Biến Dịch Sinh Tử

Sống chết thay đổi. Cũng gọi Vô Vi Sinh Tử, Bất tư nghị Biến Dịch Sinh Tử, Bất tư nghị Biến Dịch tử, Biến Dịch tử. Một trong hai thứ Sinh Tử. Đối lại với Phần Đoạn Sinh Tử. tức là các bậc A La Hán, Bích Chi Phật và Bồ Tát Đại Lực, lấy hữu Phân Biệt nghiệp vô lậu làm nhân, lấy Vô Minh trụ địa làm duyên mà cảm nhận được thân Quả Báo nhiệm màu vượt ngoài ba cõi. Thân Quả Báo này là do sức Bi Nguyện vô lậu chuyển đổi thân Phần Đoạn Sinh Tử thô nặng vốn có trước kia biến thành thân nhỏ nhiệm, không Sắc Không hình, không hạn định tuổi thọ... nên gọi là thân Biến Dịch. Thân này do sức định, sức nguyện giúp thành, Diệu Dụng của nó khó lường được nên cũng gọi là thân Bất tư nghị (thân không nghĩ bàn được). Lại nữa, vì thân này do ý nguyện Đại Bi mà thành, nên cũng gọi là thân ý thành, thân Vô lậu, thân vượt ra ngoài ba cõi, lại vì thân này đã do sức định vô lậu chuyển thành, hoàn toàn khác với thân phận trước kia, giống như biến hóa mà được nên cũng được gọi là thân biến hóa. Vì các bậc A La Hán, Bích Chi Phật và Bồ Tát Đại Lực đã dứt bỏ hết Phiền Não hoặc chướng của bốn trụ địa, không còn thụ Sinh Thân phần đoạn trong ba cõi nữa mà thụ Sinh Thân Biến Dịch ở ngoài ba cõi. Tuy nhiên, sau đó, các vị ấy lại dùng thân Biến Dịch này trở lại trong ba cõi mà tu các hạnh Bồ Tát trong thời gian dài để mong đạt đến Vô thượng Bồ Đề. Theo nghĩa của Tông Pháp tướng, có bốn hạng người chịu Quả Báo Biến Dịch Sinh Tử:
1. Các bậc Thánh Vô học của Nhị Thừa hướng tâm về Đại Thừa, sau khi được Niết Bàn, liền có thể nhận quả Báo Thân Biến Dịch.
2. Các bậc Thánh Hữu Học hướng về Đại Thừa, từ Sơ địa trở về sau cũng được nhận thân Biến Dịch.
3. Bồ Tát Bi tăng, từ Bát địa trở lên được nhận thân Biến Dịch.
4. Có một loại Bồ Tát Trí tăng từ Sơ địa trở lên được nhận thân Biến Dịch. Tông Pháp Tính thì cho rằng Vô học và Nhị Thừa và Bồ Tát chủng tính trở lên, được tùy theo loại ẩn hiện mà nhận thân Biến Dịch. Cứ theo thuyết của ngài Cát Tạng trong Thắng Man Bảo Quật quyển trung phần cuối, thì Biến Dịch Sinh Tử và Phần Đoạn Sinh Tử khác nhau ở chỗ: thân Phần Đoạn Sinh Tử có Hình Sắc riêng biệt và hạn định tuổi thọ dài ngắn; còn thân Biến Dịch Sinh Tử thì do Tâm Thức Niệm Niệm nối nhau, trước biến, sau đổi, cả thân và thọ mệnh đều không có hạn định. Đại Thừa Nghĩa Chương quyển 8 phần đầu cũng nêu ba nghĩa của Biến Dịch Sinh Tử:
1. Lấy sự Sinh Diệt nhỏ nhiệm làm thân Biến Dịch Sinh Tử.
2. Lấy thân Pháp Tính duyên chiếu pháp vô lậu làm thân Biến Dịch Sinh Tử.
3. Tuy đã chứng Pháp Thân Như Lai Tạng, nhưng vẫn chưa ra khỏi vòng Sinh Diệt nên còn phải theo các pháp sống chết vô thường gọi là Biến Dịch Sinh Tử. Đại Thừa Nghĩa Chương quyển 8 phần đầu cũng chia Biến Dịch Sinh Tử làm hai loại:1. Biến Dịch Sinh Tử trong Sự thức, thân Quả Báo do duyên chiếu pháp vô lậu trong sáu thức mà được thân này; lại chia làm 3 loại khác nhau: a. Thân của A La Hán và Bích Chi Phật cảm nhận. b. Thân của người có chủng tính giải thoát hạnh cảm nhận. c. Thân của Bồ Tát Sơ địa trở lên cảm nhận.
2. Biến Dịch Sinh Tử trong vọng thức, là thân Quả Báo duyên chiếu pháp vô lậu trong thức thứ bảy (thức A đà na) mà được. Thân này cũng có ba loại khác nhau : a. Thân của Bồ Tát từ Sơ địa trở về trước cảm nhận. b. Thân của Bồ Tát từ Sơ địa trở lên cảm nhận. c. Thân của Bồ Tát từ Bát địa trở lên cảm nhận. Thắng Man Bảo Quật quyển trung phần cuối, chia thân Biến Dịch làm hai loại Tự báo và Vị vật:
1. Tự báo Biến Dịch, lấy năm ấm vô lậu làm thể, lấy nguyện vô lậu làm nhân, lấy Vô Minh làm duyên.
2. Vì vật Biến Dịch, lấy sắc ấm làm thể, lấy Bi Nguyện làm nhân, lấy căn dục của Chúng Sinh làm duyên. Ngoài những điểm được trình bày ở trên, về việc thụ Sinh Thân Biến Dịch và các giai vị tu hành của thân này, giữa các nhà còn có nhiều thuyết khác nữa. [X. kinh Thắng man chương Nhất Thừa; kinh Vô thượng y Q.thượng; luận Thành Duy Thức Q. 8.; Pháp Hoa Huyền Nghĩa Q. 2. phần trên; Thành Duy Thức Luận Chưởng Trung Xu Yếu Q.hạ phần cuối]. (xt. Sinh Tử).