Hiện Tại Thế

Phạm: Pratyutpannàdhava. Pàli: Paccuppannàddhà. Cũng gọi Hiện tại, Hiện thế, Hiện sinh. Gọi tắt: Hiện. Đối lại với Quá Khứ thế và Vị Lai Thế. Đời hiện tại. Giữa cái Sát Na Quá Khứ đã diệt và Sát Na vị lai chưa sinh, thì cái Sát Na chính đang diễn ra là hiện tại. Kinh Lượng Bộ và tông Duy Thức chủ trương Quá Khứ và vị lai không có thật, còn hiện tại thì có thật. Ngoài ra, về Quá Khứ, hiện tại và vị lai còn có nhiều thuyết khác nhau. Nếu y cứ vào Sát Na để phân chia 3 đời, thì chỉ có 2 tướng Trụ, Dị là đời hiện tại; nếu y cứ vào Quả Báo mà phân chia, thì từ khi sinh ra đến khi chết đi là đời hiện tại. Luận A Tì Đạt Ma tập dị môn túc quyển 3 (Đại 26, 378 hạ) nói: Thế nào là đời hiện tại? Đáp: Các hành đã khởi và đang khởi, đã sinh và đang sinh, đã chuyển và đang chuyển, đang xuất hiện, chưa hết, chưa diệt, đang biến đổi, hòa hợp ngay Hiện Tiền, tính hiện tại, loại hiện tại, thuộc về đời hiện tại, nên gọi là Hiện Tại Thế . [X. luận Câu xá Q. 30.; luận Đại tì Bà Sa Q. 76.; luận Dị Bộ tông luân]. (xt. Tam Thế).