Mục Kiền Liên

s: Maudgalyāyana; Pāli: Moggallāna: một trong 10 vị đại Đệ Tử của đức Phật còn gọi là Ma Ha Mục Kiền Liên (Sanskrit: Mahāmaudgalyāyana, Pāli: Mahāmoggallāna 摩訶目犍連), Đại Mục Kiền Liên (大目犍連), Đại Mục Càn Liên (大目乾連), Đại Mục Liên (大目連), Mục Liên (目連, 目蓮), Mục Già Lược (目伽略), Vật Già La (勿伽羅), Mục Kiền Liên Diên (目犍連延), Mục Kiền La Dạ Na (目犍羅夜那), Một Đặc Già La (沒特伽羅); biệt danh là Câu Luật Đà (Sanskrit: Kolita, 拘律陀), Câu Luật (拘律), Câu Ly Ca (拘離迦), Câu Lý Ca (拘理迦); ý dịch là Thiên Bão (天抱); được xem như là Thần Thông Đệ Nhất (Thần Thông Số Một). Ông sinh ra trong một gia đình Bà La Môn ở thôn Câu Luật Đà, ngoại Thành Vương Xá (Sanskrit: Rājagṛha; Pāli: Rājagaha 王舍城) thuộc nước Ma Kiệt Đà (s, Pāli: Magadha 摩掲陀). Vừa mới sanh ra, ông đã có tướng mạo đoan chánh, từ nhỏ rất thâm giao với Xá Lợi Phất (Sanskrit: Śāriputra, Pāli: Sāriputta 舍利弗), người con của dòng họ Bà La Môn ở làng bên cạnh. Ban đầu, cả hai đều theo làm Đệ Tử của một trong 6 vị thầy Ngoại Đạo là San Xà Dạ (Sanskrit: Sañjaya, 刪闍夜) và mỗi người đều có 250 Đệ Tử; thường cùng hẹn ước với Xá Lợi Phất rằng nếu ai giác ngộ giải thoát trước thì phải chỉ lại cho người kia; cho nên cả hai rất tinh tấn tu tập. Nhưng sau đó nhân nghe được lời Thuyết Pháp của đức Phật ở Thành Vương Xá, họ đã quy y theo Phật và Mục Kiền Liên trở thành vị Đệ Tử Thần Thông Đệ Nhất. Chỉ trong vòng một tháng, ông đã Chứng Quả A La Hán (Sanskrit: arhat, Pāli: arahant 阿羅漢). Sau khi quy y với đức Phật, Mục Kiền Liên và Xá Lợi Phất trở thành các bậc Thượng Thủ trong đại chúng, thường xuyên hỗ trợ đức Phật trong việc giáo hóa Chúng Sanh. Theo Vu Lan Bồn Kinh (Sanskrit: Ulambanasūtra, 盂蘭盆經), tương truyền chính ông đã cúng dường cho chúng tăng vào ngày Tự Tứ để cứu độ mẹ mình đang bị đọa lạc vào đường Ngạ Quỷ, nhân ngày rằm tháng 7 cúng dường mười phương Đại Đức chúng tăng vào ngày Tự Tứ (Sanskrit: pravāraṇā, Pāli: pavāraṇā 自恣), và hình thành nên lễ hội Vu Lan Bồn sau này. Như trong Kinh Sở Tuế Thời Ký (荆楚歳時記) có đoạn: “Mục Liên kiến kỳ vong mẫu sanh Ngạ Quỷ trung, tức dĩ bát thạnh phạn, vãng hướng kỳ mẫu, Thực Vị nhập khẩu, hóa thành hỏa thán, toại bất đắc thực; Mục Liên đại khiếu, trì hoàn Bạch Phật, Phật ngôn nhữ mẫu tội trọng, phi nhữ nhất nhân sở nại hà, đương tu Thập Phương chúng tăng uy thần chi lực, chí thất nguyệt thạp ngũ nhật, đương vi Thất Đại phụ mẫu ách nạn trung giả, cụ bách vị Ngũ Quả, dĩ trước bồn trung, cúng dường Thập Phương Đại Đức, Phật sắc chúng tăng, giai vi Thí Chủ, chúc nguyện Thất Đại phụ mẫu, hành Thiền định ý, nhiên hậu thọ thực; thị thời Mục Liên mẫu, Đắc Thoát nhát thiết Ngạ Quỷ chi khổ (目連見其亡母生餓鬼中、卽以缽盛飯、徃餉其母、食未入口、化成火炭、遂不得食、目連大叫、馳還白佛、佛言汝母罪重、非汝一人所奈何、當須十方眾僧威神之力、至七月十五日、當爲七代父母厄難中者、具百味五果、以著盆中、供養十方大德、佛敕眾僧、皆爲施主、祝願七代父母、行禪定意、然後受食、是時目蓮母、得脫一切餓鬼之苦, Mục Liên thấy mẹ mình sanh trong Ngạ Quỷ, liền lấy bát đựng đầy cơm, đến cho mẹ ăn, thức ăn chưa vào miệng, đã hóa thành than lửa, cuối cùng chẳng ăn được. Mục Liên khóc lớn, trở về thưa lại với Phật. Phật bảo rằng mẹ ông tội nặng, không phải một mình ông có thể gánh vác được, cần phải nhờ vào oai lực của mười phương chúng tăng; đến ngày rằm tháng 7, nên vì bảy đời cha mẹ đang bị ách nạn, chuẩn bị đầy đủ trăm vị và năm món quả, đem đựng trong cái bồn để cúng dường những vị có đức lớn trong mười phương; Phật dạy chúng tăng, tất cả đều vì Thí Chủ mà cầu nguyện cho cha mẹ bảy đời, hành Thiền định, sau đó mới thọ nhận món ăn. Lúc bấy giờ mẹ của Mục Liên, được thoát khỏi cảnh khổ của Ngạ Quỷ).” Vào cuối đời, trong khi ông đang đi Khất Thực trong Thành Vương Xá thì gặp nhóm Phạm Chí (梵志) cầm đao trượng, Môn Đồ Bà La Môn vốn đã từng oán hận, ganh ghét giáo đoàn đức Phật, ném ngói, đá làm ông tử vong. Việc này xảy ra trước khi đức Phật nhập Niết Bàn (Sanskrit: nirvāṇa, Pāli: nibbāna 涅槃). Ngài dựng tháp thờ ông một bên cửa Tinh Xá Trúc Lâm (Sanskrit: Veṇuvana-vihāra, 竹林精舍). Ngoài ra, trong Mật Giáo, Mục Kiền Liên được an trí ở phía bên phải của Phật Thích Ca Mâu Ni trong Hiện Đồ Thai Tạng Giới Mạn Trà La Thích Ca Viện (現圖胎藏界曼茶羅釋迦院). Hình Tượng của ông là vị Sa Môn (沙門), ngồi trên tòa hoa sen đỏ.