Từ Điển Phật Học
Công cụ tra cứu thuật ngữ Phật học với định nghĩa học thuật, nguồn kinh điển và đối chiếu đa ngữ (Hán, Sanskrit, Pāli, Anh). Dành cho nghiên cứu và học tập.
Danh sách thuật ngữ
Lọc theo chữ cái.
-
Thâu Lan Già
《偷蘭遮》
Pàli:Thullaccaya,Thùlaccaya. Cũng gọi Thâu lan giá da, Thâu la giá, Tát thâu la, Thổ la giá, Tốt thổ la. Gọi tắt: Thâu lan. Phạm:Sthùlàtyaya. Hán âm: Tốtthổ la để dã. Hán dịch: Đại tội, trọng tội, Thô tội, Thô ác, Thô qu…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thâu Tâm
《偷心》
Tiếng dùng trongThiền lâm. Tâm trộm cắp. Trong Thiền lâm, từ này được sử dụng để chuyên chỉ cho tâm hướng ngoại tìm cầu, phân biệt, cũng là lời chê trách tâm động niệm. Hư đường lục quyển 3 (Đại 47, 1011 thượng) ghi: Vị …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thấu Tam Quan
《透三關》
Tiếng dùng trong Thiền lâm. Vượt qua được 3 cửa ải quan trọng. Tam quan chỉ cho 3 cảnh giới tham thiền từ thấp đến cao. Nếu hành giả diệt sạch được phàm tình, thấy suốt tính chất hư dối không thật của các pháp, ngộ được …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thâu Thạch
《偷石》
Loại hợp kim do đồng và đá lô cam luyện thành, có thể dùng để đúc tượng Phật và các đồ thờ Phật. Phạm ngữ tạp danh ghi tiếng Phạm của Thâu thạch làRìti, Hán âmLí để.Phiên dịch danh nghĩa đại tập thì ghi tiếng Phạm của Th…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thệ
《誓》
Phạm: Svabhàva hoặc Bhàva. Pàli:Sabhàva hoặcBhàva. I. Thể. Chỉ cho thực thể hoặc thể tính, là bản chất của pháp, cũng là điều kiện căn bản để pháp tồn tại. Tại Ấn độ đời xưa, học phái Số luận chủ trương thể của tất cả cá…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Anh
《世英》
Từ tôn xưng đức Phật. Đức Phật là bậc đầy đủ trí tuệ mầu nhiệm, tất cả người đời không ai sánh bằng, là bậc anh tài tối thắng tối thượng trên tất cả thế gian, nên được tôn xưng là Thế anh. Kinh Vô lượng thọ quyển thượng …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thệ Bất Thành Chính Giác
《誓不成正覺》
Thề chẳng thành bậc Chính giác. Đức Phật A di đà khi còn là tỉ khưu Pháp tạng ở địa vị tu nhân, ngoài 48 nguyện, Ngài còn tự lập thệ rằng nếu các nguyện của Ngài không được đầy đủ thì Ngài sẽ không thành Phật. Kinh Vô lư…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Chí Bồ Tát
《勢至菩薩》
Thế chí, Phạm:Mahàsthàma-pràpta. Cũng gọi Đại thế chí bồ tát, Đắc đại thế bồ tát. Vị Bồ tát trụ trong viện Quan âm thuộc Hiện đồ mạn đồ la Thai tạng giới Mật giáo. Động Đại Phật chùa Thê hà
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Chí Quán
《勢至觀》
Cũng gọi Đại thế chí quán. Chỉ cho pháp quán thứ 11 trong 16 pháp quán nói trong kinh Quán vô lượng thọ. Khi hành giả tu pháp quán này, quán tưởng Bồ tát Đại thế chí thân cao 80 vạn ức na do tha do tuần, dùng ánh sáng tr…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Chủ Thiên
《世主天》
Cũng gọi Thếvươngthiên, Phạm thiên, Đại tự tại thiên.
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thệ Cung
《逝宮》
I. Thệ Cung. Chỉ cho cung điện của Phạm thiên vương và cung điện của loài người, vì các cung này biến thiên dời đổi(thệ),chonên gọi là Thệ cung. Câu xá luận kí quyển 18 (Đại 41, 282 hạ) nói: Thệ cung là cung của Phạm vươ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Da Na Tát Nam
《世耶那薩喃》
Phạm: Zayanàsana. Pàli:Sayanàsana. Chỉ chongọa cụ(đồ dùng để nằmnhư giường, chiếu...), là 1 trong những vật dụng sinh hoạt của chúng tăng.
