Tam Nghiệp

s: trīni-karmāṇi: ba nghiệp gồm thân, miệng và ý. (1) Thân Nghiệp (Sanskrit: kāya-karman, Pāli: kāya-kamma 身業) là việc làm do thân làm ra, có thiện và ác. Như sát sanh, trộm cắp, Tà Dâm là nghiệp xấu của thân. Còn nếu không sát sanh, không trộm cắp, không Tà Dâm, v.v., là nghiệp tốt của thân. (2) Khẩu Nghiệp (Sanskrit: vāk-karman, Pāli: vacī-kamma 口業) là việc làm do miệng làm ra, có thiện có ác khác nhau. Tỷ dụ như nói dối, nói lời ly gián, nói lời thô ác, nói lời thêu dệt là nghiệp xấu của miệng. Và nếu không nói dối, không nói lời ly gián, không nói lời thô ác, không nói lời thêu dệt là nghiệp tốt của miệng. (3) Ý nghiệp (Sanskrit: manas-karman, Pāli: mano-kamma 意業) là việc làm do ý tạo ra, cũng có thiện và ác. Như Tham Dục, sân hận, Tà Kiến là nghiệp không tốt của ý. Và không tham lam, không sân hận, không Tà Kiến là nghiệp tốt của ý. Ngoài ra, Tam Nghiệp còn có nghĩa là: (1) Thiện Nghiệp (善業, Hành Vi tạo tác mang tính tốt, lương thiện), (2) Ác Nghiệp (惡業, Hành Vi tạo tác mang tính xấu, thấp kém) và (3) Vô Ký Nghiệp (無記業, Hành Vi tạo tác không thể Phân Biệt, chẳng thuộc về thiện và ác). Hay Tam Nghiệp là: (1) Lậu Nghiệp (漏業, Tác Nghiệp có Phiền Não, có thể chiêu cảm Quả Báo Phần Đoạn Sanh Tử, thuộc về Hành Vi tạo tác của Phàm Phu), (2) Vô Lậu Nghiệp (無漏業, Tác Nghiệp không có Phiền Não, có thể chiêu cảm Quả Báo Phương Tiện Hữu Dư Độ, thuộc về Tác Nghiệp của hàng Nhị Thừa Thanh Văn và Duyên Giác) và (3) Phi Lậu Phi Vô Lậu Nghiệp (非漏非無漏業, Tác Nghiệp không thuộc về Hữu Lậu và vô lậu, có thể chiêu cảm Quả Báo Thật Báo Độ, là Tác Nghiệp của Bồ Tát). Như trong Thọ Bồ Tát Giới Nghi (受菩薩戒儀, CBETA No. 1085) có giải thích rằng: “Giới chi nhất tự thị danh, Phạn vân Thi La, diệc vân Tỳ Ni Ba La Đề Mộc Xoa đẳng, thử vân thanh lương, diệt Tam Nghiệp Chi Quá khiên, đắc giải thoát dã (戒之一字是名、梵云尸羅、亦云毗尼波羅提木叉等、此云清涼、滅三業之過愆、得解脫也, một chữ Giới là tên gọi, tiếng Phạn là Thi La, còn gọi là Tỳ Ni Ba La Đề Mộc Xoa, v.v.; Tàu gọi là trong mát, diệt các tội lỗi của Ba Nghiệp, được giải thoát).” Hay trong (憨山老人夢遊集, CBETA No. 1456) có câu: “Kim trì giới chi yếu, tiên tu Tam Nghiệp thanh tịnh, tắc tâm tự tịnh (今持戒之要、先須三業清淨、則心自淨, nay điều côt yếu của việc giữ giới là trước hết phải Ba Nghiệp trong sạch, tức tâm tự trong sạch).”