Mạt Lợi Phu Nhân

Mạt lợi, Phạm,Pàli: Mallikà. Cũng gọi Ma lợi phu nhân, Ma lợi ca phu nhân. Hán dịch: Thắng Man Phu Nhân. Phu nhân của vua Ba tư nặc, người thành Ca tì la vệ, Trung Ấn Độ, tên Minh nguyệt, cha là Ma Nạp Bà, mẹ là dòng dõi Bà La Môn. Cứ theo Hữu Bộ tì nại da tạp sự quyển 7, sau khi cha mẹ mất, bà rơi vào Hoàn Cảnh khó khăn, trôi nổi, rồi làm đầy tớ cho ông Ma Ha Nam (Pàli: Mahànàma), có lần Ma Ha Nam sai bà vào vườn hái hoa kết tràng, bà làm rất đẹp, Ma Ha Nam hài lòng và bảo bà hàng ngày chuyên làm công việc này, vì thế bà lại có tên Thắng man (tràng hoa đẹp). Về sau, nhờ Công Đức cúng dường bữa cơm cho đức Phật mà thoát khỏi thân phận tôi đòi, trở thành phu nhân của vua Thắng quang (tức vua Ba tư nặc (Phạm: Prasenajit) nước Kiêu tát la, sinh ra Thái tử Ác sinh (tức Thái tử Tì lưu li (Phạm: Viđùđabha). Nhưng kinh Tăng nhất a hàm quyển 26 thì cho rằng vua Ba tư nặc cầu hôn với con gái dòng họ Thích, dòng họ Thích bèn đem con của người tớ gái của ông Ma Ha Nam gả cho vua. Còn luật Tứ phần quyển 18 thì cho rằng Mạt Lợi Phu Nhân vốn là đầy tớ gái của Bà La Môn Da nhã đạt ở thành Xá vệ, tên là Hoàng đầu, thường giữ vườn Mạt lợi (vườn Mạt La). Một hôm, đức Như Lai vào thành Khất Thực, bà Hoàng đầu trông thấy tướng hảo của Phật liền sinh lòng kính tin, dâng cơm cúng dường Ngài, cầu mong thoát khỏi thân phận tôi tớ mà được làm phu nhân của vua. Về sau, gặp vua Thắng quang cùng đoàn tùy tùng đi săn, vì trời nóng bức, nhà vua vào vườn tránh nắng, Hoàng đầu đưa vua đến chỗ mát, trải áo mình ra cho vua ngồi, rồi tận tình hầu hạ vua, vua rất đẹp lòng, biết là người thông minh nên đưa về cung làm phu nhân. Vì Hoàng đầu được đưa từ vườn Mạt lợi về, cho nên gọi là Mạt Lợi Phu Nhân. Ngoài ra, cứ theo Thành Duy Thức Luận Thuật Kí quyển 8 phần cuối, thì con gái của Mạt Lợi Phu Nhân tên là Mạt lợi thất la, tức Thắng man. Như vậy thì biết Mạt Lợi Phu Nhân là Hoàng hậu của vua Ba tư nặc, sinh ra Thái tử Ác sinh và Thắng Man Phu Nhân, sau trở thành Vương Phi nước A du xà.
X. phẩm Thanh tín nữ trong kinh Tăng nhất a hàm Q. 3.; kinh Pháp cú Thí Dụ Q. 2.; kinh Hiền ngu Q. 2.; luật Tứ phần Q. 16.; luật Thập tụng Q. 16.; luật Ma Ha Tăng Kì Q. 19.; Huyền Ứng Âm Nghĩa Q. 5.]. (xt. Thắng Man Phu Nhân).