A Tì Đạt Ma Phát Trí Luận

Phạm:Abhidharma-jĩàna-prasthàna. Gồm hai mươi quyển, Tôn giả Ca Đa Diễn Ni Tử viết sau Phật Nhập Diệt ba trăm năm, ngài Huyền Trang đời Đường dịch. Còn gọi là Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ phát trí luận. Gọi tắt là Phát trí luận, thu vào Đại chính tạng tập 26. Bộ luận này cùng với sáu luận Tập dị môn túc v.v... gọi chung là bảy luận, lại vì nghĩa môn của sáu luận ít, cho nên dùng chân (túc) làm Thí Dụ gọi là Túc luận (luận chân); còn luận Phát trí văn nghĩa đầy đủ cho nên dùng mình (thân) làm Thí Dụ gọi là Thân luận (luận mình). Bảy luận này là những luận căn bản của Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ tông. Luận này lấy học thuyết của Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ làm nội dung cơ bản, rồi bàn đến các vấn đề được tranh luận giữa các Bộ Phái Phật Giáo đương thời. Tất cả có tám uẩn (chương), chia làm bốn mươi bốn phẩm, đó là: 1.Tạp uẩn, thuyết minh các pháp bốn Thiện Căn, bốn Thánh Quả, Hữu Dư Niết Bàn, vô dư Niết Bàn v.v... Chương này có tám phẩm là: Thế Đệ Nhất Pháp Nạp Tức, Trí Nạp Tức, Bổ Đặc Già La Nạp Tức, Ái Nạp Tức, Vô tàm Nạp Tức, Tướng Nạp Tức, Vô nghĩa Nạp Tức và Tư Nạp Tức. 2.Kết uẩn, thuyết minh các loại Kết Sử như: ba kết, năm cái v.v...; gồm bốn phẩm: Bất Thiện Nạp Tức, Nhất hạnh Nạp Tức, Hữu tình Nạp Tức và Thập môn Nạp Tức. 3.Trí uẩn, thuyết minh bậc Thánh dứt trừ hoặc chướng mà được trí vô lậu; có năm phẩm là Giác chi Nạp Tức, Ngũ chủng Nạp Tức, Tha Tâm Trí Nạp Tức, Tu trí Nạp Tức, Thất Thánh Nạp Tức. 4.Nghiệp uẩn, thuyết minh các Hành Vi Thiện Ác do ba nghiệp thân, khẩu, ý phát động; có năm phẩm là Ác Hành Nạp Tức, Tà Ngữ Nạp Tức, Hại sinh Nạp Tức, Biểu Vô Biểu Nạp Tức và Tự nghiệp Nạp Tức. 5.Đại Chủng uẩn, đứng về phương diện ba đời thuyết minh các Sắc Pháp Thiện Ác do bốn Đại Chủng tạo nên; có bốn phẩm là Đại tạo Nạp Tức, Duyên Nạp Tức, Cụ kiến Nạp Tức và Chấp thụ Nạp Tức. 6.Căn uẩn, đứng về phương diện bốn quả và ba đời thuyết minh các Sắc Pháp sáu căn, năm căn v.v... Có bảy phẩm là Căn Nạp Tức, Hữu Nạp Tức, Xúc Nạp Tức, Đẳng tâm Nạp Tức, Nhất Tâm Nạp Tức, Ngữ Nạp Tức và Nhân Duyên Nạp Tức. 7.Định uẩn, thuyết minh định của Chư Thiên trong ba cõi và định của Nhị Thừa tu hành có nhiều thứ khác nhau. Có năm phẩm là Đắc Nạp Tức, Duyên Nạp Tức, Nhiếp Nạp Tức, Bất hoàn Nạp Tức và Nhất hạnh Nạp Tức. 8.Kiến uẩn, thuyết minh hai kiến đoạn, thường của Phàm Phu Ngoại Đạo và sáu mươi hai thứ kiến giải khác nhau. Có sáu phẩm là Niệm trụ Nạp Tức, Tam Hữu Nạp Tức, Tưởng Nạp Tức, Trí Nạp Tức, Kiến Nạp Tức và Già tha Nạp Tức. Luận này còn có bản dịch khác gọi là A Tì Đàm Bát Kiền Độ Luận, hoặc là Ca chiên diên A tì đàm, A tì Đàm Kinh Bát Kiền Độ, do Tăng Già Đề Bà và Trúc Phật Niệm cùng dịch vào năm Kiến nguyên 19 (338), đời Phù Tần, gồm ba mươi quyển, và thu vào Đại chính tạng tập 26. [X. luận Đại tì Bà Sa Q. 1., luận Đại trí độ Q. 2., luận Câu xá Q. 1., luận Câu xá quang kí Q. 1., Đại Đường Nội Điển Lục Q. 3.; Khai Nguyên Thích Giáo Lục Q. 3., Q. 8.].