Luận Nghĩa

Cũng gọi Luận Nghị, Giảng luận, Pháp vấn, Vấn đáp. Mượn lối hỏi đáp để nêu rõ giáo nghĩa, hiển bày Chân Lí khiến cho đối phương hiểu rõ nghĩa lí. Phương thức luận Nghĩa Thông thường là dùng pháp Nhân Minh, tức là giữa người lập luận và người vấn nạn tranh luận về nghĩa của Tông Chỉ đã được lập để phán quyết đúng sai. Như Luận quĩ, Luận thức của ngài Thế Thân, Nhân Minh Chính Lí Môn Luận của ngài Trần na, Nhân Minh Nhập Chính Lí Luận của ngài Thương Yết La Chủ v.v... đều có qui định về luận thức này. Cứ theo luận Đại tì Bà Sa quyển 1, đức Thế Tôn dùng các phương pháp Luận Nghị để nói rõ A Tì Đạt Ma cho các hữu tình. Sau khi đức Phật Nhập Diệt, giữa các Đệ Tử thực hành Luận Nghị, vấn đáp, phong trào học tập, nghiên cứu A Tì Đạt Ma do đó mà được phát triển, phong trào giải thích và Quyết Định những điều còn nghi ngờ bỗng nhiên bộc phát. Đồng thời, các Đệ Tử của Phật cũng tranh luận với các luận sư Ngoại Đạo để làm sáng tỏ chính tà. Tại Trung Quốc, từ thời Đông Tấn, ngài Chi Độn giảng Thuyết Kinh Duy Ma, cử ông Hứa tuân làm Đô Giảng (người nêu câu hỏi) để Luận Nghĩa, thì giảng hội của các chùa phần nhiều cũng áp dụng phương thức này, có khi tranh luận cả với Nho Giáo và Đạo Giáo. Ở Nhật bản, bắt đầu từ hội Duy Ma do vua ban sắc tổ chức, thì các Pháp Hội Luận Nghĩa được thiết lập ở các chùa lớn cũng dần dần được hình thức hóa, đồng thời cũng có sự trao đổi Luận Nghĩa giữa các tông và các phái khác. Về chủng loại, căn cứ vào mục đích có thể chia làm 2 loại là: Pháp Lạc Luận Nghĩa và Khuyến Học Luận Nghĩa, căn cứ vào trường sở thì có thể chia ra 3 loại là: Nội Luận Nghĩa (Điện thượng Luận Nghĩa); Tiên động Luận Nghĩa và Vũ gia Luận Nghĩa; còn dựa theo hình thức thì có thể chia làm 2 loại là: Phiên Luận Nghĩa (người hỏi và giảng sư mỗi người là một tổ) và Hướng vấn đáp(giảng sư và người hỏi thay nhau vấn đáp) v.v... Ngoài ra, người thi Luận Nghĩa, gọi là Thụ nghĩa. Thay phiên đọc kinh luận mà hỏi đáp và tiếp nhận sự phê bình của người giảng, gọi là Hội độc. Đề Mục của Luận Nghĩa gọi là Luận đề; sách tham khảo Luận Nghĩa gọi là Luận Nghĩa sách tử, Luận thảo. Thiền Tông dùng phương thức vấn đáp để khiến người học xa lìa Phân Biệt, Chứng Nhập Bồ Đề, thì gọi là Thiền vấn đáp. [X. luận Đại trí độ Q. 1., 33; luận Du Già sư địa Q. 15., 88; Lương Cao Tăng Truyện Q. 4.; Phật Tổ Thống Kỉ Q. 6.; Nhật Bản Thư kỉ Q. 25.]. (xt. Nhân Minh).