斗七星), tức 7 ngôi sao có hình cái muỗng tụ lại ở phương Bắc, cách xa Bắc Cực khoảng 30 độ, gồm Thiên Xu (天樞), Thiên Tuyền (天璇), Thiên Ki (天璣), Thiên Quyền (天權), Ngọc Hành (玉衡), Khai Dương (…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bắc Đẩu Hộ Ma
《北斗護摩》
Mật giáo lấy bảy sao Bắc đẩu làm bản tôn (vị tôn chính) của phép tu Hộ ma. Khi tu phép này, ngũ cốc và nhũ mộc (gỗ có tẩm sữa để đốt) được sử dụng đều phải phối ứng với sao bản mệnh của người tu (hoặc thí chủ), gọi là Mệ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Đẩu Pháp
《北斗法》
Một trong những phép tu của Mật giáo. Là phép tu lấy Nhất tự kim luân Bắc đẩu tinh làm bản tôn (vị tôn chính thức), cúng dường bảy sao Bắc đẩu để cầu sống lâu hoặc cầu tiêu trừ các tai họa, tật bệnh v.v... Cũng gọi Bắc đ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Đẩu Thất Tinh
《北斗七星》
Bảy sao Bắc đẩu. Chỉ bảy ngôi sao ở phương bắc tụ thành hình cái môi. Gọi tắt là Bắc đẩu. Tức bảy ngôi sao cách bắc cực khoảng 30 độ: Thiên xu, Thiên toàn, Thiên cơ, Thiên quyền, Ngọc hành, Khai dương và Dao quang. Thiên…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Đẩu Thất Tinh Diên Mệnh Kinh
《北斗七星延命經》
Có một quyển. Kinh điển Mật giáo được dịch vào đời Đường, nhưng đã mất tên người dịch. Thu vào Đại chính tạng tập 21. Kinh này là phép Tinh tú, nội dung nói rõ về công đức cúng dường kinh này và có phụ thêm bản vẽ hình b…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Đẩu Thất Tinh Hộ Ma Bí Yếu Nghi Quỹ
《北斗七星護摩秘要儀軌》
Có một quyển. Ngài Bất không (705- 774) đời Đường dịch. Thu vào Đại chính tạng tập 21. Nghi quĩ này là phép tắc cúng dường hộ ma, mà đức Như lai vì chúng sinh bạc phúc ở đời mạt pháp, chỉ bày cách cầu đảo bảy sao Bắc đẩu…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Đẩu Thất Tinh Hộ Ma Pháp
《北斗七星護摩法》
Có một quyển. Ngài Nhất hạnh (683- 727) đời Đường soạn. Cũng gọi Phức xí thịnh quang pháp. Thu vào Đại chính tạng tập 21. Nội dung sách này là những nghi thức phép tắc Hộ ma kì đảo bảy sao Bắc đẩu để cầu sống lâu thêm ph…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Đẩu Thất Tinh Niệm Tụng Nghi Quỹ
《北斗七星念誦儀軌》
Có một quyển. Ngài Kim cương trí đời Đường dịch. Thu vào Đại chính tạng tập 21. Nội dung nghi quĩ này là đức Thế tôn vì Nhật nguyệt tinh tú mà nói về công đức của Bát tinh chú và về phép cúng dường Bắc đẩu bát nữ. Ấn khế…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Đế
《北帝》
: tiếng gọi tắt của Huyền Thiên Thượng Đế (玄天上帝), Bắc Phương Chơn Võ Huyền Thiên Thượng Đế (北方眞武玄天上帝), Chơn Võ Đại Đế (眞武大帝), Huyền Thiên Thượng Đế (玄天上帝), Huyền Võ Đại Đế (玄武大帝), Bắc Cực Đại Đế (北極大帝), Bắc Cực Hựu Thánh…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bạc Địa
