Chính Niệm
Điển cứ gốc: Phật Quang Đại Từ Điển
Định nghĩa thuật ngữ
I. Chính Niệm. Phạm: Samyak-smfti, Pàli: Sammàsati. Chỉ ý nghĩ chân chính. Là một trong tám Chính Đạo. Còn gọi là Đế lí. Tức là nhớ nghĩ Tính Tướng của các pháp một cách như thực, không quên mất. Có thể chia làm hai:
1. Thế Tục Hữu Lậu Chính Niệm, tức là ý nghĩ thiện tương ứng với sự chú ý Hữu Lậu.
2. Xuất Thế Gian vô lậu Chính Niệm, tức là ý nghĩ dựa vào Chính Kiến vô lậu, có thể tư duy về cảnh thực và tương ứng với sự chú ý vô lậu, mà ghi nhớ rõ ràng không quên. Về thể tính của Chính Niệm, cứ theo luận Đại tì Bà Sa quyển 96 nói, thì Niệm căn, Niệm Lực và Chính Niệm đều nhiếp vào Niệm Giác Chi. Cứ theo luận Câu xá quyển 25 nói, thì Niệm căn, Niệm Lực, Niệm Giác Chi và Chính Niệm đều lấy niệm làm thể. Ma Ha Chỉ Quán quyển 7 phần trên thì bảo Niệm là nghĩa Nhẫn, và phối với bốn giáo của tông Thiên thai, tức Chính Niệm của Ba Tạng Giáo là Phục Nhẫn, Chính Niệm của Thông Giáo là Nhu Thuận Nhẫn, Chính Niệm của Biệt Giáo là Vô sinh nhẫn và Chính Niệm của Viên giáo là Tịch Diệt nhẫn. [X. kinh Tạp a hàm Q. 28. - Trung a hàm Q. 7., Kinh Phân Biệt Thánh Đế - kinh Bát Chính Đạo - kinh Chuyển Pháp Luân]. (xt. Bát Chính Đạo).
II. Chính Niệm (1215-1285). Vị Tăng Tông Lâm tế đời Tống. Người Vĩnh gia, Ôn châu (Chiết giang), hiệu Đại hưu. Lúc nhỏ Tham Học Đông Cốc Diệu Quang ở chùa Linh ẩn, sau lại bái yết Tâm Nguyệt ở Thạch Khê, bèn được Ấn Khả. Mùa hạ năm Hàm thuần thứ 5 (1269), sư đáp thương thuyền đến Nhật bản, rồi y vào Lan Khê Đạo Long ở chùa Kiến trường tại Liêm thương. Người trông coi công việc của Thời Tông ở Bắc điều rất kính ngưỡng đạo hạnh của sư và lễ thỉnh sư về ở chùa Thiền hưng. Về sau, lần lượt ở các chùa Thọ phúc, Viên Giác và Kiến trường. Về cuối đời, sư dựng một ngôi am nhỏ trong nội tự chùa Viên Giác, đề biển là Tàng lục...... Lại dựng Thọ Tháp để làm nơi qui tàng, đồng thời, tự viết bài minh Viên trạm vô sinh, ghi chép Hành Trạng đức nghiệp một đời. Tháng 11 năm Chính ứng của Nhật bản, sư Thị Tịch, để lại bài kệ: Cầm chiếc dùi tu di, Đánh vỡ trống Hư Không - dấu thân mất tung tích, mặt trời chính giữa trưa. Thọ bảy mươi lăm tuổi. Vua ban Thụy Hiệu Phật nguyên Thiền Sư. Trứ tác có Đại hưu Hòa Thượng Ngữ Lục 6 quyển. Là tổ của phái Thiền đại hưu (là một trong hai mươi bốn phái Thiền của Nhật bản). [X. Nguyên Hanh Thích Thư Q. 8. - Diên bảo Truyền Đăng lục Q. 3. - Bản Triều Cao Tăng Truyện Q. 21.].
1. Thế Tục Hữu Lậu Chính Niệm, tức là ý nghĩ thiện tương ứng với sự chú ý Hữu Lậu.
2. Xuất Thế Gian vô lậu Chính Niệm, tức là ý nghĩ dựa vào Chính Kiến vô lậu, có thể tư duy về cảnh thực và tương ứng với sự chú ý vô lậu, mà ghi nhớ rõ ràng không quên. Về thể tính của Chính Niệm, cứ theo luận Đại tì Bà Sa quyển 96 nói, thì Niệm căn, Niệm Lực và Chính Niệm đều nhiếp vào Niệm Giác Chi. Cứ theo luận Câu xá quyển 25 nói, thì Niệm căn, Niệm Lực, Niệm Giác Chi và Chính Niệm đều lấy niệm làm thể. Ma Ha Chỉ Quán quyển 7 phần trên thì bảo Niệm là nghĩa Nhẫn, và phối với bốn giáo của tông Thiên thai, tức Chính Niệm của Ba Tạng Giáo là Phục Nhẫn, Chính Niệm của Thông Giáo là Nhu Thuận Nhẫn, Chính Niệm của Biệt Giáo là Vô sinh nhẫn và Chính Niệm của Viên giáo là Tịch Diệt nhẫn. [X. kinh Tạp a hàm Q. 28. - Trung a hàm Q. 7., Kinh Phân Biệt Thánh Đế - kinh Bát Chính Đạo - kinh Chuyển Pháp Luân]. (xt. Bát Chính Đạo).
II. Chính Niệm (1215-1285). Vị Tăng Tông Lâm tế đời Tống. Người Vĩnh gia, Ôn châu (Chiết giang), hiệu Đại hưu. Lúc nhỏ Tham Học Đông Cốc Diệu Quang ở chùa Linh ẩn, sau lại bái yết Tâm Nguyệt ở Thạch Khê, bèn được Ấn Khả. Mùa hạ năm Hàm thuần thứ 5 (1269), sư đáp thương thuyền đến Nhật bản, rồi y vào Lan Khê Đạo Long ở chùa Kiến trường tại Liêm thương. Người trông coi công việc của Thời Tông ở Bắc điều rất kính ngưỡng đạo hạnh của sư và lễ thỉnh sư về ở chùa Thiền hưng. Về sau, lần lượt ở các chùa Thọ phúc, Viên Giác và Kiến trường. Về cuối đời, sư dựng một ngôi am nhỏ trong nội tự chùa Viên Giác, đề biển là Tàng lục...... Lại dựng Thọ Tháp để làm nơi qui tàng, đồng thời, tự viết bài minh Viên trạm vô sinh, ghi chép Hành Trạng đức nghiệp một đời. Tháng 11 năm Chính ứng của Nhật bản, sư Thị Tịch, để lại bài kệ: Cầm chiếc dùi tu di, Đánh vỡ trống Hư Không - dấu thân mất tung tích, mặt trời chính giữa trưa. Thọ bảy mươi lăm tuổi. Vua ban Thụy Hiệu Phật nguyên Thiền Sư. Trứ tác có Đại hưu Hòa Thượng Ngữ Lục 6 quyển. Là tổ của phái Thiền đại hưu (là một trong hai mươi bốn phái Thiền của Nhật bản). [X. Nguyên Hanh Thích Thư Q. 8. - Diên bảo Truyền Đăng lục Q. 3. - Bản Triều Cao Tăng Truyện Q. 21.].