Chính Lượng Bộ

Phạm: Sammatìya hoặc Sammitìya, Pàli: Sammitiya hoặc Sammiti. Là một trong hai mươi bộ Tiểu Thừa, hoặc một trong mười tám bộ Tiểu Thừa. Còn gọi là Tam mi để dữ, Tam ma đề, Thức ma, Di li để, Di li, Thánh Chính Lượng Bộ, Chính lượng Đệ Tử bộ, Nhất Thiết sở quí bộ, Tam di để bộ, Sa ma đế (Phạm: Sammatìya), Tam Mật lật để (Phạm: Sammfti), A li da Tam Mật lật để ni ca da (Phạm:Àrya-sammfti-nikàya). Là học phái cùng với Pháp Thượng Bộ, Hiền Trụ Bộ và Mật Lâm Sơn Bộ đồng thời chia rẽ ra từ Thượng tọa Độc Tử Bộ, vào khoảng ba trăm năm sau đức Phật Nhập Diệt. Cứ theo Dị Bộ tôn luân luận thuật kí chép, thì vì bộ này phán định phải trái, cho nên gọi là Lượng, phán định lầm lẫn sai trái, cho nên gọi là Chính, và theo pháp nghĩa ấy mà đặt tên bộ là Chính lượng. Về nguyên do tên gọi của bộ này, Tam Luận Huyền Nghĩa còn nói rằng, bộ này là Đệ Tử của La hán Đại chính lượng, cho nên gọi là Chính lượng Đệ Tử bộ. Cứ theo Giáo đoàn Phân Biệt tường thuyết (Sde-pa thadad-par-bzed-pa daí rnam-par-bzadpa= nói rõ về sự chia rẽ giáo đoàn) của ngài Thanh Biện (Phạm: Bhavya) do Tây tạng truyền, bảo vị tổ của bộ này là Sammata, cho nên gọi là Sammatìya. Về nguồn gốc của bộ này, các thuyết lưu truyền phần nhiều cho rằng đã phát xuất từ Độc Tử Bộ, kinh Văn Thù Sư Lợi thì bảo phát xuất từ Hiền bộ (Hiền Trụ Bộ). Xuất Tam tạmg kí tập quyển ba Tân tập luật phân vi thập Bát Bộ kí lục, bảo phát xuất từ Ca Diếp duy bộ.Cứ theo Đại Đường Tây Vực Kí chép, thì vào cuối thế kỷ thứ VII, khi ngài Huyền Trang đến Ấn Độ, sự truyền bá của Chính Lượng Bộ chỉ kém có Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ, thịnh hành tại các địa phương trung, nam và tây Ấn Độ. Giáo nghĩa chủ yếu được chép trong luận Tam di để bộ 3 quyển, chủ Trương Thuyết Nhân, Ngã thực có, cũng giống như Độc Tử Bộ. Ngoài ra, trong các luận Câu xá quyển 3, quyển 5, quyển 13, luận Nhiếp Đại Thừa Luận Thích (bản dịch đời Lương) quyển 2 và luận Tùy tướng, cũng có chép giáo thuyết của bộ này. Giáo lí của Chính Lượng Bộ và của Độc Tử Bộ không khác nhau bao nhiêu, duy có thuyết Sinh Diệt là đặc sắc của bộ này. Cho rằng phàm sự Sinh Diệt của sự vật đều có hai Nguyên Nhân: Chủ nhân và Khách nhân. Chủ nhân là sự sinh và diệt trong bốn tướng Sinh, Trụ, Dị, Diệt - còn Khách nhân tức là các loại Nhân Duyên. Khi sinh, phải cần hai nhân chủ, khách. Khi diệt, thì không giống nhau. Thí Dụ như Tâm và Tâm Sở thì chỉ có chủ nhân, còn bất tương ứng hành và sắc v.v... thì phải đủ hai nhân chủ và khách. Diệt thì phải cần khách nhân, là vì Chư Hành có tạm trụ trong thời gian ngắn, hoặc diệt trong Sát Na. [X. kinh Xá Lợi Phất vấn - Bộ chấp dị luận - Thập Bát Bộ luận - Thành Duy Thức Luận Thuật Kí Q. 1. phần đầu - Câu xá luận quang kí Q. 13. - Đa na la tha Ấn Độ Phật Giáo sử - Luận Sự (Katthàvatthubản Pàli)].