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thể Diệt
《體滅》
Đối lại: Dụng diệt. Các pháp hữu vi đều do nhân duyên sinh, nên thể của chúng diệt vong trong từng sát na, gọi là Thể diệt. Các tông Thành thực và Duy thức cho rằng thể ấy diệt rồi làm nhân cho pháp kế tiếp sinh, do đó l…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thể Dụng
《體用》
Chỉchothể tính và tác dụng của các pháp. Thể là thể tính, là thực tướng chân lí bất biến, không phân biệt; Dụng là tác dụng, là sự biểu hiện cụ thể các hiện tượng sai biệt. Luận Đốn ngộ yếu môn quyển hạ (Vạn tục 110, 430…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thể Dụng Môn
《體用門》
Đối lại: Nhân quả môn. Pháp môn dùng sự quan hệ năng trì, sở trì của thức thứ 8 và chủng tử để nêu rõ mối quan hệ giữa 7 chuyển thức, thức thứ 8 và sự hiện hành của chủng tử; tức thức thứ 8 năng trì là Thể, chủng tử sở t…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thể Đạt
《體達》
Thấu suốt thực tướng các pháp một cách vô ngại. Kim quang minh huyền nghĩa quyển hạ (Đại 39, 10 hạ) nói: Thểcó hàmnghĩa suốt qua, có được thể ý này thì thông đạt không trệ ngại.
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Đệ Nhất Pháp
《世第一法》
Chỉ chogiai vị Gia hành thứ 4 trong 4 giai vị Gia hành, làgiai vị tột cùng của trí hữu lậu, cũng là pháp thù thắng nhất trong các pháp thế gian. Ở giai vị này, hành già nương vào định Vô gián mà phát trí như thực thượng …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Gian
《世間》
Phạm: Loka. Hán âm: Lộ ca, Hán dịch: Hủy hoại. Phạm: Laukika, Hán dịch: Thế tục, phàmtục. Đồng nghĩa: Thế giới: Gọi tắt: Thế. Chỉ cho 3 cõi bị các phiền não trói buộc và tất cả hiện tượng thuộc về các pháp hữu vi hữu lậu…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Gian Bát Tâm
《世間八心》
Cũng gọi Thuận thế bát tâm. Đối lại: Vi thế bát tâm. Chỉ cho 8 tâm thiện của phàm phu thế gian từ lúc mới sinh khởi đến giai đoạn cuối cùng. Mật tông dùng các giai đoạn sinh trưởng của thực vật làm ví dụ, theo thứ tự sin…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Gian Dụng
《世間用》
Đối lại: Cổ qui tắc dụng. Trong tùng lâm, khi dùng phép tắc, nếu cần phải đáp ứng nhu cầu tùy thuận thế gian mà không dùng phép xưa, thì gọi là Thế gian dụng. Trái lại, dùng theo phép xưa thì gọi là Cổ qui tắc dụng.
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Gian Đàn
《世間檀》
Đàn, Phạm:Dàna, Hán dịch: Bố thí. Bố thí mà tâm còn chấp có người thí, vật bố thí và người nhận thì gọi là Thế gian đàn. Luận Đại trí độ quyển 11 (Đại 25, 142 thượng) nói: Nếu tâm có 3 điều trở ngại ràng buộc thì đó là t…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Gian Nan Tín Tiệp Kính
《世間難信捷徑》
Thế gian khó tin con đường thẳng tắt, 1 trong 12 thán thích do vị tăng Nhật bản lập ra. Tức tâm tin vào tha lực là pháp không thể nghĩ bàn, là con đường thẳng tắt dễ đi dẫn kẻ ác phàm phu mau đi tới quả Phật. Nhưng đây l…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Gian Ngũ Chủng Nan Đắc Bảo
《世間五種難得寶》
Chỉ cho 5 điều quí báu mà thế gian khó có được. Đó là: 1. Gặp Phật ra đời: Pháp thân của chư Phật Thế tôn tuy thường trụ bất diệt, nhưng vì chúng sinh vô minh khó có thể thấy được; nay Phật xuất hiện ở thế gian là muốn k…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Gian Như Xa Luân
《世間如車輪》
Ví dụ thế gian chuyển biến không ngừng như cái bánh xe quay mãi. Luận Đại trí độ quyển 1 (Đại 25, 65 trung) nói: Thế gian như xa luân, thời giờ chuyển biến như bánh xe lăn; người cũng xoay chuyển như bánh xe, hoặc lên ho…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Gian Pháp
《世間法》
Phạm: Loka-dharma. Pàli: Loka-dhamma. Chỉ cho tất cả pháp như hữu tình, phi tình... trong 3 cõi từ hoặc nghiệp nhân duyên sinh ra. Các pháp này đều là hữu lậu vô thường. Khổ đế và Tập đế trong 4 đế thuộc thế gian pháp. T…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Gian Thiền
《世間禪》
Pàli:Lokiya-samàdhi. Cũng gọi Hữu lậu thiền, Thế định, Thế gian định. Đối lại: Xuất thế gian thiền. Chỉ cho thiền định hữu lậu mà phàm phu tu hành, 1 trong 3 thứ thiền định. Tức là định cõi Dục, định Tứ thiền của cõi Sắc…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Gian Thiên Viện
《世間天院》
Chỉ cho viện ở ngoài cùng trong Tam trùng mạn đồ la Thai tạng giới của Mật giáo, là nơi ở của Thế thiên, nên gọi là Thế gian thiên viện. Tam chủng tất địa đà la ni pháp (Đại 18, 911 trung) nói: Chư tôn theo đó mà hiện th…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Gian Thừa
《世間乘》
Cũng gọi Thế gian giáo. Đối lại: Xuất thế gian thừa. Chỉ cho giáo pháp có năng lực mang lại quả báo lành ở thế gian, tức là Nhân thừa và Thiên thừa trong 5 thừa.
