Lâm Ấp Quốc

Tên một nước xưa nằm ở đông bộ bán đảo Trung nam, nay là vùng Trung và nam bộ Việt nam. Vùng đất này vốn là căn cứ địa của dân tộc Chàm. Nhà Tây Hán đặt huyện Tượng lâm, quận Nhật nam, gọi là Tượng lâm ấp, gọi tắt là Lâm ấp. Vào những năm cuối đời Đông Hán, có người tên là Khu liên, giết quan huyện, tự xưng là Lâm Ấp Quốc vương. Từ đời nhà Tấn về sau, Lâm ấp thường triều cống Trung Quốc. Khoảng năm Đại nghiệp (605-616) đời Tùy, tướng nhà Tùy là Lưu phương đánh chiếm nước này đặt làm quận Lâm ấp. Khoảng năm Chí đức (756-757) đời Đường, đổi tên là Hoàn vương, đóng đô ở Chiêm thành (Chamthanh), vì thế Lâm ấp còn được gọi là Chiêm ba (Champa), Chiêm bà, Ma Ha chiêm ba, Chiêm bất lao (Champura). Vào năm Thuần hóa thứ 2 (991) đời Bắc Tống, vị Sa Môn nước này tên là Tịnh Giới đến Trung Quốc dâng ngọc như ý, chuông đồng và hương long não. Ngoài ra, cứ theo văn bia Nhật bản Nam Thiên Trúc Bà La Môn Tăng chính và Đại An Tự Bồ Đề truyền lai kí trong Đông Đại Tự yếu lục quyển 2 ghi chép, thì vào năm Khai nguyên 18 (730) đời Đường, Sa Môn nước Lâm ấp tên là Phật Triết (Phật triệt) cùng đi với ngài Bồ Đề Tiên Na đến Nhật bản, truyền vào vũ điệu Bồ Tát, Bạt Đầu, nhạc Lâm ấp, v.v... Đến đời Minh, Chiêm thành bị Việt nam thôn tính. Vào năm Quang tự 12 (1886) thì trở thành thuộc địa của nước Pháp. Phật giáo được truyền vào Chiêm Thành Thời nào không được rõ. Nhưng theo Tùy thư Nam Man liệt truyện thứ 47, thì phần đông nhân dân nước này tin theo Phật giáo, văn tự giống với văn tự Thiên Trúc. Còn Cựu đường thư Nam Man liệt truyện thứ 147 cũng cho biết, nhân dân đặc biệt tin Phật Pháp và rất nhiều người Xuất Gia. Như vậy, ta có thể suy đoán trước đời Tùy, Phật giáo đã được truyền vào Chiêm thành rồi. Ngoài ra, cứ theo Nam hải kí qui Nội Pháp truyện quyển 1, thì tại Chiêm Thành Phật giáo Tiểu Thừa, đặc biệt là Kinh Lượng Bộ, rất thịnh hành. [X. Đại Đường Tây Vực Kí Q. 10.; Đại đường cầu pháp Cao Tăng Truyện Q.hạ; Phật Tổ Thống Kỉ Q. 43.; Lương thư chư di liệt truyện thứ 48].