Tam Bát Nhã
Điển cứ gốc: Phật Quang Đại Từ Điển
Định nghĩa thuật ngữ
Bát Nhã, Phạm:Prajĩà. Hán dịch: Trí tuệ. Cũng gọi Tam chủng Bát Nhã.
I. Tam Bát Nhã. Chỉ cho Thực tướng Bát Nhã, Quán Chiếu Bát Nhã và Văn tự Bát Nhã. Đại Thừa Nghĩa Chương quyển 10 căn cứ vào luận Đại trí độ mà lập 3 nghĩa Bát Nhã:1. Văn tự: Văn tự tuy không phải là Bát Nhã, nhưng là Phương Tiện để giải thích Bát Nhã, lại có năng lực Sinh Khởi Bát Nhã, vì thếgọilà Văn tự Bát Nhã. Tức chỉ cho các bộ kinh Bát Nhã.
2. Quán Chiếu: Dụng của Tâm Tuệ chiếu suốt, thể của nó tức là Bát Nhã, cho nên gọi là Quán Chiếu Bát Nhã.
3. Thực tướng:Cảnh giới do Quán Chiếu mà biết được, thể của nó tuy chẳng phải là Bát Nhã, nhưng có năng lực Sinh Khởi Bát Nhã, vì thế gọi là Thực tướng Bát Nhã. Trong 3 Bát Nhã thì Văn tự Bát Nhã và Thực tướng Bát Nhã là pháp Bát Nhã chứ không phải chính chúng là Bát Nhã, còn Quán Chiếu Bát Nhã thì là thể của Bát Nhã. Theo Bích Nham Lục tắc 10 thì Thực tướng Bát Nhã chính là Chân Trí, Quán Chiếu Bát Nhã chính là chân cảnh, còn Văn tự Bát Nhã chính là Văn tự Năng Thuyên. Ba Bát Nhã này thêm vào 2 Bát Nhã nữa là Cảnh Giới Bát Nhã và Quyến Thuộc Bát Nhã, gọi là Ngũ Chủng Bát Nhã. Ngoài ra, Văn tự Bát Nhã cũng có khi được gọi là Phương Tiện Bát Nhã. [X. Kim Cương Bát Nhã Kinh Sớ; Đại Phẩm Kinh Nghĩa Sớ Q. 1.; Bát Nhã tâm kinh lược sớ; Tam Luận Huyền Nghĩa; Chỉ Quán phụ hành truyền hoằng quyết Q. 3.].
II. Tam Bát Nhã. Chỉ cho Thực tướng Bát Nhã, Quán Chiếu Bát Nhã và Phương Tiện Bát Nhã. Cứ theo Kim Quang Minh Kinh Huyền Nghĩa quyển thượng và Kim Quang Minh Huyền Nghĩa thập di kí quyển 2 thì Bát Nhã là Đại Giác viên mãn thường hằng, Đại Giác này có 3 đức:
1. Thực tướng Bát Nhã: Lí thể của Bát Nhã. Lí thể này tất cả Chúng Sinh đều có sẵn, chẳng phải vắng lặng chẳng phải chiếu soi, lìa hết thảy tướng Hư Vọng, là tính thực của Bát Nhã. Tức là Nhất Thiết Chủng Trí.
2. Quán Chiếu Bát Nhã: Thực trí Quán Chiếu thực tướng. Nghĩa là đức Quán Chiếu chẳng phải soi mà soi, rõ suốt các pháp Vô Tướng, gọi là Quán Chiếu. Tức Nhất Thiết Trí.
3. Phương Tiện Bát Nhã: Quyền trí Phân Biệt các pháp. Nghĩa là đức Phương Tiện chẳng phải lặng mà lặng, khéo léo Phân Biệt các pháp, gọi là Phương Tiện. Tức là Đạo Chủng Trí. Thuyết này cho rằng 3 thứ Phương Tiện, Quán Chiếu và Thực tướng chính là Bát Nhã, đây là nghĩa của Tính Tông.
I. Tam Bát Nhã. Chỉ cho Thực tướng Bát Nhã, Quán Chiếu Bát Nhã và Văn tự Bát Nhã. Đại Thừa Nghĩa Chương quyển 10 căn cứ vào luận Đại trí độ mà lập 3 nghĩa Bát Nhã:1. Văn tự: Văn tự tuy không phải là Bát Nhã, nhưng là Phương Tiện để giải thích Bát Nhã, lại có năng lực Sinh Khởi Bát Nhã, vì thếgọilà Văn tự Bát Nhã. Tức chỉ cho các bộ kinh Bát Nhã.
2. Quán Chiếu: Dụng của Tâm Tuệ chiếu suốt, thể của nó tức là Bát Nhã, cho nên gọi là Quán Chiếu Bát Nhã.
3. Thực tướng:Cảnh giới do Quán Chiếu mà biết được, thể của nó tuy chẳng phải là Bát Nhã, nhưng có năng lực Sinh Khởi Bát Nhã, vì thế gọi là Thực tướng Bát Nhã. Trong 3 Bát Nhã thì Văn tự Bát Nhã và Thực tướng Bát Nhã là pháp Bát Nhã chứ không phải chính chúng là Bát Nhã, còn Quán Chiếu Bát Nhã thì là thể của Bát Nhã. Theo Bích Nham Lục tắc 10 thì Thực tướng Bát Nhã chính là Chân Trí, Quán Chiếu Bát Nhã chính là chân cảnh, còn Văn tự Bát Nhã chính là Văn tự Năng Thuyên. Ba Bát Nhã này thêm vào 2 Bát Nhã nữa là Cảnh Giới Bát Nhã và Quyến Thuộc Bát Nhã, gọi là Ngũ Chủng Bát Nhã. Ngoài ra, Văn tự Bát Nhã cũng có khi được gọi là Phương Tiện Bát Nhã. [X. Kim Cương Bát Nhã Kinh Sớ; Đại Phẩm Kinh Nghĩa Sớ Q. 1.; Bát Nhã tâm kinh lược sớ; Tam Luận Huyền Nghĩa; Chỉ Quán phụ hành truyền hoằng quyết Q. 3.].
II. Tam Bát Nhã. Chỉ cho Thực tướng Bát Nhã, Quán Chiếu Bát Nhã và Phương Tiện Bát Nhã. Cứ theo Kim Quang Minh Kinh Huyền Nghĩa quyển thượng và Kim Quang Minh Huyền Nghĩa thập di kí quyển 2 thì Bát Nhã là Đại Giác viên mãn thường hằng, Đại Giác này có 3 đức:
1. Thực tướng Bát Nhã: Lí thể của Bát Nhã. Lí thể này tất cả Chúng Sinh đều có sẵn, chẳng phải vắng lặng chẳng phải chiếu soi, lìa hết thảy tướng Hư Vọng, là tính thực của Bát Nhã. Tức là Nhất Thiết Chủng Trí.
2. Quán Chiếu Bát Nhã: Thực trí Quán Chiếu thực tướng. Nghĩa là đức Quán Chiếu chẳng phải soi mà soi, rõ suốt các pháp Vô Tướng, gọi là Quán Chiếu. Tức Nhất Thiết Trí.
3. Phương Tiện Bát Nhã: Quyền trí Phân Biệt các pháp. Nghĩa là đức Phương Tiện chẳng phải lặng mà lặng, khéo léo Phân Biệt các pháp, gọi là Phương Tiện. Tức là Đạo Chủng Trí. Thuyết này cho rằng 3 thứ Phương Tiện, Quán Chiếu và Thực tướng chính là Bát Nhã, đây là nghĩa của Tính Tông.