《薄地》
I. Bạc Địa. Ý là địa vị thấp kém hèn mọn. Chỉ địa vị phàm phu hèn kém. Trong Tịnh tâm giới quán pháp quyển hạ của ngài Đạo Tuyên (Đại 45, 826 hạ), nói: Phàm phu bạc địa, thân thối (thúi) quê mùa, quả báo hèn hạ. Thông th…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Điều Kinh Thời
《北條經時》
Hōjō Tsunetoki, 1224-1246: nhà chấp quyền của chính quyền Mạc Phủ Liêm Thương; thân phụ là Bắc Điều Thời Thị (北條時氏, Hōjō Tokiuji), thân mẫu là Tùng Hạ Thiền Ni (松下禪尼, Matsushitazenni); cải danh là Tảo Thượng Ngự Tiền (藻上…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bắc Điều Nghĩa Thời
《北條義時》
Hōjō Yoshitoki, 1163-1224: vị Võ Tướng, nhà chấp quyền của chính quyền Mạc Phủ Liêm Thương, con trai thứ của Bắc Điều Thời Chính (北條時政, Hōjō Tokimasa), thông xưng là (江馬小四郎); hiệu là Đắc Tông (得宗), Đức Tông (德宗); Giang G…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bắc Điều Thị Khang
《北條氏康》
Hōjō Ujiyasu, 1515-1571: vị Võ Tướng của thời đại Chiến Quốc, con trai đầu của Bắc Điều Thị Cương (北條氏綱, Hōjō Ujitsuna); mẫu thân là Dưỡng Châu Viện Tông Vinh (養珠院宗榮); tên lúc nhỏ là Y Đậu Thiên Đại Hoàn (伊豆千代丸), thông x…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bắc Điều Thời Chính
《北條時政》
Hōjō Tokimasa, 1138-1215: nhà chấp quyền của chính quyền Mạc Phủ Liêm Thương, thông xưng là Bắc Điều Tứ Lang (四郎北條), cha của vợ Nguyên Lại Triều (源賴朝, Minamoto-no-Yoritomo); giới danh là Nguyện Thành Tựu Viện Minh Thạnh …
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bắc Điều Thời Lại
《北條時賴》
Hōjō Tokiyori, 1227-1263: người chấp quyền chính quyền Mạc Phủ Liêm Thương, mẹ là Tùng Hạ Thiền Ni (松下禪尼). Chế độ độc tài của dòng họ Bắc Điều được xác lập khi ông lên chấp quyền. Sau đó ông xuất gia lấy đạo hiệu là Đạo …
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bắc Điều Thời Tông
《北條時宗》
Hōjō Tokimune, 1251-1284: người chấp chưởng quyền chính Mạc Phủ Liêm Thương, thông xưng là Tương Mô Thái Lang (相模太郎), con của Thời Lại (時賴, Tokiyori). Năm 1274, ông đánh lui bọn thảo khấu nhà Nguyên và dựng đê phòng ở vù…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bắc Điều Trinh Thời
《北條貞時》
Hōjō Sadatoki, 1272-1311: nhà Chấp Quyền của chính quyền Mạc Phủ Liêm Thương; tên lúc nhỏ là Hạnh Thọ (幸壽, Kōju), pháp danh là Sùng Hiểu (崇曉), Sùng Diễn (崇演); cha là Thời Tông (時宗, Tokimune). Năm 1284 (Hoằng An [弘安] thứ …
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bắc Độ
《北度》
Lễ nghĩa thầy trò. Vì thầy đứng ở hướng bắc hóa độ đệ tử, đệ tử quay mặt về phía bắc lạy thầy, cho nên gọi là bắc độ. Trí giả đại sư biệt truyện (Đại 50, 191 hạ) nói: Răn dạy luật nghi để nhiếp bắc độ.