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Gian Thực
《世間食》
Đối lại: Xuất thế gian thực. Chỉ cho thức ăn nuôi dưỡng sắc thân. Tức đoạn thực, xúc thực, tư thực, thức thực... trong 9 thứ thực.
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Gian Tướng Thường Trụ
《世間相常住》
Tướng thế gian hằng thường bất biến, làtừngữ được dùng để biểu thị ý nghĩa Tục đế thường trụ. Phẩm Phương tiện kinh Pháp hoa(Đại 9, 9 trung) nói: Pháp ấy trụ ngôi pháp, Tướng thế gian thường trụ; Nơi đạo tràng đã biết, Đ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Gian Tương Vi Quá
《世間相違過》
Thế gian tương vi, Phạm: Lokavuruddha. Tiếng dùng trong Nhân minh. Lỗi lập luận thức trái với sự hiểu biết thông thường của thế gian, 1 trong 9 lỗi thuộc về Tông, 1 trong 33 lỗi Nhân minh. Luận Nhân minh nhập chính lí (Đ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Giới
《世界》
Phạm,Pàli:Loka-dhàtu. Hán âm: Lộ ca đà đổ. Gọi tắt: Giới. Nơi có thể bị hủy hoại. Cứ theo kinh Lăng nghiêm quyển 4 thì Thế nghĩa là đổi dời; Giới chỉ cho phương vị. Tức về mặt thời gian có 3 đời quá khứ, hiện tại, vị lai…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Giới Chủ
《世界主》
Người đứng đầu thế giới. Trong kinh Phật thường cho rằng các thế giới có lớn nhỏ khác nhau, một Tiểu thế giới, Tiểu thiên thế giới, Trung thiên thế giới, Đại thiên thế giới... và rằng mỗi một thế giới đều có người đứng đ…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Giới Hải
《世界海》
Đối lại: Quốc độ hải. Chỉ cho các thế giới do Thập Phật giáo hóa.Cứ theo Hoa nghiêm ngũ giáo chương quyển 3 thì có 3 loại thế giới hải, đó là: 1. Liên hoa tạng trang nghiêm thế giới hải(cũng gọi Liên hoa tạng thế giới, H…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Giới Hoà Bình Tháp
《世界和平塔》
Tháp, ở ngoại ô phía đông thủ đô Ngưỡng quang (Rangoon) của Miến điện, được xây dựng vào thời gian diễn ra Đại hội lần thứ 3 của Hội Phật giáo đồ liên nghị thế giới năm 1954(cũng là lần kết tập thứ 6 của Phật giáo). Kiến…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Giới Hồng Vạn Hội Đạo Viện
《世界紅卍會道院》
Đoàn thể tín ngưỡng bắt nguồn từ Đạo viện của Trung quốc. Đạo viện là từ gọi chung các đoàn thể tông giáo kết xã bí mật và các chùa viện của họ. Khoảng năm Dân quốc thứ 5, 6 (1916-1917), nhóm quan lại như Lưu phúc duyên …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Giới Phật Giáo Đồ Liên Nghị Hội
《世界佛教徒聯誼會》
World Fellowship of Buddhists. Cũnggọi Thế giới Phật giáo hữu nghị hội, Thế giới Phật giáo đồ hội nghị. Gọi tắt: Thế Phật hữu nghị hội, Thế Phật liên, Thế Phật hữu. Tổ chức Phật giáo quốc tế, do học giả Phật giáo người T…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Giới Phật Giáo Thanh Niên Hội
《世界佛教青年會》
World Fellowship of Buddhist Youth. Gọi tắt: Thế Phật thanh. Cơ cấu lãnh đạo cao nhất của tổ chức Thanh niên Phật giáo toàn cầu, được thành lập tại thủ đô Colombo của Tích lan vào thánh 5 năm 1972. Đến nay, hội viên gồm …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Giới Tất Đàn
《世界悉檀》
Phương pháp mà đức Phật sử dụng trong việc giáo hóa chúng sinh được chia ra làm 4, gọi là Tứ tất đàn, mà Thế giới tất đàn là một.Tất đàn nghĩa là thành tựu. Tức trước đức Phật tùy thuận phàm tình, dùng các tên giả của th…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Giới Tông Giáo
