Ngũ Chủng Quả
Điển cứ gốc: Phật Quang Đại Từ Điển
Định nghĩa thuật ngữ
Phạm: Paĩca phalàni. Cũng gọi Ngũ Quả.
I. Ngũ Chủng Quả. Năm thứ quả Hữu Vi, Vô Vi do 6 Nhân Sinh ra và Đạo Lực chứng được:
1. Đẳng Lưu Quả (Phạm: Niwyandaphala): Chúng Sinh do tạo nghiệp ác, ưa thích điều ác, thì nghiệp ác chuyển nhiều, kết thành quả ác; trái lại, nếu tu nghiệp thiện, ưa thích điều thiện, thì nghiệp thiện chuyển nhiều, kết thành quả thiện. Quả theo nghiệp chuyển, nghiệp và quả giống nhau, cho nên gọi là quả Đẳng Lưu. Quả này do nhân Đồng loại và nhân Biến Hành trong 6 nhân mà có được.
2. Dị Thục Quả (Phạm: Vipàka-phala): Chúng Sinh do tạo nghiệp ác ở đời hiện tại mà chịu quả khổ ở đời vị lai; cũng thế, nhờ gây nghiệp thiện ở đời này mà được hưởng quả vui trong đời sau. Vì Quả Báo khác thời nên gọi là quả Dị Thục (quả chín khác thời). Quả này do nhân Di thục trong 6 nhân mà có được.
3. Li hệ quả (Phạm: Visaôyogaphala): Quả Vô Vi, nhờ vào Đạo Lực Niết Bàn mà chứng được, xa lìa tất cả Phiền Não trói buộc (li hệ). Pháp này Thường Trụ, không phải từ 6 Nhân Sinh ra, chỉ do Đạo Lực mà chứng được.
4. Sĩ Dụng Quả (Phạm: Puruwakàraphala). Sĩ dụng là do người bỏ sức ra làm lụng để mà dùng. Nghĩa là các pháp trong Thế Gian, tùy theo lực dụng tạo tác của mỗi hạng người mà được kết quả khác nhau. Như người nông dân nhờ cày cấy mà thu hoạch thóc lúa, người buôn bán nhờ hàng hóa mà được lời lãi... cho nên gọi là Sĩ Dụng Quả. Quả này do các nhân Câu hữu và Tương ứng trong 6 nhân mà có được.
5. Tăng Thượng Quả (Phạm:Adhipatiphala): Các căn và thức do chủ thể và đối tượng hòa hợp mà Thành Tựu Tác Dụng Nhận Thức, cho nên 6 căn đều có sức Tăng Thượng Thù Thắng. Như căn mắt tuy có tính thấy nhưng nếu không có thức mắt (chủ thể) duyên cảnh (đối tượng) thì không thể sinh ra Tác Dụng Nhận Thức, vì thế gọi là Tăng Thượng Quả. Quả này là do nhân Năng tác trong 6 nhân mà có. [X. kinh Bồ Tát Địa trì Q. 3.; luận Hiển dương Thánh Giáo Q. 18.; luận Đại tì Bà Sa Q. 121.; luận Tạp a tì đàm tâm Q. 3.; luận Câu xá Q. 6.; luận Đại Thừa A Tì Đạt Ma tạp tập Q. 15.].
II. Ngũ Chủng Quả. Năm thứ Quả Chứng khác nhau của Nhị Thừa. Tức là quả Tu đà hoàn, quả Tư đà hàm, quả A Na Hàm, quả A La Hán và quả Độc giác. [X. kinh Niết Bàn Q. 21. (bản Bắc); Hoa Nghiêm Ngũ Giáo Chương Q.hạ, phần 4; Tam Luận danh giáo sao Q. 1.]. (xt. Ngũ Quả Hồi Tâm).
I. Ngũ Chủng Quả. Năm thứ quả Hữu Vi, Vô Vi do 6 Nhân Sinh ra và Đạo Lực chứng được:
1. Đẳng Lưu Quả (Phạm: Niwyandaphala): Chúng Sinh do tạo nghiệp ác, ưa thích điều ác, thì nghiệp ác chuyển nhiều, kết thành quả ác; trái lại, nếu tu nghiệp thiện, ưa thích điều thiện, thì nghiệp thiện chuyển nhiều, kết thành quả thiện. Quả theo nghiệp chuyển, nghiệp và quả giống nhau, cho nên gọi là quả Đẳng Lưu. Quả này do nhân Đồng loại và nhân Biến Hành trong 6 nhân mà có được.
2. Dị Thục Quả (Phạm: Vipàka-phala): Chúng Sinh do tạo nghiệp ác ở đời hiện tại mà chịu quả khổ ở đời vị lai; cũng thế, nhờ gây nghiệp thiện ở đời này mà được hưởng quả vui trong đời sau. Vì Quả Báo khác thời nên gọi là quả Dị Thục (quả chín khác thời). Quả này do nhân Di thục trong 6 nhân mà có được.
3. Li hệ quả (Phạm: Visaôyogaphala): Quả Vô Vi, nhờ vào Đạo Lực Niết Bàn mà chứng được, xa lìa tất cả Phiền Não trói buộc (li hệ). Pháp này Thường Trụ, không phải từ 6 Nhân Sinh ra, chỉ do Đạo Lực mà chứng được.
4. Sĩ Dụng Quả (Phạm: Puruwakàraphala). Sĩ dụng là do người bỏ sức ra làm lụng để mà dùng. Nghĩa là các pháp trong Thế Gian, tùy theo lực dụng tạo tác của mỗi hạng người mà được kết quả khác nhau. Như người nông dân nhờ cày cấy mà thu hoạch thóc lúa, người buôn bán nhờ hàng hóa mà được lời lãi... cho nên gọi là Sĩ Dụng Quả. Quả này do các nhân Câu hữu và Tương ứng trong 6 nhân mà có được.
5. Tăng Thượng Quả (Phạm:Adhipatiphala): Các căn và thức do chủ thể và đối tượng hòa hợp mà Thành Tựu Tác Dụng Nhận Thức, cho nên 6 căn đều có sức Tăng Thượng Thù Thắng. Như căn mắt tuy có tính thấy nhưng nếu không có thức mắt (chủ thể) duyên cảnh (đối tượng) thì không thể sinh ra Tác Dụng Nhận Thức, vì thế gọi là Tăng Thượng Quả. Quả này là do nhân Năng tác trong 6 nhân mà có. [X. kinh Bồ Tát Địa trì Q. 3.; luận Hiển dương Thánh Giáo Q. 18.; luận Đại tì Bà Sa Q. 121.; luận Tạp a tì đàm tâm Q. 3.; luận Câu xá Q. 6.; luận Đại Thừa A Tì Đạt Ma tạp tập Q. 15.].
II. Ngũ Chủng Quả. Năm thứ Quả Chứng khác nhau của Nhị Thừa. Tức là quả Tu đà hoàn, quả Tư đà hàm, quả A Na Hàm, quả A La Hán và quả Độc giác. [X. kinh Niết Bàn Q. 21. (bản Bắc); Hoa Nghiêm Ngũ Giáo Chương Q.hạ, phần 4; Tam Luận danh giáo sao Q. 1.]. (xt. Ngũ Quả Hồi Tâm).