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bác Đoá Ngoã
《博朵瓦》
(1031 - 1105) Tên Tây tạng là Po-to-ba. Tên chính là Nhân Khâm Tái, một vị tăng thuộc phái Cam Đan (Tạng: Bka#-gdams-pa) của Lạt-ma giáo Tây Tạng. Sư từng đã sáng lập chi phái Giáo điển thuộc phái Cam Đan, là một trong b…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạc Già Phạm
《薄伽梵》
Phạm:Bhagavat, Pàli: Bhagavà hoặc Bhagavant. Là một trong mười hiệu của đức Phật, một trong hiệu chung của chư Phật. Còn gọi là Bà già bà, Bà già phạm, Bà nga phạ đế. Dịch ý là Hữu đức, Năng phá, Thế tôn, Tôn quí. Tức hà…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạc Già Phạm Ca
《薄伽梵歌》
Phạm: Bhagavad-gìtà. Còn gọi là Thánh bà già phạm ca. Dịch ý là Thế Tôn Ca. Là thơ tôn giáo của Ấn Độ cổ đại. Tức là bộ phận trong Đại tự sự thi (Phạm: Mahàbhàrata, dịch âm: Ma ha bàla đa) từ chương 25 đến chương 42 tron…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bạc Già Phạm Tháp Phái
《薄伽梵塔派》
Phạm: Bhàgavata-sampradàya. Là một chi phái trong phái Tì Thấp Nô thuộc Ấn Độ giáo. Nói theo nghĩa rộng, chỉ phái Tì Thấp Nô tôn xưng thần Tì Thấp Nô là Bạc già phạm (Phạm:Bhagavat, thế tôn). Nói theo nghĩa hẹp, thì là p…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Giản Cư Giản Thiền Sư Ngữ Lục
《北磵居簡禪師語錄》
Có một quyển. Cũng gọi Bắc giản hòa thượng ngữ lục, Bắc giản ngữ lục. Ngài Bắc giản Cư giản (1164-1246) đời Tống soạn. Ngài Vật sơ Đại quán biên chép, thu vào Vạn tục tạng tập 121. Biên tập các ngữ lục như: Thai châu Bát…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Giáp
《北頰》
Chỉ chỗ cây cột ở bên phải của cửa trước nhà Tăng. Khi quay mặt vào nhà Tăng, chỗ cây cột ở bên phải của cửa trước nhà Tăng, gọi là bắc giáp. Thông thường, nhà Tăng phần nhiều quay về hướng đông. Theo cửa trước mà nói, n…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Hải
《北海》
: biển phía Bắc, có nhiều nghĩa khác nhau. (1) Tên gọi một địa phương rất xa xôi, rất ít được dùng đến thời cổ đại. Như trong Tả Truyện (左傳), chương Hy Công Tứ Niên (僖公四年) có câu: “Quân xử Bắc Hải, quả nhân xử Nam Hải, d…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bắc Hán Sơn
《北漢山》
Núi Bắc hán. Nằm về phía bắc Thủ đô Hán thành của nước Đại Hán. Núi này cao hơn mặt biển 836 mét, là nền cũ của thành cổ, từ xưa tới giờ đã có rất nhiều chùa viện tại đây. Hiện nay còn các chùa Tường vân, chùa Đạo tân, c…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Lộ
《北路》
Pàli: Uttaràpatha. Đối lại với Nam lộ(Pàli: Dakkhiịàpatha) . Cứ theo Đại sự (Phạm: Mahàvastu) II chép, thì Bắc lộ có nước Đức xoa thi la (Phạm: Takzawilà), do đó mà suy thì Bắc lộ là chỉ cho khu vực gần biên giới phía tâ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Lục
《北陸》
Hokuriku: tên gọi chung vùng đất ở phái Bắc Nhật Bản, gồm 4 Tỉnh lớn là Toyama (富山), Ishikawa (石川), Fukui (福井) và Niigata (新潟).
