Bồ Tát Giới Bản
Điển cứ gốc: Phật Quang Đại Từ Điển
Định nghĩa thuật ngữ
I. Bồ Tát Giới Bản. Chỉ cho bản văn nói về các giới điều ở sau phần kệ tụng trong kinh Phạm võng quyển hạ. Cũng gọi Bồ Tát Giới kinh. Ngài Cưu Ma La Thập (344 - 413) dịch vào đời Hậu Tần. Thu vào Đại chính tạng tập 24. Tên đầy đủ của kinh Phạm võng do ngài La thập dịch là: Phạm Võng Kinh lô xá na Phật Thuyết Bồ Tát Tâm Địa giới phẩm đệ thập. Cứ theo bài tựa kinh Phạm võng do ngài Tăng Triệu viết, thì bản tiếng Phạm của kinh này có 112 quyển 61 phẩm, trong đó, Bồ Tát Giới Bản là phẩm thứ 10 mà ngài La thập đã dịch thành hai quyển, người đời sau chép riêng phần văn nói về 10 giới nặng, 48 giới nhẹ trong quyển hạ ra làm một quyển để tiện việc tụng trì. Nội dung của Bồ Tát Giới Bản: từ Ngã Kim Lô xá na đến đệ nhất thanh tịnh giả là phần tựa của Giới bản này, rồi từ Phật cáo chư Phật tử đến hiện tại chư Bồ Tát kim tụng là phần Chính Tông. Văn giới bao gồm 10 giới nặng: giết hại, trộm cướp, Dâm Dục, nói láo, bán rượu, chê bai Tam Bảo v.v... và 48 giới nhẹ: không kính thầy bạn, ăn Ngũ Tân (hành, tỏi v.v...). Sau đó là phần Lưu Thông nói về Công Đức Lưu Thông Giới bản này. Đối với tông Thiên thai, Giới bản này là giới bản mẫu mực cho Viên giới Đại Thừa của tông mình. Về sách chú thích thì có Bồ Tát Giới Nghĩa Sớ 2 quyển do ngài Trí Khải giảng và Đệ Tử của ngài là Chương An (Quán đính) ghi chép, Bồ Tát Giới văn sớ 5 quyển (hoặc 6 quyển) của ngài Pháp Tạng, Bồ Tát Giới sớ 3 quyển của ngài Nghĩa Tịnh...
II. Bồ Tát Giới Bản, 1 quyển. Ngài Đàm Vô Sấm (385 - 433) dịch vào đời Bắc Lương. Cũng gọi Bồ Tát Giới Bản kinh, Địa trì giới bản. Đây là phần giới văn nói về bốn Ba La Di và 41 giới nhẹ được chép riêng ra từ phẩm Phương Tiện xứ giới trong kinh Bồ Tát Địa trì quyển 4 mà thành. Là giới bản của Bồ Tát Đại Thừa nhận giữ và do Bồ Tát Từ thị nói. Thu vào Đại chính tạng tập 24. Về nội dung, ở đầu quyển có bài kệ quí kính, kế đến phần giới nương theo phép tắc Bồ Tát thuyết giới mà nêu ra những giới điều nặng nhẹ, cuối cùng là văn khuyên bảo trì tụng. Theo Bồ Tát Giới Bản tiên yếu của ngài Trí húc đời Minh, thì tên gọi của bốn Ba La Di là:
1. Tự tán hủy tha (khen mình chê người).
2. Khan tích tài pháp (Sẻn tiếc của cải và Pháp Bảo).
3. Sân bất thụ hối (Tức giận không chịu nghe lời khuyên bảo mà ăn năn).
4. Báng loạn Chính Pháp (Chê bai làm loạn Chính Pháp). Ngoài ra, Bồ Tát Giới Bản tiên yếu còn chia giới thứ 26 là Học chư Ngoại Đạo và Ái Nhạo tà pháp, nên tất cả là 42 giới nhẹ. Các bản dịch khác của giới bản này còn có:
1. Du Già giới bản của ngài Huyền Trang nêu 43 giới nhẹ.
2. Ưu bà tắc Ngũ Giới uy nghi kinh của ngài Cầu Na Bạt Ma đời Lưu Tống cũng nêu 41 giới nhẹ, nhưng sắp đặt có hơi khác. Nội dung bao gồm kệ qui kính, văn giới, đồng thời nói rõ năm việc Công Đức giữ giới, khuyên người ta xa lià những việc xấu ác của thân, miệng, Tà Mệnh, nghiệm sự (việc đồng bóng nhảm nhí), buông lung v.v... và nêu ra phép làm lễ Sám Hối, phép nhận giường giây (cái võng), nhận gậy tích v.v...
