Tam A Tăng Kỳ Kiếp
Điển cứ gốc: Phật Quang Đại Từ Điển
Định nghĩa thuật ngữ
Cũng gọi Tam Đại A Tăng Kì kiếp, Tam Kiếp a tăng xí da, Tam a tăng xí da, Tam A Tăng Kì, Tamkì, Tam vô số đại kiếp, Tam vô số kiếp, Tam Kiếp. Ba kiếp A Tăng Kì, tức là khoảng thời gian mà vị Bồ Tát phải trải qua kể từ khi phát tâm tu hành đến khi đạt thành quả Phật viên mãn. A Tăng Kì (Phạm: Asaôkhya) nghĩa là vô lượng số; Kiếp là đơn vị thời gian rất lâu xa, có đại kiếp, trung kiếp và Tiểu Kiếp khác nhau. Trong 3 kiếp A Tăng Kì, đức Thích Ca đã được gặp vô số Phật. Theo luận Đại tì Bà Sa quyển 178, trong kiếp thứ nhất, Ngài phụng sự 7 vạn 5 nghìn đức Phật; trong kiếp thứ 2, Ngài phụng sự 7 vạn 6 nghìn đức Phật và trong kiếp thứ 3, Ngài phụng sự 7 vạn 7 nghìn đức Phật. Về việc phối hợp 3 kiếp với các giai vị tu hành,trong kinh luận có nhiều thuyết khác nhau. Trong Tứ giáo nghĩa quyển 4, Đại sư Trí Khải tông Thiên thai, phối hợp 3 kiếp với các giai vị của Thanh Văn như sau:1. Kiếp A Tăng Kì thứ nhất: Phối với vị Ngoại Phàm, tức chứng được các giai vị Biệt Tướng Niệm Xứ và Tổng tướng Niệm Xứ trong Ngũ đình tâm.
2. Kiếp A Tăng Kì thứ hai: Phối với Noãn vị của Nội Phàm, tức giai vị dùng trí tuệ của pháp Noãn tu tập 6 độ.
3. Kiếp A Tăng Kì thứ ba: Phối với Đính vị, tức giai vị siêng tu 6 độ, quán xét và hiểu rõ Tứ Đế.Theo thuyết của Nhiếp Đại Thừa Luận bản quyển hạ thì:
1. Kiếp A Tăng Kì thứ nhất: Phối với các giai vị Bồ Tát Địa tiền, tức 40 giai vị: Thập Tín, Thập Trụ, Thập hành, Thập Hồi Hướng.
2. Kiếp A Tăng Kì thứ hai: Phối với các giai vị từ Sơ địa đến Thất Địa.
3. Kiếp A Tăng Kì thứ ba: Phối với các giai vị từ Bát địa đến Thập Địa. Luận Nhiếp Đại Thừa quyển hạ (bản dịch đời Lương) thì nêu các thuyết 7 A Tăng Kì và 33 A Tăng Kì:
I. Bảy kiếp A Tăng Kì:
1. Bất Định A Tăng Kì.
2. Địa A Tăng Kì
3. Thụ Kí A Tăng Kì. (Ba kiếp A Tăng Kì trên đây phối với 40 giai vị Địa Tiền).
4. Y thực đế A Tăng Kì (từ Sơ địa đến Tam địa).
5. Y xả A Tăng Kì (từ Tứ địa đến Lục địa).
6. Y Tịch Tĩnh A Tăng Kì (từ Thất Địa đến Bát địa).
7. Y trí tuệ A Tăng Kì (từ Cửu Địa đến Thập Địa).
II. Ba mươi ba kiếp A Tăng Kì, tức Địa Tiền có:
1. Tín Hành A Tăng Kì.
2. Tinh Tiến A Tăng Kì.
3. Thú hướng hành A Tăng Kì. Trong Thập Địa thì mỗi địa đều có 3 A Tăng Kì, vì mỗi địa đều có 3 thứ bậc: Nhập vị, Trụ vị, Xuất vị, mỗi thứ bậc lập 1 A Tăng Kì, cộng chung với 3 kiếp của Địa Tiền thì thành 33 kiếp. Về số kiếp được lập tuy là 7 hoặc 33, nhưng về lượng kiếp thì không khác gì với 3 kiếp A Tăng Kì nói trên. Phẩm Tu Tam Thập Nhị Tướng nghiệp trong kinh Ưu bà tắc giới quyển 1 (Đại 24, 1039 thượng) ghi: Đại Bồ Tát tu xong nghiệp này rồi thì gọi là Mãn tam A Tăng Kì kiếp, sẽ lần lượt được Vô thượng chính đẳng chánh giác. Thiện nam tử! Thủa xưa, ở nơi đức Phật Bảo đính ta đã đầy đủ kiếp A Tăng Kì thứ nhất;nơi đức Phật Nhiên đăng ta đã đầy đủ kiếp A Tăng Kì thứ hai và ở nơi đức Phật Ca Diếp ta đã đầy đủ kiếp A Tăng Kì thứ ba. [X. luận Đại trí độ Q. 4.; luận Du Già sư địa Q. 48.; luận Câu xá Q. 18.; Thiên Thai Tứ Giáo Nghi Tập Chú Q.trung; Hoa Nghiêm Ngũ Giáo Chương Q. 2., 3; Câu xá luận quang kí Q. 18.].
2. Kiếp A Tăng Kì thứ hai: Phối với Noãn vị của Nội Phàm, tức giai vị dùng trí tuệ của pháp Noãn tu tập 6 độ.
3. Kiếp A Tăng Kì thứ ba: Phối với Đính vị, tức giai vị siêng tu 6 độ, quán xét và hiểu rõ Tứ Đế.Theo thuyết của Nhiếp Đại Thừa Luận bản quyển hạ thì:
1. Kiếp A Tăng Kì thứ nhất: Phối với các giai vị Bồ Tát Địa tiền, tức 40 giai vị: Thập Tín, Thập Trụ, Thập hành, Thập Hồi Hướng.
2. Kiếp A Tăng Kì thứ hai: Phối với các giai vị từ Sơ địa đến Thất Địa.
3. Kiếp A Tăng Kì thứ ba: Phối với các giai vị từ Bát địa đến Thập Địa. Luận Nhiếp Đại Thừa quyển hạ (bản dịch đời Lương) thì nêu các thuyết 7 A Tăng Kì và 33 A Tăng Kì:
I. Bảy kiếp A Tăng Kì:
1. Bất Định A Tăng Kì.
2. Địa A Tăng Kì
3. Thụ Kí A Tăng Kì. (Ba kiếp A Tăng Kì trên đây phối với 40 giai vị Địa Tiền).
4. Y thực đế A Tăng Kì (từ Sơ địa đến Tam địa).
5. Y xả A Tăng Kì (từ Tứ địa đến Lục địa).
6. Y Tịch Tĩnh A Tăng Kì (từ Thất Địa đến Bát địa).
7. Y trí tuệ A Tăng Kì (từ Cửu Địa đến Thập Địa).
II. Ba mươi ba kiếp A Tăng Kì, tức Địa Tiền có:
1. Tín Hành A Tăng Kì.
2. Tinh Tiến A Tăng Kì.
3. Thú hướng hành A Tăng Kì. Trong Thập Địa thì mỗi địa đều có 3 A Tăng Kì, vì mỗi địa đều có 3 thứ bậc: Nhập vị, Trụ vị, Xuất vị, mỗi thứ bậc lập 1 A Tăng Kì, cộng chung với 3 kiếp của Địa Tiền thì thành 33 kiếp. Về số kiếp được lập tuy là 7 hoặc 33, nhưng về lượng kiếp thì không khác gì với 3 kiếp A Tăng Kì nói trên. Phẩm Tu Tam Thập Nhị Tướng nghiệp trong kinh Ưu bà tắc giới quyển 1 (Đại 24, 1039 thượng) ghi: Đại Bồ Tát tu xong nghiệp này rồi thì gọi là Mãn tam A Tăng Kì kiếp, sẽ lần lượt được Vô thượng chính đẳng chánh giác. Thiện nam tử! Thủa xưa, ở nơi đức Phật Bảo đính ta đã đầy đủ kiếp A Tăng Kì thứ nhất;nơi đức Phật Nhiên đăng ta đã đầy đủ kiếp A Tăng Kì thứ hai và ở nơi đức Phật Ca Diếp ta đã đầy đủ kiếp A Tăng Kì thứ ba. [X. luận Đại trí độ Q. 4.; luận Du Già sư địa Q. 48.; luận Câu xá Q. 18.; Thiên Thai Tứ Giáo Nghi Tập Chú Q.trung; Hoa Nghiêm Ngũ Giáo Chương Q. 2., 3; Câu xá luận quang kí Q. 18.].