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bắc Nguỵ Đạo Vũ Đế
《北魏道武帝》
Vị Hoàng đế sáng lập nước Bắc Ngụy. Tên là Thác bạt khuê. Người Tiên ti. Ở ngôi vua từ niên hiệu Đăng quốc năm đầu đến năm Thiên tứ thứ 5 (386-408), trong thời gian này, vua đã dời đô đến Đại đồng. Vua tôn sùng Phật giáo…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Nguỵ Hiếu Văn Đế
《北魏孝文帝》
(467-499) Tức là Hoàng đế Thác bạt hoằng (sau đổi họ là Nguyên), đời thứ 6 của nhà Bắc Ngụy, cũng là vị vua anh minh của Bắc Ngụy trung hưng. Người Tiên ti, lúc còn nhỏ mới lên ngôi, có Phùng thái hậu phụ chính, thi hành…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Nguỵ Tăng Huệ Sinh Sứ Tây Vực Kí
《北魏僧惠生使西域記》
Còn gọi là Tống vân hành kỉ, Tuệ sinh hành truyện, Huệ sinh sứ Tây vực truyện. Truyện kí này được chép thêm vào bộ sách Lạc dương già lam kí quyển 5 (Đại 51, 1018 thượng) do Dương huyễn đời Đông Ngụy soạn. Niên hiệu Thần…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Nguỵ Thái Vũ Đế
《北魏太武帝》
(408-452) Tức là Hoàng đế Thác bạt đảo đời thứ 3 của nhà Bắc Ngụy. Người Tiên ti. Ông có tài mưu lược, dùng binh giỏi. Sau khi lên ngôi, vua đánh đuổi Nhu nhiên, thôn tính Hung nô, hàng diệt các nước Bắc yên, Tây lương, …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Nguỵ Tuyên Vũ Đế
《北魏宣武帝》
(483-519) Tức Hoàng đế đời thứ 7 của nhà Bắc Ngụy tên là Thác bạt khác (ở ngôi 499- 515). Người Tiên ti, chịu ảnh hưởng của Hiếu văn đế (ở ngôi vua 471-499) mà tin thờ Phật giáo, chính vua đã giảng kinh Duy ma cật ở tron…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Nguỵ Văn Thành Đế
《北魏文成帝》
(440-465) Vị Hoàng đế đời thứ 4 của nhà Bắc Ngụy, tên là Thác bạt tuấn (ở ngôi 452-465). Người Tiên ti. Thừa kế Thái vũ đế, lên ngôi vào niên hiệu Hưng an năm đầu. Vua thay đổi chính sách diệt Phật của Thái vũ đế, hạ lện…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Nhàn Cư Giản
《北礀居簡》
Hokkan Kokan, 1164-1253: vị tăng của Phái Đại Huệ thuộc Lâm Tế Tông Trung Quốc, tự là Kính Tẩu (敬叟), thông xưng là Bắc Nhàn Hòa Thượng, họ là Long (龍), người vùng Viễn Xuyên (遠川, Tỉnh Tứ Xuyên). Ông nương theo Viên Trừng…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bạc Phúc
《薄福》
Phạm: Alpa-puịya. Có nghĩa là đức mỏng, phúc ít. Kiếp này phúc đức mỏng manh là do đời trước làm ác nhiều, làm thiện ít, đời trước không gốc lành, cho nên khổ nhiều, vui ít, không được thấy, nghe Tam Bảo. Kinh Hoa nghiêm…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Phương Thất Diệu Chúng
《北方七曜衆》
Tức là bảy vị trời ở mé bắc của viện. Ngoài trong Thai tạng giới hiện đồ mạn đồla Mật giáo, đó là: Bách dược, Ái tài, Đa la, Hiền câu, Bách, Mãn giả và A thấp tì nhĩ, tương đương với bảy vì sao Hư, Nguy, Thất, Khuê, Bích…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Phương Tì Sa Môn Thiên Vương Tuỳ Quân Hộ Pháp Chân Ngôn
《北方毗沙門天王隨軍護法真言》
Có một quyển, kinh điển Mật giáo, do ngài Bất không (705-774) đời Đường dịch. Cũng gọi Tì sa môn thiên vương tùy quân hộ pháp chân ngôn, Tì sa môn tùy quân hộ pháp chân ngôn. Thu vào Đại chính tạng tập 21. Sách này nói r…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Phương Tì Sa Môn Thiên Vương Tuỳ Quân Hộ Pháp Nghi Quỹ
《北方毗沙門天王隨軍護法儀軌》
Có một quyển. Ngài Bất không đời Đường dịch. Cũng gọi Tì sa môn thiên vương tùy quân hộ pháp nghi quĩ, Tì sa môn tùy quân pháp. Thu vào Đại chính tạng tập 21. Nghi quĩ này do Tì sa môn thiên vương và cháu Ngài là Thái tử…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bác Sơn Cảnh Ngữ
《博山警語》
Hakuzankeigo: xem Bác Sơn Tham Thiền Cảnh Ngữ (博山參禪警語, Hakuzansanzenkeigo) bên dưới.