《世界宗教》
Tông giáo có tínhcách quốc tế. Vị thần mà tông giáo này tin thờ được xem là chúa tể thế giới, hoặc vị Giáo tổ mà tông giáo này tín ngưỡng được coi là người chỉ đường cho sự sinh hoạt tinh thần của toàn thể nhân loại; giá…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Giới Tông Giáo Nghiên Cứu Viện
《世界宗教研究院》
Cơ sở nghiên cứu tông giáo, do ông Trầm gia trinh, một Hoa kiều sáng lập tại New York, Mĩ quốc, vào năm 1970. Trọng tâm nghiên cứu của viện này là 5 tông giáo lớn: Phật giáo, Cơ đốc giáo, Ấn độ giáo, Hồi giáo và Do thái …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Giới Tứ Trì
《世界四持》
Chỉ cho 4 thứ có năng lực bảo bọc và giữ gìn thế giới khiến được tồn tại. Cứ theo Đại minh tam tạng pháp số thì 4 thứ ấy là: 1. Phong luân năng trì: Núi Tu di có những lớp phong luân nhiều như bụi nhỏ, lớp trên cùng gọi …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thê Hà Tự
《栖霞寺》
Chùa nằm về phía tây dưới chân ngọn Trung phong thuộc Nhiếp sơn, cách huyện Nam kinh, tỉnh Giang tô 23 km về mạn đông bắc, là 1 trong các ngôi chùa cổ nổi tiếng ở vùng Giang nam. Chùa này cùng với chùa Ngọc tuyền ở Kinh …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Hùng
《世雄》
Từ tôn xưng đức Phật, vì Phật có sức đại định và hùng mạnh, chế phục và dứt trừ hết sạch tất cả phiền não. Kinh Vô lượng thọ quyển thượng (Đại 12, 266 hạ) nói:Ngày nay, bậc Thế hùng trụ nơi Phật đã an trụ. Phẩm Phương ti…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Hùng Lưỡng Túc Tôn
《世雄兩足尊》
Từ tôn xưng đức Phật. Phật là bậc hùng mạnh nhất thế gian, cho nên gọi là Thế hùng, cũng là bậc tôn quí nhất trong các loài hữu tình 2 chân, nên gọi là Lưỡng túc tôn. Nêu chung cả 2tôn hiệunên gọilà Thế hùng lưỡng túc tô…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế Hữu
《世友》
Phạm: Vasumitra. Hán âm: Bà tu mật đa, Hòa tu mật đa, Phiệt tô mật đát la, Phạt tô mật đa la. Cũng gọi Thiên hữu. VịTổ của Thuyết nhất thiết hữu bộ, người nước Kiện đà la, Bắc Ấn độ, sống vào thế kỉ I, II. Khi vua Ca nị …
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thể Không Giáo
《體空教》
Chỉ cho giáo môn nói rõ về Đương thể tức không. Theo 4 giáo hóa pháp do tông hiên thai thành lập thì Thể không giáo chỉ cho Thông giáo trong 4 giáo. Vì Thông giáo nói rõ giáo chỉ nhân duyên tức không, vô sinh tứ đế... tr…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thể Không Quán
《體空觀》
Gọi đủ: Thể sắc nhập không quán, Thể giả nhập không quán, Thể pháp nhập không quán, Thể pháp quán. Đối lại: Tích không quán. Quán xét các pháp do nhân duyên sinh đương thể tức không. Tam luận huyền nghĩa (Đại 45, 4 thượn…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thể Không Vô Sinh Quán Pháp
《體空無生觀法》
Chỉ cho pháp quán trực tiếp thể đạt tất cả các pháp đương thể tức không, không có thực sinh thực diệt. Kinh Kim cương (Đại 8, 752 trung) nói: Tất cả pháp hữu vi như mộng, huyễn, bọt, bóng,như hạt sương, như ánh chớp; nên…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển
-
Thế La
《世羅》
Phạm:Zaila. Cũng gọi Thi la. Hán dịch: Sơn, Thạch. Tức tảng đá, hoặc là ngọn núi. Huyền ứng âm nghĩa quyển 25 nói: Thế la ô ba, Hán dịch làtiểu thạch (tảng đá nhỏ). Câu xá quang kí quyển 8 (Đại 41, 155 trung) nói: Thế la…
Xem chi tiếtNguồn: Phật Quang Đại Từ Điển