Nhất Thần Giáo

Tông Giáo Tín Ngưỡng 1 vị thần Duy Nhất, như Do thái giáo, Cơ Đốc Giáo, Hồi giáo... Ba Tông Giáo này đều cho rằng vị thần mà họ tin thờ là chúa tể sáng tạo ra Thế Giới, ở khắp mọi nơi và không việc gì mà không làm được, đồng thời, tuy không phủ nhận sự tồn tại của các Tinh Linh ma quỉ hoặc thiên sứ, nhưng cho những loại này không đáng được gọi là thần, vì chúng không phải là thần sáng tạo ra Thế Giới mà trái lại là những vật bị tạo. Vị thần tối cao của Ấn Độ cổ đại là từ 1 vị thần này chuyển hóa đến 1 vị thần khác gọi là Giao thế thần giáo (Kathenotheism), từ trong nhiều vị thần được tin thờ, chọn ra 1 vị làm thần tối cao, gọi là Đơn Nhất Thần Giáo (Henotheism). Đến thời đại Phạm Thư, thuyết sáng tạo đã sản sinh ra Tạo vật chủ (Phạm:Prajàpati) được xem là thần tối cao Duy Nhất. Tông Giáo của cổ Ai cập cũng thuộc loại Đơn Nhất Thần Giáo. Nhưng, đối với những vấn đề như: Sự quan hệ giữa vị thần Duy Nhất này và Thế Giới được sáng tạo ra, rồi giữa nhân cách tính của thần Duy Nhất và tính Chân Lí... như thế nào, thì đã phát sinh nhiều tranh luận. Riêng đối với Phật giáo thì chưa hề giả định sự tồn tại của bất cứ vị nhất thần nào và chính đức Phật cũng đã phủ nhận thuyết thần sáng tạo Thế Giới. Ngài chủ trương hết thảy sự vật hiện hữu đều là Pháp (dharma), do các mối quan hệ và những điều kiện hỗ tương cấu thành, chứ không phải do vị thần nào sáng tạo.