Pháp Giới Duyên Khởi

Cũng gọi Pháp Giới vô tận Duyên Khởi, Thập thập vô tận Duyên Khởi, Thập huyền Duyên Khởi, Vô tận Duyên Khởi, Nhất Thừa Duyên Khởi. Duyên Khởi quan của giáo nghĩa Hoa nghiêm, nội dung của Pháp Giới Sự Sự Vô Ngại trong 4 Pháp Giới. Tông Hoa nghiêm chủ trương Hiện Tượng giới tuy có muôn nghìn sai khác, nhưng Pháp Tính (Phạm: Dharmatà) là thực thể, tức tất cả pháp Duyên Khởi đều là thực thể, ngoài Hiện Tượng không có thực thể và ngoài thực thể không có Hiện Tượng, đây chính là Thực tướng của Pháp Giới (Phạm: Dharma-dhàtu). Sự hình thành của Pháp Giới là từ 1 pháp mà thành tất cả pháp, từ tất cả pháp Sinh Khởi 1 pháp, cho nên 1 là tất cả(nhất tức Nhất Thiết), tất cả là 1(Nhất Thiết tức nhất), tương nhập tương tức, viên dung vô ngại, lớp này lớp khác đan dệt vào nhau, không cùng không tận: Đó là Pháp Giới Duyên Khởi. Pháp Giới Duyên Khởi có thể được thuyết minh theo 2 phương diện Nhiễm (ô nhiễm) và Tịnh (thanh tịnh). Nhiễm Pháp Duyên Khởi là thuyết minh Duyên Khởi trong Thế Giới mê, tức trạng thái Vô Minh. Còn Tịnh Pháp Duyên Khởi thì thuyết minh Duyên Khởi trong Thế Giới ngộ, tức trạng thái Chân Như. Giáo nghĩa Hoa nghiêm lại tiến thêm bước nữa mà phát huy pháp Duyên Khởi rất tỉ mỉ, rõ ràng, như nói rõ yếu chỉ của Tam tính nhất tế, Nhân môn lục nghĩa, Lục Tướng Viên Dung, Tứ chủng Pháp Giới... Ngoài ra, đứng trên phương diện Bản Thể mà luận về Duyên Khởi là thuyết Nhất Niệm Tam Thiên của tông Thiên thai; còn đứng trên phương diện Hiện Tượng mà luận về tương tức tương nhập là Pháp Giới Duyên Khởi luận của tông Hoa nghiêm. Đây là Duyên Khởi Luận của Thực Đại Thừa được hoàn thành trên cơ sở kế thừa Nghiệp Cảm Duyên Khởi luận của Phật giáo Tiểu Thừa và A Lại Da Thức Duyên Khởi Luận của Quyền Đại Thừa. [X. Hoa Nghiêm Ngũ Giáo Chương Q. 4.; Hoa Nghiêm Nhất Thừa Thập Huyền Môn; Hoa Nghiêm Kinh Sưu Huyền Kí Q. 3., phần cuối; Hoa Nghiêm Kinh Thám Huyền Kí Q. 1., 4, 13]. (xt. Pháp Giới, Duyên Khởi Luận).