Phi Trạch Diệt Vô Vi

Phạm: Apratisaôkhỳa-nirodhà= saôskfta. Dịch cũ: Phi số diệt Vô Vi. Gọi tắt: Phi trạch diệt. Pháp Vô Vi không do sức giản trạch, 1 trong 3 Vô Vi của Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ, 1 trong 6 Vô Vi của Tông Pháp tướng. Phi trạch diệt cũng gọi là Phi số diệt, Phi trí duyên diệt, là 1 trong 75 pháp của Câu xá, 1 trong 100 pháp của Duy Thức. Theo Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ, các pháp đều do Nhân Duyên hòa hợp, từ vị vị lai chuyển đến vị hiện tại, ở trong khoảng Sát Na sinh ra liền diệt ngay, trở thành phần vị Quá Khứ. Nếu khi sinh duyên (điều kiện để sinh ra) bị thiếu thì phi trạch diệt làm trở ngại sự Sinh Khởi của pháp ấy và pháp ấy vĩnh viễn sẽ ngưng lại ở phần vị vị lai, tuyệt đối Không Sinh ra nữa, gọi là Duyên Khuyết Bất Sinh (thiếu duyên nên Không Sinh). Lúc đó, pháp ấy được Phi Trạch Diệt Vô Vi, trở thành pháp rốt ráo Không Sinh. Cho nên hễ pháp Vô Vi nào không do sức giản trạch, vì thiếu sinh duyên của pháp Hữu Vi mà hiển bày pháp Vô Vi Tịch Diệt Bất Sinh thì gọi là Phi Trạch Diệt Vô Vi. Nói tóm lại, Trạch diệt là cái mà Thánh Đạo chứng được, còn Phi trạch diệt là cái do thiếu duyên mà chứng được. Luận Câu xá quyển 1 (Đại 39, 1 hạ) nói: Vĩnh viễn làm trở ngại sự Sinh Khởi của Pháp Vị lai mà được diệt, gọi là Phi trạch diệt, được không nhờ trạch diệt mà chỉ vì thiếu duyên. Tông Pháp tướng chủ yếu chỉ do chân Như Không cần đợi trí tuệ giản trạch của Hành Giả mà tự tính đã thanh tịnh, gọi là Phi Trạch Diệt Vô Vi. Luận Thành Duy Thức quyển 2 (Đại 31, 6 hạ) nói: Không nhờ sức giản trạch mà tự tính vốn thanh tịnh; hoặc do thiếu duyên mà hiển bày, gọi là Phi trạch diệt. [X. Thành Duy Thức Luận Thuật Kí Q. 2., phần cuối; Đại Thừa Nghĩa Chương Q. 2.; Câu xá luận quang kí Q. 1.; Bát Tông Cương Yếu Q.thượng]. (xt. Trạch diệt).