Chính Trí
Điển cứ gốc: Phật Quang Đại Từ Điển
Định nghĩa thuật ngữ
Phạm: Samyag-jĩàna, Pàli: Sammàĩàịa.
I. Chính Trí. Chỉ trí tuệ hợp với chính lí, đối lại với Tà trí...... Tức là trí tuệ lìa sự Tà Chấp Phân Biệt của Phàm Phu Ngoại Đạo và sự cố chấp thiên lệch của người Nhị Thừa mà khế hợp vói diệu lí Trung Đạo. Trong Nhân Minh thì chỉ Chân hiện luợng và Chân tỉ lượng, vốn dịch ý của chữ Jĩàna trong tiếng Phạm. Cứ theo luận Nhân Minh nhập chính lí chép, thì đó là trí lượng biết tự tính Sai Biệt của các pháp một cách như thực, là trí tuệ lìa các duyên nhơ nhuốm mà đạt đến Niết Bàn. [X. luận Đại trí độ Q. 3. - Nhân Minh Nhập Chính Lí Luận Sớ Q.hạ - Vãng Sinh Luận chú Q.hạ (Đàm Loan)].
II. Chính Trí. Chỉ trí vô Lậu Tận trí và vô sinh trí do ngôi vị Vô học đã Thành Tựu được. Là một trong mười chi Vô học. Luận Câu xá quyển 25 (Đại 29, 133 hạ), nói: Thể của chính thoát Chính Trí là gì? Tụng rằng: ‘Hữu Học còn trói buộc, không có trí chính thoát, giải thoát là Vô Vi, Thắng Giải hoặc đã diệt, Hữu Vi vô học chi, tức hai giải thoát uẩn, Chính Trí nói như giác, là tận vô sinh trí’. Chính Trí này lấy Tận Trí, vô sinh trí làm thể, duy có ngôi vị Vô học mới có thể Thành Tựu được. Đứng về phương diện rộng, hẹp của kiến và trí mà nói, thì luận Đại tì Bà Sa quyển 97 bảo, trong mười trí Hữu Lậu và vô lậu, thì Tận Trí và vô sinh trí thuộc trí vô lậu, còn tám trí là Thế Tục trí, pháp trí, Loại Trí v.v... đều nhiếp vào Chính Kiến vô lậu. Luận Thành thực quyển 16 phẩm Kiến trí, thì bảo Chính Kiến và Chính Trí là Nhất Thể, không sai khác. [X. Trung a hàm Q. 47. kinh Ngũ chi vật chủ - luận Đại tì Bà Sa Q. 94. - luận Thuận chính lí 73 - Câu xá luận quang kí Q. 25.].
III. Chính Trí. Là trí vô lậu căn bản và trí hậu đắc do hàng Tam Thừa tu tập. Cứ theo luận Du Già sư địa quyển 72 nói, thì Chính Trí có hai thứ:
1. Duy Nhất Thế Gian Chính Trí, tức là trí căn bản của Thanh Văn, Duyên Giác và Bồ Tát thông suốt Chân Như.
2. Thế Gian xuất Thế Gian Chính Trí, Thanh Văn, Duyên Giác sau khi dùng Chính Trí đầu tiên để thông suốt Chân Như, do Chính Trí xuất Thế Gian của Thế Gian được sau này, mà có thể Phân Biệt hết thảy tướng Sai Biệt. [X. kinh Đại Thừa nhập lăng già Q. 5. - Nhiếp Đại Thừa Luận Thích (bản dịch đời Đường) Q. 5. - luận Tam vô tính Q.thượng - luận Biện trung biên Q.trung].
I. Chính Trí. Chỉ trí tuệ hợp với chính lí, đối lại với Tà trí...... Tức là trí tuệ lìa sự Tà Chấp Phân Biệt của Phàm Phu Ngoại Đạo và sự cố chấp thiên lệch của người Nhị Thừa mà khế hợp vói diệu lí Trung Đạo. Trong Nhân Minh thì chỉ Chân hiện luợng và Chân tỉ lượng, vốn dịch ý của chữ Jĩàna trong tiếng Phạm. Cứ theo luận Nhân Minh nhập chính lí chép, thì đó là trí lượng biết tự tính Sai Biệt của các pháp một cách như thực, là trí tuệ lìa các duyên nhơ nhuốm mà đạt đến Niết Bàn. [X. luận Đại trí độ Q. 3. - Nhân Minh Nhập Chính Lí Luận Sớ Q.hạ - Vãng Sinh Luận chú Q.hạ (Đàm Loan)].
II. Chính Trí. Chỉ trí vô Lậu Tận trí và vô sinh trí do ngôi vị Vô học đã Thành Tựu được. Là một trong mười chi Vô học. Luận Câu xá quyển 25 (Đại 29, 133 hạ), nói: Thể của chính thoát Chính Trí là gì? Tụng rằng: ‘Hữu Học còn trói buộc, không có trí chính thoát, giải thoát là Vô Vi, Thắng Giải hoặc đã diệt, Hữu Vi vô học chi, tức hai giải thoát uẩn, Chính Trí nói như giác, là tận vô sinh trí’. Chính Trí này lấy Tận Trí, vô sinh trí làm thể, duy có ngôi vị Vô học mới có thể Thành Tựu được. Đứng về phương diện rộng, hẹp của kiến và trí mà nói, thì luận Đại tì Bà Sa quyển 97 bảo, trong mười trí Hữu Lậu và vô lậu, thì Tận Trí và vô sinh trí thuộc trí vô lậu, còn tám trí là Thế Tục trí, pháp trí, Loại Trí v.v... đều nhiếp vào Chính Kiến vô lậu. Luận Thành thực quyển 16 phẩm Kiến trí, thì bảo Chính Kiến và Chính Trí là Nhất Thể, không sai khác. [X. Trung a hàm Q. 47. kinh Ngũ chi vật chủ - luận Đại tì Bà Sa Q. 94. - luận Thuận chính lí 73 - Câu xá luận quang kí Q. 25.].
III. Chính Trí. Là trí vô lậu căn bản và trí hậu đắc do hàng Tam Thừa tu tập. Cứ theo luận Du Già sư địa quyển 72 nói, thì Chính Trí có hai thứ:
1. Duy Nhất Thế Gian Chính Trí, tức là trí căn bản của Thanh Văn, Duyên Giác và Bồ Tát thông suốt Chân Như.
2. Thế Gian xuất Thế Gian Chính Trí, Thanh Văn, Duyên Giác sau khi dùng Chính Trí đầu tiên để thông suốt Chân Như, do Chính Trí xuất Thế Gian của Thế Gian được sau này, mà có thể Phân Biệt hết thảy tướng Sai Biệt. [X. kinh Đại Thừa nhập lăng già Q. 5. - Nhiếp Đại Thừa Luận Thích (bản dịch đời Đường) Q. 5. - luận Tam vô tính Q.thượng - luận Biện trung biên Q.trung].