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bác Sơn Hòa Thượng Tham Thiền Cảnh Ngữ
《博山和尚參禪警語》
Hakuzanoshōsanzenkeigo: xem Bác Sơn Tham Thiền Cảnh Ngữ (博山參禪警語, Hakuzansanzenkeigo) bên dưới.
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bắc Sơn Lục
《北山錄》
Hokuzanroku: 10 quyển, do Thần Thanh (神清) nhà Đường soạn, Huệ Bảo (慧寳) chú, lời tựa ghi năm đầu (1068) niên hiệu Nguyên Hy (元熙), được xem như đồng dạng với Bắc Sơn Tham Huyền Ngữ Lục (北山參玄語錄). Quyển 1 có Thiên Địa Thỉ Đệ…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bác Sơn Tham Thiền Cảnh Ngữ
《博山參禪警語》
Hakuzansanzenkeigo: 1 quyển, do Vô Dị Nguyên Lai (無異元來) nhà Minh trước tác, Thành Chánh (成正) biên, san hành vào năm thứ 39 (1611) niên hiệu Vạn Lịch (萬曆), nguyên văn là Bác Sơn Hòa Thượng Tham Thiền Cảnh Ngữ (博山和尚參禪警語, H…
Xem chi tiếtNguồn: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
-
Bắc Sơn Trụ Bộ
《北山住部》
Phạm: Uttara-zaila.Dịch âm: Uất đa la thi la. Cũng gọi Thượng thi la. Dịch ý: Bắc sơn bộ. Cứ theo Tứ phần luật khai tông kí quyển 1 phần đầu (Vạn tục 66, 345 hạ) chép: Mạt đa lợi bộ (Hán dịch là Bắc sơn), vì thế Bắc sơn …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Tề Văn Tuyên Đế
《北齊文宣帝》
(529-559) Vị Hoàng đế đầu tiên của Bắc Tề (ở ngôi 550-559), tên là Cao dương, miếu hiệu Hiển tổ. Thời gian ông trị vì, Phật giáo rất thịnh, đặt quan Tăng cai quản hơn bốn triệu tăng ni, có tới hơn bốn vạn ngôi chùa viện.…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Thạch Quật Tự
《北石窟寺》
Chùa hang đá bắc. Cũng gọi Tự câu thạch quật. Đối lại với Nam thạch quật tự. Vị trí chùa ở gần trấn Tây phong, huyện Khánh dương, tỉnh Cam túc, trên bờ phía Chùa Bắc Thạch Quật đông của sông Tự câu (Kinh thủy), chỗ hai c…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Thần Bồ Tát
《北辰菩薩》
Bắc thần, chỉ cho sao Bắc cực. Mật giáo cho sao Bắc cực là bảy sao Bắc đẩu và coi đó là sự hóa hiện của bồ tát Diệu kiến. Cứ theo kinh Diệu kiến đà la ni quyển hạ chép, thì vị Bồ tát này ở về phương bắc của thế giới Sa b…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Thiền Phanh Ngưu
《北禪烹牛》
Bắc thiền hầm trâu. Tên công án trong Thiền lâm. Bắc thiền, chỉ ngài Trí hiền là người nối pháp của Thiền sư Phúc nghiêm Lương nhã thuộc tông Vân môn đời Bắc Tống. Vì ngài ở lâu nơi viện Bắc thiền tại Thường ninh Hành ch…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Thiên Trúc
《北天竺》
Là một trong năm xứ Thiên trúc tại Ấn độ đời xưa, tương đương với các nước ở phía tây bắc Ấn độ. Đại đường tây vực kí quyển 2, quyển 3 của ngài Huyền trang có nêu hai mươi nước. Bắc Thiên trúc là nơi Phật giáo thịnh hành…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Bắc Thiền Tự
《北禪寺》
Chùa Bắc thiền. Chùa ở huyện Ngô tỉnhGiang tô. Cũng gọi Bắc thiền viện. Tương truyền thời Tam quốc, trong năm Xích ô (238-251), mẹ của vua Tôn quyền đã phá bỏ nhà riêng của mình mà xây dựng chùa này, lúc đầu gọi là chùa …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển