Tam Bộ
Điển cứ gốc: Phật Quang Đại Từ Điển
Định nghĩa thuật ngữ
Ba bộ. Mật giáo chia các vị tôn của Thai Tạng Giới làm 3 bộ: Liên Hoa Bộ, Kim Cương Bộ và Phật bộ, biểu thị cho 3 đức của Phật là Đại Bi, Đại trí và Đại Định.
1. Liên Hoa Bộ: Chúng Sinh vốn có sẵn lí của tâm Bồ Đề thanh tịnh, lí này tuy trải qua 6 đường, 4 loài, trôi lăn trong bùn lầy Sinh Tử mà không nhuốm bẩn giống như hoa sen mọc lên từ bùn nhơ mà vẫn thơm ngát, nên gọi Liên Hoa Bộ.
2. Kim Cương Bộ: Trong lí của tự tâm có trí, trí này tuy trải qua vô số kiếp mà vẫn không mất không nát, có khả năng tiêu trừ Phiền Não, tính chất cứng chắc và Công Năng phá dẹp của trí này giống như Kim Cương, cho nên gọi là Kim Cương Bộ.3. Phật bộ: Lí trí trọn đủ, Giác Đạo viên mãn, nên gọi là Phật bộ. Bộ mẫu và bộ chủ của 3 bộ này đều khác nhau, Phật bộ lấy Kim Cương Phật đính làm Bộ chủ, lấy Bạn đà la phược tự ni (tức Bạch Y Quan Âm) làm Bộ mẫu. Kim Cương Bộ lấy Kim Cương thủ làm Bộ chủ, lấy Mang ma kê làm Bộ mẫu. Nếu căn cứ vào viện Trung đài Bát Diệp để Phân Biệt 3 bộ thì Tì Lô Giá Na biểu thị tổng thể, nên được dùng làm Phật bộ; Tứ hành Bồ Tát biểu thị đức Đại Bi, nên được dùng làm Liên Hoa Bộ; Tứ Phật biểu thị trí giác, nên được dùng làm Kim Cương Bộ. Hoặc lấy Đại Nhật Như Lai làm Phật bộ; Di đà làm Liên Hoa Bộ và Bảo chàng làm Kim Cương Bộ. Hoặc lấy Phật Di đà làm Liên Hoa Bộ, Phật Thích Ca làm Kim Cương Bộ, Phật Bảo chàng và Khai phu hoa làm Phật bộ.Nếu Phân Biệt 3 bộ trong lớp thứ nhất (của Mạn Đồ La) thì viện Biến Tri và viện Ngũ đại thuộc Phật bộ, viện Quan âm thuộc Liên Hoa Bộ và viện Kim Cương thủ thuộc Kim Cương Bộ. Nếu y cứ vào toàn thể Mạn Đồ La mà Phân Biệt 3 bộ thì các viện: Trung đài Bát Diệp, Biến Tri, Thích Ca, Văn thù, Ngũ đại, Hư Không tạng và Tô Tất Địa thuộc Phật bộ; các viện Quan âm, Địa Tạng ở bên phải thuộc Liên Hoa Bộ; còn các viện Kim Cương thủ, Trừ cái chướng ở bên trái và viện Ngoại Kim Cương Bộ chung quanh thì thuộc Kim Cương Bộ. Nếu thêm Bảo Bộ và Yết Ma bộ nữa thì thành 5 bộ (của Kim Cương Giới). [X. kinh Tô Tất Địa yết ra Q.thượng; Đà La Ni chư bộ yếu mục; Đại Nhật Kinh Sớ Q. 5.; Bí Tạng Kí; Thai Tạng Giới Mạn Đồ La sao Q.hạ]. (xt. Ngũ Bộ, Thai Tạng Giới).
1. Liên Hoa Bộ: Chúng Sinh vốn có sẵn lí của tâm Bồ Đề thanh tịnh, lí này tuy trải qua 6 đường, 4 loài, trôi lăn trong bùn lầy Sinh Tử mà không nhuốm bẩn giống như hoa sen mọc lên từ bùn nhơ mà vẫn thơm ngát, nên gọi Liên Hoa Bộ.
2. Kim Cương Bộ: Trong lí của tự tâm có trí, trí này tuy trải qua vô số kiếp mà vẫn không mất không nát, có khả năng tiêu trừ Phiền Não, tính chất cứng chắc và Công Năng phá dẹp của trí này giống như Kim Cương, cho nên gọi là Kim Cương Bộ.3. Phật bộ: Lí trí trọn đủ, Giác Đạo viên mãn, nên gọi là Phật bộ. Bộ mẫu và bộ chủ của 3 bộ này đều khác nhau, Phật bộ lấy Kim Cương Phật đính làm Bộ chủ, lấy Bạn đà la phược tự ni (tức Bạch Y Quan Âm) làm Bộ mẫu. Kim Cương Bộ lấy Kim Cương thủ làm Bộ chủ, lấy Mang ma kê làm Bộ mẫu. Nếu căn cứ vào viện Trung đài Bát Diệp để Phân Biệt 3 bộ thì Tì Lô Giá Na biểu thị tổng thể, nên được dùng làm Phật bộ; Tứ hành Bồ Tát biểu thị đức Đại Bi, nên được dùng làm Liên Hoa Bộ; Tứ Phật biểu thị trí giác, nên được dùng làm Kim Cương Bộ. Hoặc lấy Đại Nhật Như Lai làm Phật bộ; Di đà làm Liên Hoa Bộ và Bảo chàng làm Kim Cương Bộ. Hoặc lấy Phật Di đà làm Liên Hoa Bộ, Phật Thích Ca làm Kim Cương Bộ, Phật Bảo chàng và Khai phu hoa làm Phật bộ.Nếu Phân Biệt 3 bộ trong lớp thứ nhất (của Mạn Đồ La) thì viện Biến Tri và viện Ngũ đại thuộc Phật bộ, viện Quan âm thuộc Liên Hoa Bộ và viện Kim Cương thủ thuộc Kim Cương Bộ. Nếu y cứ vào toàn thể Mạn Đồ La mà Phân Biệt 3 bộ thì các viện: Trung đài Bát Diệp, Biến Tri, Thích Ca, Văn thù, Ngũ đại, Hư Không tạng và Tô Tất Địa thuộc Phật bộ; các viện Quan âm, Địa Tạng ở bên phải thuộc Liên Hoa Bộ; còn các viện Kim Cương thủ, Trừ cái chướng ở bên trái và viện Ngoại Kim Cương Bộ chung quanh thì thuộc Kim Cương Bộ. Nếu thêm Bảo Bộ và Yết Ma bộ nữa thì thành 5 bộ (của Kim Cương Giới). [X. kinh Tô Tất Địa yết ra Q.thượng; Đà La Ni chư bộ yếu mục; Đại Nhật Kinh Sớ Q. 5.; Bí Tạng Kí; Thai Tạng Giới Mạn Đồ La sao Q.hạ]. (xt. Ngũ Bộ, Thai Tạng Giới).