Luận Tránh

Sự tranh luận trong nội bộ Phật giáo. Theo truyền thuyết, sau khi đức Phật Nhập Diệt, trong giáo đoàn đã phát sinh các cuộc tranh luận. Ngay từ cuộc Kết Tập Kinh Điển lần thứ 1(trong năm đức Phật Nhập Diệt), Phú Lan Na (Pàli:Puràịa) không tham dự nên đã phủ nhận kết quả của cuộc Kết Tập này. Sau đức Phật Nhập Diệt khoảng 100 năm, các tỉ khưu thuộc chủng tộc Bạt kì (Pàli: Vajjipttaka) tự đặt ra và thực hành Mười việc trái phép (Thập Sự Phi Pháp) nên đã gây ra cuộc tranh luận với các vị Trưởng lão Da Xá (Phạm: Yasa) v.v... thuộc Thượng Tọa Bộ, kết quả đã đưa đến cuộc Kết Tập lần thứ 2 để kiện toàn Luật tạng. Về sau, giữa phái Ca thấp di la và phái Kiện đà la thuộc Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ; giữa các ngài Phật Hộ và Thanh Biện trong phái Trung quán; giữa ngài Nguyệt Quan (Phạm: Chandragomin) và ngài Giới hiền thuộc phái Du Già và các ngài Nguyệt xứng (Phạm: Chandrakìrti) và Trí Quang của phái Trung quán, đều đã có sự tranh luận. Ngoài ra, tại Tích lan, giữa Thượng Tọa Bộ thuộc phái Đại Tự và Pháp hỉ bộ thuộc phái Vô úy sơn tự, cũng từng xảy ra tranh luận. Tại Miến điện, vào thế kỉ 18, giữa phái Thiên đản (Pàli: Ekaôsika, phái đắp y để trật 1 bên vai) và phái Thông y (Pàli: Pàrupaịa, phái đắp y phủ kín 2 vai) cũng đã trực tiếp hoặc gián tiếp tranh luận. Tại Trung Quốc, giữa phái Đông tháp với phái Tướng bộ thuộc Tứ phần Luật Tông đời Đường, giữa ngài Tuệ chiểu và ngài Viên trắc thuộc Tông Pháp tướng; Nam Tông Thiền và Bắc Tông Thiền; giữa phái Sơn Gia và phái. Sơn ngoại thuộc tông Thiên thai đời Bắc Tống; giữa phái Hổ khâu và phái Tam phong thuộc tông Dương kì cuối đời Minh v.v... tất cả đều đã có sự tranh luận nội bộ của Phật giáo. Vào thời đại Tam Quốc, giữa Nho Giáo, Phật giáo và Đạo Giáo cũng xảy ra các cuộc tranh luận. Vào thời Tây Tấn, khi tranh luận với Phật giáo, Đạo Giáo thường bị thua, cho nên đạo sĩ Vương phù đã ngụy tạo Lão Tử Hóa Hồ Kinh nhằm hạ uy tín Phật giáo. Rồi sang đời Đông Tấn thì nảy sinh các cuộc tranh luận liên quan đến những vấn đề trọng yếu như: Nhân Quả Báo Ứng, Thần Thức bất diệt, Sa Môn bất kính vương giả v.v... Lại như những sự kiện phá hủy Phật giáo ở các thời Bắc Ngụy, Bắc Chu, Đường v.v... thường cũng do các cuộc tranh luận giữa Phật giáo, Đạo Giáo hoặc Nho Giáo dẫn đến, nhưng chủ trương Tam Giáo dung hợp dần dần đã chiếm ưu thế. Tại Nhật bản, giữa các vị Tông Tổ của các tông như các ngài Tối Trừng, Nguyên Không, Nhật Liên v.v... cũng có sự tranh luận nội bộ. Còn về phương diện tranh luận với Ngoại Giáo, thì lúc Phật giáo mới truyền vào Nhật bản, đã va chạm với Thần Đạo của bản xứ, đến cuối thời Bình an thì Thần Phật dung hợp. Nhưng đến Thời Đại Giang Hộ thì những người Thần Đạo và Nho gia đều có chủ trương bài Phật, nên thường xảy ra các cuộc tranh luận, để rồi đưa đến cuộc Thần Phật Phân Li, vào thời đại Minh trị.