Phần Đoạn Sinh Tử
Điển cứ gốc: Phật Quang Đại Từ Điển
Định nghĩa thuật ngữ
Đối lại: Biến Dịch Sinh Tử. Cũng gọi Phần đoạn tử, Hữu Vi Sinh Tử. Chỉ cho sự Sinh Tử của Chúng Sinh trong 3 cõi, 1 trong 2 loại Sinh Tử. Do tạo nghiệp khác nhau nên Chúng Sinh chiêu cảm quả Báo Sinh tử trong 3 cõi có thân tướng đẹp, xấu, tuổi thọ dài, ngắn không giống nhau, vì thế gọi là Phần Đoạn Sinh Tử. Theo thuyết của các nhà Duy Thức thì Phần Đoạn Sinh Tử lấy nghiệp Thiện Ác Hữu Lậu làm Nhân Trực tiếp và lấy Phiền Não Chướng làm nhân gián tiếp mà chiêu cảm quả Dị Thục thô trọng trong 3 cõi. Vì thân mệnh có dài ngắn, tùy theo năng lực của Nhân Duyên mà Quyết Định hạn lượng, cho nên gọi là Phần đoạn, cũng tức là Sinh Tử trong 3 cõi, 6 đường. Đại Thừa Nghĩa Chương quyển 8 chia Phần Đoạn Sinh Tử làm 2 loại: Ác Đạo phần đoạn và Thiện Đạo phần đoạn.
1. Ác Đạo phần đoạn: Chỉ cho Quả Báo trong 3 đường, gồm 3 bậc: a) Sinh Tử của Phàm Phu phải chịu, lấy Ác Nghiệp làm nhân, Tứ trụ địa làm duyên. b) Sinh Tử do Bồ Tát Thập Trụ phải chịu, lấy Ác Nghiệp làm nhân, Tứ trụ địa làm chính duyên, Bi Nguyện làm trợ duyên. c) Sinh Tử mà Bồ Tát Sơ địa Từ Hàng Chủng tính trở lên phải chịu, lấy Ác Nghiệp làm nhân, Bi Nguyện làm chính duyên, Tứ trụ địa làm trợ duyên.
2. Thiện Đạo phần đoạn: Cũng có 3 bậc là: a) Sinh Tử của Phàm Phu, Nhị Thừa, cho đến Bồ Tát Thập Trụ phải chịu, lấy Thiện Nghiệp làm nhân, Tứ trụ địa làm duyên. b) Sinh Tử do Bồ Tát chủng tính giải hành phải chịu, lấy Thiện Nghiệp làm nhân, Tứ trụ địa làm chính duyên, Bi Nguyện làm trợ duyên. c) Sinh Tử mà hàng Bồ Tát Địa thượng phải chịu, lấy Thiện Nghiệp làm nhân, Bi Nguyện làm chính duyên, Tứ trụ địa làm trợ duyên. Ngoài ra còn nói rõ về thứ bậc của Quả Báo lúc hết. Còn Đại Thừa Pháp Uyển Nghĩa Lâm Chương quyển 6, phần đầu có liệt kê Tứ ma của Phần Đoạn Sinh Tử, đó là: Phần đoạn Phiền Não ma, Phần đoạn uẩn ma, Phần đoạn tử ma và Phần đoạn thiên ma. [X. chương Nhất Thừa Kinh Thắng man; luận Thành Duy Thức Q. 8.; Thắng Man Bảo Quật Q.trung, phần đầu; Thành Duy Thức Luận Thuật Kí Q. 8., phần cuối; Ma Ha Chỉ Quán Q. 7., phần đầu; Pháp hoa kinh Huyền Nghĩa Q. 2., phần đầu; Pháp hoa kinh Huyền Nghĩa Q. 6., phần cuối; Hoa Nghiêm Ngũ Giáo Chương Q. 2.; Hoa Nghiêm Kinh Thám Huyền Kí Q. 6.].
1. Ác Đạo phần đoạn: Chỉ cho Quả Báo trong 3 đường, gồm 3 bậc: a) Sinh Tử của Phàm Phu phải chịu, lấy Ác Nghiệp làm nhân, Tứ trụ địa làm duyên. b) Sinh Tử do Bồ Tát Thập Trụ phải chịu, lấy Ác Nghiệp làm nhân, Tứ trụ địa làm chính duyên, Bi Nguyện làm trợ duyên. c) Sinh Tử mà Bồ Tát Sơ địa Từ Hàng Chủng tính trở lên phải chịu, lấy Ác Nghiệp làm nhân, Bi Nguyện làm chính duyên, Tứ trụ địa làm trợ duyên.
2. Thiện Đạo phần đoạn: Cũng có 3 bậc là: a) Sinh Tử của Phàm Phu, Nhị Thừa, cho đến Bồ Tát Thập Trụ phải chịu, lấy Thiện Nghiệp làm nhân, Tứ trụ địa làm duyên. b) Sinh Tử do Bồ Tát chủng tính giải hành phải chịu, lấy Thiện Nghiệp làm nhân, Tứ trụ địa làm chính duyên, Bi Nguyện làm trợ duyên. c) Sinh Tử mà hàng Bồ Tát Địa thượng phải chịu, lấy Thiện Nghiệp làm nhân, Bi Nguyện làm chính duyên, Tứ trụ địa làm trợ duyên. Ngoài ra còn nói rõ về thứ bậc của Quả Báo lúc hết. Còn Đại Thừa Pháp Uyển Nghĩa Lâm Chương quyển 6, phần đầu có liệt kê Tứ ma của Phần Đoạn Sinh Tử, đó là: Phần đoạn Phiền Não ma, Phần đoạn uẩn ma, Phần đoạn tử ma và Phần đoạn thiên ma. [X. chương Nhất Thừa Kinh Thắng man; luận Thành Duy Thức Q. 8.; Thắng Man Bảo Quật Q.trung, phần đầu; Thành Duy Thức Luận Thuật Kí Q. 8., phần cuối; Ma Ha Chỉ Quán Q. 7., phần đầu; Pháp hoa kinh Huyền Nghĩa Q. 2., phần đầu; Pháp hoa kinh Huyền Nghĩa Q. 6., phần cuối; Hoa Nghiêm Ngũ Giáo Chương Q. 2.; Hoa Nghiêm Kinh Thám Huyền Kí Q. 6.].