Dị Thế Ngũ Sư

《異世五師》 yì shì wǔ shī

Điển cứ gốc: Phật Quang Đại Từ Điển

Định nghĩa thuật ngữ

Năm bậc thầy khác thời đại. Chỉ cho năm vị Đệ Tử Phật lần lượt truyền trì Pháp Tạng trong khoảng 100 năm sau Phật Nhập Diệt. Đối lại với Đồng Thế Ngũ Sư (năm bậc thầy cùng thời đại) là chỉ cho năm Đệ Tử cao túc của ngài Ưu ba cúc đa. Cứ theo phẩm Phật Đệ Tử ngũ nhân truyền trì Pháp Tạng Nhân Duyên trong kinh A Dục Vương quyển 7 chép, thì sau khi đức Thế Tôn Nhập Diệt, giáo pháp của Ngài lần lượt được truyền cho năm vị tổ là các Ngài: Ma Ha Ca Diếp, A nan, Mạt điền địa, Xá na bà tư và Ưu ba cúc đa. Trong kinh Đạt Ma Đa La thiền quyển thượng và Tát Bà Đa bộ kí Mục Lục ngũ thập tam tổ cũng có ghi thuyết trên. Ngài Cát Tạng căn cứ vào thuyết Sau Phật nhập Pháp Tạng đều 20 năm; nhưng thuyết này e không đúng. Ngoài ra, cũng còn có thuyết khác về năm vị Tổ Sư này. Trong Phó Pháp Tạng Nhân Duyên Truyện, quyển 2 không ghi tên ngài Mạt điền địa mà thay vào đó là ngài Đề Đa Ca. Trong bộ Phật đại Bạt Đà La sư tông tương thừa thì bỏ bớt ngài Ma Ha Ca Diếp. Trên đây là thứ tự truyền trì Pháp Tạng theo thuyết của Phật giáo Bắc truyền. Về phía Phật giáo Nam truyền, thì Thiện kiến luật tì Bà Sa quyển 2 có nêu tên của năm vị Tổ Sư truyền trì tạng luật là:
1. Ưu ba li (Phạm,Pàli: Upàli).
2. Đà tả câu (Pàli: Dàsaka).
3. Tu na câu (Pàli: Sonaka).
4. Tất già bà (Pàli: Siggava)
5. Mục Kiền Liên Tử Đế Tu (Pàli: Moggaliputta-Tissa). Nhưng luật Ma Ha Tăng Kì quyển 33 thì nêu những 27 vị Tổ Sư lần lượt truyền trì tạng luật là các ngài: Ưu ba li, Đà sa ba la, Thụ đề đà bà, Kì đá, Căn hộ v.v... [X. Tam Luận Huyền Nghĩa Q.hạ; Xuất Tam Tạng kí tập Q. 12.].