Vi Trần
Điển cứ gốc: Tự Điển Phật Học Đạo Uyển
Định nghĩa thuật ngữ
s, Pāli: aṇu-raja aṇu-rajas: nhỏ như bụi trần, âm dịch là A Noa (阿拏), A Nậu (阿耨); gọi riêng là vi (微), trần (塵); tức là Sắc Lượng nhỏ nhất do Nhãn Căn nhận lấy được. Cực nhỏ là đơn vị nhỏ nhất tồn tại của Sắc Pháp được thuyết trong A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Luận (阿毘達磨俱舍論, Taishō Vol. 29, No. 1558) quyển 10,
12. Lấy một cái cực nhỏ làm trung tâm, bốn phương trên dưới tụ tập đồng Nhất Cực nhỏ mà thành một khối, tức gọi là Vi Trần. Hợp 7 cực vi thì thành một Vi Trần, 7 Vi Trần thành một kim trần (金塵), 7 kim trần thành một Thủy Trần (水塵). Ngoài ra, các kinh luận cũng lấy Vi Trần tỷ dụ cho số lượng cực nhỏ, lấy số Vi Trần để dụ cho số cực lớn. Trong Bắc Tề Thư (北齊書), Truyện Phàn Tốn (樊遜傳), có đoạn: “Pháp Vương Tự tại, biến hóa vô cùng, trí Thế Giới ư Vi Trần, nạp Tu Di ư thử mễ (法王自在、變化無窮、置世界於微塵、納須彌於黍米, Pháp Vương Tự tại, biến hóa vô cùng, bỏ Thế Giới trong hạt bụi, gom Tu Di nơi hạt lúa).” Hay trong Phật Thuyết Thập Địa Kinh (佛說十地經, Taishō Tripitaka Vol. 10, No. 287) quyển 6 cũng có đoạn: “Ư Nhất Mao đoan bách thiên ức, na dữu đa quốc Vi Trần số, Như Thị vô lượng chư Như Lai, ư trung an tọa thuyết Diệu Pháp (於一毛端百千億、那庾多國微塵數、如是無量諸如來、於中安坐說妙法, trên đầu mảy lông trăm ngàn ức, muôn vạn nước bụi trần số, như vậy vô lượng các Như Lai, trong đó an tọa Thuyết Pháp mầu).” Hoặc trong Tu Tập Du Già Tập Yếu Thí Thực Đàn Nghi (修習瑜伽集要施食壇儀, 卍 Tục Tạng Kinh Vol. 59, No. 1083) có bài niệm hương rằng: “Thử Nhất Biện Hương, bất tùng thiên giáng, khởi thuộc địa sanh, Lưỡng Nghi vị phán chi tiên, căn nguyên sung tắc, Tam Giới Nhất Khí, tài phân chi hậu, chi diệp biến mãn Thập Phương, siêu nhật nguyệt chi quang hoa, đoạt sơn xuyên chi tú lệ, tức Giới tức Định tức Tuệ, phi mộc phi hỏa phi yên, thâu lai tại Nhất Vi Trần, tán xứ phổ huân Pháp Giới, nhiệt hướng lô trung, chuyên thân cúng dường, thường trú Tam Bảo, Sát Hải Vạn Linh, lịch đại Tổ Sư, Nhất Thiết Thánh Chúng, hà sa phẩm loại, u hiển Thánh phàm, tất trượng chơn hương, phổ đồng cúng dường (此一瓣香、不從天降、豈屬地生、兩儀未判之先、根源充塞、三界一氣、纔分之後、枝葉遍滿十方、超日月之光華、奪山川之秀麗、卽戒卽定卽慧、非木非火非煙、收來在一微塵、散處普薰法界、爇向爐中、專伸供養、常住三寶、剎海萬靈、歷代祖師、一切聖眾、河沙品類、幽顯聖凡、悉仗眞香、普同供養, một nén hương này, không từ trời xuống, sao thuộc đất sanh, Lưỡng Nghi [âm dương] chưa phân đầu tiên, nguồn căn đầy ắp, Ba Cõi một khí, mới chia sau đó, cành lá biến khắp mười phương, siêu trời trăng ấy rực sáng, vượt núi sông bao tú lệ, là Giới là Định là Tuệ, chẳng gỗ chẳng lửa chẳng khói, thâu vào trong một bụi trần, tan biến khắp xông Pháp Giới, rực hướng lò hương, thành tâm cúng dường, thường trú Tam Bảo, tất cả Sinh Linh, bao đời Tổ Sư, hết thảy Thánh Chúng, hà sa các loài, ẩn hiện Thánh phàm, đều nhờ chơn hương, cúng dường khắp cùng).”
