Quế Lâm Đoạn Nhai Thạch Phật

Quần thể hang đá khắc tượng Phật ở Quế Lâm, phía bắc tỉnh Quảng Tây, xưa nay nổi tiếng là nơi núi sông đẹp nhất Trung Quốc. Vùng này núi non chót vót, trùng điệp, hang động liên tiếp, rộn lớn. Bờ tây sông Li có núi Điệp thái, núi Phục ba, ngọn Độc tú, núi Li sơn; vùng núi tây bắc có ngọn Quán âm, ngọn Thạch Ngư, ngọn Tây phong, núi Lão quân; bờ đông sông Li thì có núi Nguyệt nha, núi Thất tinh... Trong các núi nói trên, gần đây người ta đã phát Hiện Tượng Phật A Súc ngồi, được khắc vào niên hiệu Điều Lộ năm đầu (679) đời vua Cao Tông nhà Đường; những tượng Phật, bia ghi việc khắc Tạo Tượng Phật, bia ghi các kinh, những di tích bằng đá khắc và những thơ văn, đề từ của tao nhân mặc khách lưu niệm... được khắc vào thời Đường, Tống. Niên Đại Phật giáo truyền đến Quế Lâm nay không thể khảo chứng, chỉ biết ngôi chùa xưa nhất ở đây hiện còn là chùa Khai nguyên được xây dựng vào đời Tùy và chùa Diên linh ở núi Tây được kiến thiết vào trước thời vua Cao Tông nhà Đường, nhưng vì Vũ Tông nhà Đường huỷ Phật nên phần lớn chùa và tượng Phật ở đây đã bị phá huỷ. Trong những tượng khắc bằng đá, đáng chú ý nhất là pho tượng ở ngọn Quán Âm thuộc núi Tây, được khắc vào niên hiệu Điều Lộ năm đầu (679); tượng cao 1,4 m, tay trái để trên bắp vế, tay phải duỗi thẳng thõng xuống đầu gối trong tư thế bắt ấn Xúc địa (chạm đất), bên cạnh có ghi việc Tạo Tượng, chữ do Lí thực ở Chiêu Châu viết cùng năm đó, cho nên rất được xem trọng. Pho tượng này làm nổi bật phong cách cũng như kĩ xảo điêu khắc của đời Đường. Nói một cách đại thể, cùng là tượng Phật đời Đường, nhưng nghệ thuật điêu khắc ở miền Bắc, như Long Môn, phần nhiều còn du nhập phong cách triều đại Cấp đa (Phạm: Gupta), Trung Ấn Độ, còn ở miền Nam, như Quế lâm, đã dung hòa với phong cách tả thực của Trung Quốc. Ngoài ra, các tượng Phật được khắc trong hang động Hoàn châu ở núi Phục ba cũng được bảo tồn rất tốt. Tượng 2 vị Bồ Tát đứng được khắc ở vách bên cạnh động vẫn còn, bài minh ghi lại việc Tạo Tượng khắc vào năm Đại trung thứ 6 (852) đời vua Tuyên tông nhà Đường, vì tay phải của tượng cầm Tịnh Bình nên được cho rằng đây là tượng Bồ Tát Quán Thế Âm. Do loại tượng của Mật Tông này mà có thể suy định rằng quần thể tượng Phật trong các hang động ở Quế Lâm đã được khắc tạo vào thời đại Trung Đường.