Chi Đề Sơn
Điển cứ gốc: Phật Quang Đại Từ Điển
Định nghĩa thuật ngữ
Phạm: Caitya-giri.
I. Chi Đề Sơn. Tên Phạm còn gọi Caityaparvata, Pàli: Cetiya-giri. Cũng gọi Chi da kì lị, Chi da ka lê, Chi đế da sơn. Núi, tiếng Phạm:giri (dịch âm: ki li). Núi Chi Đề ý là núi Tích Tụ Công Đức, núi Voi, hoặc núi Tích Tụ, ở đảo Tích lan (nay là Sri Lanka). Cứ theo Thiện kiến luật tì Bà Sa quyển 2 ghi chép việc Ngài Ma hi da (Mahinda) đến Tích lan truyền đạo và Cao Tăng Pháp Hiển Truyện chép, thì biết rằng núi Mi sa ca nằm về mạn đông cố đô A nâu la đà bổ la (Pàli: Anuràdhapura) của Tích lan, còn được gọi là núi Chi Đề, nay là núi Mật hi đạt liệt (Mihintale) nằm về phía đông A nâu na đà bổ la khoảng mười ba cây số. Theo Thiện kiến luật tì Bà Sa quyển 2, và Đảo Sử , Đại sử tiếngPàli, thì ngài Ma hi đà đã từng nói pháp cho vua Thiên Ái đế tu (Pàli: Devànaôpiyatissa) nghe tại núi này, và làm chùa trong đó, gọi là chùa núi Chi Đề (Pàli: Cetiyapabbata-vihàra) và trồng cây Bồ Đề. Nay ngôi tháp An ba Tu Đa La (Ambasthala) trên núi Mật hi đạt liệt, tương truyền là nơi mai táng di cốt của Ma hi đà. [X. Ấn Độ lữ hành kí - J. Fergusson: History of Indian and Eastern Architecture, Vol.I].
II. Chi Đề Sơn. Còn gọi là Chế đa sơn, Chi kiên cố sơn. Là nơi ở của Bồ Tát Thiên Quan. Kinh Hoa nghiêm (bản dịch mới) quyển 45 phẩm Chư Bồ Tát trụ xứ chép là núi Chi Đề. Kinh Hoa nghiêm (bản dịch cũ) quyển 29 phẩm Bồ Tát trụ xứ thì gọi là núi Chi kiên cố. Lại theo Hoa Nghiêm Kinh Thám Huyền Kí quyển 15, Hoa Nghiêm Kinh Sớ quyển 47 chép, thì núi Chi Đề chính ở miền nam Trung Quốc. Trong hai mươi bộ Tiểu Thừa có Chế Đa Sơn Bộ, căn cứ địa của bộ này là núi Chế đa, hiện nay là núi Chi Đề (Caitiya-giri), đối diện với thành phố Bồi tọa ngõa lạp (Bezwada) bên bờ sông Kì tư đa na (Kistna), nhưng có đích xác là núi Chi Đề không thì chưa thể biết được. [X. Dị Bộ Tông Luân Luận Thuật Kí - Tuệ uyển Âm Nghĩa Q.hạ].
III. Chi Đề Sơn. Tên gọi khác của Ti địa tả. Là tên núi thuộc nước Ưu thiền ni ở miền nam Ấn Độ. (xt. Ti Địa Tả).
IV. Chi Đề Sơn ở huyện Ninh đức, tỉnh Phúc kiến. Núi Chi Đề cao hơn mặt biển hơn tám trăm mét, núi quanh co nối liền nhau hai mươi lăm cây số, xa gần la liệt 99 ngọn, vách đá sừng sững, ngọn núi nhọn hoắt, cây cối ngất trời, là một trong ba mươi sáu động ở Trung Quốc.
I. Chi Đề Sơn. Tên Phạm còn gọi Caityaparvata, Pàli: Cetiya-giri. Cũng gọi Chi da kì lị, Chi da ka lê, Chi đế da sơn. Núi, tiếng Phạm:giri (dịch âm: ki li). Núi Chi Đề ý là núi Tích Tụ Công Đức, núi Voi, hoặc núi Tích Tụ, ở đảo Tích lan (nay là Sri Lanka). Cứ theo Thiện kiến luật tì Bà Sa quyển 2 ghi chép việc Ngài Ma hi da (Mahinda) đến Tích lan truyền đạo và Cao Tăng Pháp Hiển Truyện chép, thì biết rằng núi Mi sa ca nằm về mạn đông cố đô A nâu la đà bổ la (Pàli: Anuràdhapura) của Tích lan, còn được gọi là núi Chi Đề, nay là núi Mật hi đạt liệt (Mihintale) nằm về phía đông A nâu na đà bổ la khoảng mười ba cây số. Theo Thiện kiến luật tì Bà Sa quyển 2, và Đảo Sử , Đại sử tiếngPàli, thì ngài Ma hi đà đã từng nói pháp cho vua Thiên Ái đế tu (Pàli: Devànaôpiyatissa) nghe tại núi này, và làm chùa trong đó, gọi là chùa núi Chi Đề (Pàli: Cetiyapabbata-vihàra) và trồng cây Bồ Đề. Nay ngôi tháp An ba Tu Đa La (Ambasthala) trên núi Mật hi đạt liệt, tương truyền là nơi mai táng di cốt của Ma hi đà. [X. Ấn Độ lữ hành kí - J. Fergusson: History of Indian and Eastern Architecture, Vol.I].
II. Chi Đề Sơn. Còn gọi là Chế đa sơn, Chi kiên cố sơn. Là nơi ở của Bồ Tát Thiên Quan. Kinh Hoa nghiêm (bản dịch mới) quyển 45 phẩm Chư Bồ Tát trụ xứ chép là núi Chi Đề. Kinh Hoa nghiêm (bản dịch cũ) quyển 29 phẩm Bồ Tát trụ xứ thì gọi là núi Chi kiên cố. Lại theo Hoa Nghiêm Kinh Thám Huyền Kí quyển 15, Hoa Nghiêm Kinh Sớ quyển 47 chép, thì núi Chi Đề chính ở miền nam Trung Quốc. Trong hai mươi bộ Tiểu Thừa có Chế Đa Sơn Bộ, căn cứ địa của bộ này là núi Chế đa, hiện nay là núi Chi Đề (Caitiya-giri), đối diện với thành phố Bồi tọa ngõa lạp (Bezwada) bên bờ sông Kì tư đa na (Kistna), nhưng có đích xác là núi Chi Đề không thì chưa thể biết được. [X. Dị Bộ Tông Luân Luận Thuật Kí - Tuệ uyển Âm Nghĩa Q.hạ].
III. Chi Đề Sơn. Tên gọi khác của Ti địa tả. Là tên núi thuộc nước Ưu thiền ni ở miền nam Ấn Độ. (xt. Ti Địa Tả).
IV. Chi Đề Sơn ở huyện Ninh đức, tỉnh Phúc kiến. Núi Chi Đề cao hơn mặt biển hơn tám trăm mét, núi quanh co nối liền nhau hai mươi lăm cây số, xa gần la liệt 99 ngọn, vách đá sừng sững, ngọn núi nhọn hoắt, cây cối ngất trời, là một trong ba mươi sáu động ở Trung Quốc.