Bồ Tát Bản Sinh Man Luận
Điển cứ gốc: Phật Quang Đại Từ Điển
Định nghĩa thuật ngữ
Phạm : Jàtakamàlà,16 quyển, các ngài Thánh Dũng (Phạm:Àrya-zùra) v.v…... người Ấn Độ soạn, các sư Thiệu đức, Tuệ tuân đời Bắc Tống dịch, thu vào Đại chính tạng tập 3. Cũng gọi Bản Sinh Man luận, Bản Sinh Man. Sách này thuật lại sự tích của đức Phật trong các kiếp Quá Khứ khi tu Hành Đạo Bồ Tát và giải thích pháp nghĩa của nó. Nội dung toàn bộ sách được chia làm hai phần, phần trước gồm 4 quyển kể 14 truyện của đức Phật như sau: Gieo mình cho hổ (cọp) ăn, vua Thi tì cứu mạng chim bồ câu, Như Lai đi xin ăn, hóa Thần Thông tối thắng, Như Lai không bị chất độc làm hại, thỏ chúa bỏ mình cúng dường Phạm Chí, vua rồng Từ Tâm tiêu trừ oán hại, vua Từ lực đâm vào mình lấy máu Bố Thí năm quỉ Dạ Xoa, dạy rõ dù Bố Thí ít cũng được Công Đức vì nhân chân chính, Như Lai đầy đủ trí tuệ không ghen ghét điều thiện của người khác, Phật rưới nước lên đầu vị tỉ khưu bị bệnh nhờ thế được an lành, xưng niệm Công Đức của Tam Bảo, xây tháp được phúc báo, Công Đức Xuất Gia. Phần sau gồm 12 quyển, tức từ quyển 5 trở đi, giải thích rõ về pháp tướng trong Hộ quốc bản sinh…. Đứng về phương diện kết cấu của toàn bộ bản Hán dịch hiện còn mà nói, thì 14 truyện của phần trước, văn nghĩa dễ hiểu, còn nửa trước của phần sau thì thiếu sót, hơn nữa, hành văn trúc trắc, tối nghĩa khó hiểu, có lẽ đã do chắp nối từ nhiều nguyên bản mà ra, cho nên rất khác với nguyên bản tiếng Phạm hiện còn. Bản tiếng Phạm hiện còn thu chép tất cả 34 truyện Tích Bản sinh của đức Phật, phổ thông đều cho là do ngài Thánh Dũng soạn. Cứ theo Chí Nguyên Pháp Bảo Khám Đồng Tổng Lục quyển 9 nói, thì nguyên bản tiếng Phạm đã do các ngài Thánh Dũng, Tịch biến, và Thánh thiên soạn. Nhưng Duyệt Tạng Tri Tân quyển 38 thì lại nói bốn quyển trước do Tôn giả Thánh Dũng Hộ quốc biên tập, 12 quyển sau do các ngài Tịch biến, Thắng thiên soạn. Nếu ngài Thánh Dũng, người làm luận Bồ Tát Bản Sinh Man này và ngài Đại dũng, soạn giả của Kinh Phân Biệt Nghiệp Báo (do ngài Tăng Già Bạt Ma dịch vào đời Lưu Tống) là cùng một người, thì niên đại thành lập nguyên bản tiếng Phạm phải là vào thế kỉ IV Tây lịch. Gần đây, lại có học giả cho rằng Tác Giả của luận Bồ Tát Bản Sinh Man (tiếng Phạm) và Tác Giả của 150 bài tán, 400 bài tán là một người. Nếu thuyết này đúng, thì niên đại thành lập nguyên bản tiếng Phạm của luận Bồ Tát Bản Sinh Man là khoảng thế kỉ II Tây lịch. Tóm lại, về niên đại thành lập nguyên bản tiếng Phạm của luận Bồ Tát Bản Sinh Man có hai thuyết:
1. Nếu ngài Thánh Dũng và ngài Đại dũng (soạn giả của Kinh Phân Biệt Nghiệp Báo) là một người, thì bộ luận Bồ Tát Bản Sinh Man bằng tiếng Phạm đã được soạn thành vào thế kỉ IV Tây lịch.
2. Nếu ngài Thánh Dũng, người soạn luận Bồ Tát Bản Sinh Man (tiếng Phạm), đồng thời, cũng là Tác Giả của 150 bài tán và 400 bài tán khác nữa, thì luận Bản Sinh Man được soạn vào thế kỉ II Tây lịch. Cứ theo Nam hải kí qui Nội Pháp truyện quyển 4 chép, thì Bản Sinh Man là bài tán vịnh hay nhất trong các bài tán vịnh. Hơn 10 nước thuộc các đảo Nam hải đều có phong tục Phúng Tụng Bản Sinh Man. Bản tiếng Phạm ấn hành vào năm 1891; bản dịch tiếng Anh thì được xuất bản vào năm 1895. [X. Anh dịch Đại Minh Tam Tạng Thánh Giáo Mục Lục; Phạm Ngữ Phật điển chi chư văn hiến (Sơn điền Long thành); M. Winternitz: Geschichte der indischen Literatur, Bd. II].
1. Nếu ngài Thánh Dũng và ngài Đại dũng (soạn giả của Kinh Phân Biệt Nghiệp Báo) là một người, thì bộ luận Bồ Tát Bản Sinh Man bằng tiếng Phạm đã được soạn thành vào thế kỉ IV Tây lịch.
2. Nếu ngài Thánh Dũng, người soạn luận Bồ Tát Bản Sinh Man (tiếng Phạm), đồng thời, cũng là Tác Giả của 150 bài tán và 400 bài tán khác nữa, thì luận Bản Sinh Man được soạn vào thế kỉ II Tây lịch. Cứ theo Nam hải kí qui Nội Pháp truyện quyển 4 chép, thì Bản Sinh Man là bài tán vịnh hay nhất trong các bài tán vịnh. Hơn 10 nước thuộc các đảo Nam hải đều có phong tục Phúng Tụng Bản Sinh Man. Bản tiếng Phạm ấn hành vào năm 1891; bản dịch tiếng Anh thì được xuất bản vào năm 1895. [X. Anh dịch Đại Minh Tam Tạng Thánh Giáo Mục Lục; Phạm Ngữ Phật điển chi chư văn hiến (Sơn điền Long thành); M. Winternitz: Geschichte der indischen Literatur, Bd. II].