12. Lấy một cái cực nhỏ làm trung tâm, bốn phương trên dưới tụ tập đồng Nhất Cực nhỏ mà thành một khối, tức gọi là Vi Trần. Hợp 7 cực vi thì thành một Vi Trần, 7 Vi Trần thành một kim trần (金塵), 7 kim trần thành một Thủy Trần (水塵). Ngoài ra, các kinh luận cũng lấy Vi Trần tỷ dụ cho số lượng cực nhỏ, lấy số Vi Trần để dụ cho số cực lớn. Trong Bắc Tề Thư (北齊書), Truyện Phàn Tốn (樊遜傳), có đoạn: “Pháp Vương Tự tại, biến hóa vô cùng, trí Thế Giới ư Vi Trần, nạp Tu Di ư thử mễ (法王自在、變化無窮、置世界於微塵、納須彌於黍米, Pháp Vương Tự tại, biến hóa vô cùng, bỏ Thế Giới trong hạt bụi, gom Tu Di nơi hạt lúa).” Hay trong Phật Thuyết Thập Địa Kinh (佛說十地經, Taishō Tripitaka Vol. 10, No. 287) quyển 6 cũng có đoạn: “Ư Nhất Mao đoan bách thiên ức, na dữu đa quốc Vi Trần số, Như Thị vô lượng chư Như Lai, ư trung an tọa thuyết Diệu Pháp (於一毛端百千億、那庾多國微塵數、如是無量諸如來、於中安坐說妙法, trên đầu mảy lông trăm ngàn ức, muôn vạn nước bụi trần số, như vậy vô lượng các Như Lai, trong đó an tọa Thuyết Pháp mầu).” Hoặc trong Tu Tập Du Già Tập Yếu Thí Thực Đàn Nghi (修習瑜伽集要施食壇儀, 卍 Tục Tạng Kinh Vol. 59, No. 1083) có bài niệm hương rằng: “Thử Nhất Biện Hương, bất tùng thiên giáng, khởi thuộc địa sanh, Lưỡng Nghi vị phán chi tiên, căn nguyên sung tắc, Tam Giới Nhất Khí, tài phân chi hậu, chi diệp biến mãn Thập Phương, siêu nhật nguyệt chi quang hoa, đoạt sơn xuyên chi tú lệ, tức Giới tức Định tức Tuệ, phi mộc phi hỏa phi yên, thâu lai tại Nhất Vi Trần, tán xứ phổ huân Pháp Giới, nhiệt hướng lô trung, chuyên thân cúng dường, thường trú Tam Bảo, Sát Hải Vạn Linh, lịch đại Tổ Sư, Nhất Thiết Thánh Chúng, hà sa phẩm loại, u hiển Thánh phàm, tất trượng chơn hương, phổ đồng cúng dường (此一瓣香、不從天降、豈屬地生、兩儀未判之先、根源充塞、三界一氣、纔分之後、枝葉遍滿十方、超日月之光華、奪山川之秀麗、卽戒卽定卽慧、非木非火非煙、收來在一微塵、散處普薰法界、爇向爐中、專伸供養、常住三寶、剎海萬靈、歷代祖師、一切聖眾、河沙品類、幽顯聖凡、悉仗眞香、普同供養, một nén hương này, không từ trời xuống, sao thuộc đất sanh, Lưỡng Nghi [âm dương] chưa phân đầu tiên, nguồn căn đầy ắp, Ba Cõi một khí, mới chia sau đó, cành lá biến khắp mười phương, siêu trời trăng ấy rực sáng, vượt núi sông bao tú lệ, là Giới là Định là Tuệ, chẳng gỗ chẳng lửa chẳng khói, thâu vào trong một bụi trần, tan biến khắp xông Pháp Giới, rực hướng lò hương, thành tâm cúng dường, thường trú Tam Bảo, tất cả Sinh Linh, bao đời Tổ Sư, hết thảy Thánh Chúng, hà sa các loài, ẩn hiện Thánh phàm, đều nhờ chơn hương, cúng dường khắp cùng).”