3. Bồ Tát Thiện Giới Kinh bản 1 quyển, cũng do ngài Câu na bạt ma dịch, liệt kê tám giới Ba La Di và tổng cộng có 50 giới điều. Sách chú thích thì có Bồ Tát Giới Bản tiên yếu 1 quyển của ngài Trí húc. [X. Đại Đường Nội Điển Lục Q. 3.; Lịch Đại Tam Bảo Kỉ Q. 9.; Khai Nguyên Thích Giáo Lục Q. 4., Q. 12., Q. 14.].
III. Bồ Tát Giới Bản, 1 quyển, ngài Huyền Trang dịch xong vào năm Trinh quán 23 (649). Giới bản này là những luật nghi của giới Bồ Tát được sao chép ra từ phẩm Bồ Tát sơ địa trì Du Già xứ giới của Bản Địa phần trong luận Du Già sư địa (quyển 40-,41) mà thành. Giới bản này do Bồ Tát Di Lặc nói, đời gọi là Du Già giới bản, cũng gọi là Du Già Bồ Tát Giới Bản, Bồ Tát Giới kinh, Bồ Tát Giới Bản kinh, thu vào Đại chính tạng tập 24. Những giới nhẹ nói trong bản này, tương đương với 48 giới nhẹ của kinh Phạm võng, sách này là cùng bản với Địa trì giới bản, nhưng khác dịch. Nội dung của giới bản này phần lớn giống với nội dung của Địa trì giới bản, nhưng có một vài điểm sai khác là: Giới bản này không có kệ qui kính, nêu tất cả 43 giới nhẹ, tức là chia giới 26 Bất tập học phật ra làm hai giới, rồi ở dưới giới thứ tám thêm riêng một giới nữa là Lợi Ích phạm giới sinh Công Đức và ở sau văn giới có đề ra phép Sám Hối. Ngoài ra, về số giới điều của giới bản này, thì thông thường phần nhiều y theo thuyết của Du Già Luận Kí quyển 10 phần dưới, nêu 43 giới nhẹ; nếu căn cứ theo các bản luật sớ khác, thì vì cách sắp đặt không giống nhau, nên có các thuyết bất đồng, như có 42 giới (tức thường nói 4 nặng 42 nhẹ), 44 giới, 45 giới v.v... Sách chú thích có: Bồ Tát Giới Bản trì phạm yếu kí 1 quyển của ngài Nguyên Hiểu, Ứng lí tông giới đồ thích văn sao 2 quyển của ngài Duệ Tôn v.v... [X. Đại Đường Nội Điển Lục Q. 5.; Cổ Kim Dịch Kinh Đồ Kỉ Q. 4.; Khai Nguyên Thích Giáo Lục Q. 8.; Trinh nguyên tân định Thích Giáo Mục Lục Q. 11.].
II. Bồ Tát Giới Bản, 1 quyển. Ngài Đàm Vô Sấm (385 - 433) dịch vào đời Bắc Lương. Cũng gọi Bồ Tát Giới Bản kinh, Địa trì giới bản. Đây là phần giới văn nói về bốn Ba La Di và 41 giới nhẹ được chép riêng ra từ phẩm Phương Tiện xứ giới trong kinh Bồ Tát Địa trì quyển 4 mà thành. Là giới bản của Bồ Tát Đại Thừa nhận giữ và do Bồ Tát Từ thị nói. Thu vào Đại chính tạng tập 24. Về nội dung, ở đầu quyển có bài kệ quí kính, kế đến phần giới nương theo phép tắc Bồ Tát thuyết giới mà nêu ra những giới điều nặng nhẹ, cuối cùng là văn khuyên bảo trì tụng. Theo Bồ Tát Giới Bản tiên yếu của ngài Trí húc đời Minh, thì tên gọi của bốn Ba La Di là:
1. Tự tán hủy tha (khen mình chê người).
2. Khan tích tài pháp (Sẻn tiếc của cải và Pháp Bảo).
3. Sân bất thụ hối (Tức giận không chịu nghe lời khuyên bảo mà ăn năn).
4. Báng loạn Chính Pháp (Chê bai làm loạn Chính Pháp). Ngoài ra, Bồ Tát Giới Bản tiên yếu còn chia giới thứ 26 là Học chư Ngoại Đạo và Ái Nhạo tà pháp, nên tất cả là 42 giới nhẹ. Các bản dịch khác của giới bản này còn có:
1. Du Già giới bản của ngài Huyền Trang nêu 43 giới nhẹ.
2. Ưu bà tắc Ngũ Giới uy nghi kinh của ngài Cầu Na Bạt Ma đời Lưu Tống cũng nêu 41 giới nhẹ, nhưng sắp đặt có hơi khác. Nội dung bao gồm kệ qui kính, văn giới, đồng thời nói rõ năm việc Công Đức giữ giới, khuyên người ta xa lià những việc xấu ác của thân, miệng, Tà Mệnh, nghiệm sự (việc đồng bóng nhảm nhí), buông lung v.v... và nêu ra phép làm lễ Sám Hối, phép nhận giường giây (cái võng), nhận gậy tích v.v...
3. Bồ Tát Thiện Giới Kinh bản 1 quyển, cũng do ngài Câu na bạt ma dịch, liệt kê tám giới Ba La Di và tổng cộng có 50 giới điều. Sách chú thích thì có Bồ Tát Giới Bản tiên yếu 1 quyển của ngài Trí húc. [X. Đại Đường Nội Điển Lục Q. 3.; Lịch Đại Tam Bảo Kỉ Q. 9.; Khai Nguyên Thích Giáo Lục Q. 4., Q. 12., Q. 14.].
III. Bồ Tát Giới Bản, 1 quyển, ngài Huyền Trang dịch xong vào năm Trinh quán 23 (649). Giới bản này là những luật nghi của giới Bồ Tát được sao chép ra từ phẩm Bồ Tát sơ địa trì Du Già xứ giới của Bản Địa phần trong luận Du Già sư địa (quyển 40-,41) mà thành. Giới bản này do Bồ Tát Di Lặc nói, đời gọi là Du Già giới bản, cũng gọi là Du Già Bồ Tát Giới Bản, Bồ Tát Giới kinh, Bồ Tát Giới Bản kinh, thu vào Đại chính tạng tập 24. Những giới nhẹ nói trong bản này, tương đương với 48 giới nhẹ của kinh Phạm võng, sách này là cùng bản với Địa trì giới bản, nhưng khác dịch. Nội dung của giới bản này phần lớn giống với nội dung của Địa trì giới bản, nhưng có một vài điểm sai khác là: Giới bản này không có kệ qui kính, nêu tất cả 43 giới nhẹ, tức là chia giới 26 Bất tập học phật ra làm hai giới, rồi ở dưới giới thứ tám thêm riêng một giới nữa là Lợi Ích phạm giới sinh Công Đức và ở sau văn giới có đề ra phép Sám Hối. Ngoài ra, về số giới điều của giới bản này, thì thông thường phần nhiều y theo thuyết của Du Già Luận Kí quyển 10 phần dưới, nêu 43 giới nhẹ; nếu căn cứ theo các bản luật sớ khác, thì vì cách sắp đặt không giống nhau, nên có các thuyết bất đồng, như có 42 giới (tức thường nói 4 nặng 42 nhẹ), 44 giới, 45 giới v.v... Sách chú thích có: Bồ Tát Giới Bản trì phạm yếu kí 1 quyển của ngài Nguyên Hiểu, Ứng lí tông giới đồ thích văn sao 2 quyển của ngài Duệ Tôn v.v... [X. Đại Đường Nội Điển Lục Q. 5.; Cổ Kim Dịch Kinh Đồ Kỉ Q. 4.; Khai Nguyên Thích Giáo Lục Q. 8.; Trinh nguyên tân định Thích Giáo Mục Lục Q. 11.].