Ngũ Nghịch
Điển cứ gốc: Phật Quang Đại Từ Điển
Định nghĩa thuật ngữ
Cũng gọi Ngũ Nghịch Tội. Chỉ cho 5 cái tội cực ác trái với Đạo Lí. Cứ theo thuyết của Tiểu Thừa thì 5 tội nghịch là:
1. Hại mẹ, cũng gọi giết mẹ. (Phạm: Màtf-ghàta).
2. Hại cha, cũng gọi giết cha (Phạm: Pitfghàta).
3. Hại A La Hán, cũng gọi giết A La Hán (Phạm: Arhad-ghàta).
4. Ác tâm làm thân Phật ra máu, cũng gọi làm thân Phật ra máu (Phạm: Tathàgatasyàntike duwỉa-cittarudhirotpàdana).
5. Phá tăng, cũng gọi Phá hòa hợp tăng, Đấu loạn chúng tăng (Phạm: Saôghabheda). Trong 5 tội trên đây, 2 tội trước là bỏ ruộng ân nghĩa, 3 tội sau là hủy hoại ruộng đức, vì thế gọi là Năm tội nghịch, Năm tội nặng. Vì Hành Vi của 5 tội là Nguyên Nhân làm cho người vi phạm phải rơi vào Địa Ngục Vô gián nên cũng gọi là Năm nghiệp Vô gián (Phạm: Paĩca anantarya-karmàịi), gọi tắt là Năm vô gián hoặc 5 tội không cứu được. Ba tội trước là tội cố ý giết hại cha, mẹ và A La Hán. Còn tội Phá hòa hợp tăng thì chia làm 2: a) Phá Yết Ma Tăng: Li khai giáo đoàn mà mình vốn là 1 thành viên để thành Lập Giáo đoàn mới thực hành các việc bố tát, Yết Ma riêng rẽ. b) Phá Pháp Luân Tăng: Tôn thờ thầy khác, lập học thuyết khác, tổ chức giáo đoàn riêng. Ngoài ra, theo luận Câu xá quyển 18, thì Ngũ Vô Gián đồng loại nghiệp (Phạm:Paĩca Upànantarìyaịi), cũng gọi Cận Ngũ Vô Gián, Ngũ Vô Gián đồng phận, Cận Ngũ Nghịch, Loại tự Ngũ Nghịch, là 5 tội cùng loại với 5 nghiệp Vô gián nói trên. Tức là:
1. Ô nhiễm ni A La Hán (Phạm:Màtur arhantyà dùwaịam).
2. Giết Bồ Tát Trụ định địa (Phạm: Niyatabhùmisthitasya bodhisattvasya màraịam).
3. Giết bậc thánh Hữu Học (Phạm: Zaikwsasya màraịam).
4. Phá hòa hợp tăng (Phạm: Saôghàyadvàraharaịam).
5. Phá hoại tháp (Phạm: Stùpabhedanam). Kinh Đại tát già ni kiền tử sở thuyết quyển 4 thì nêu 5 tội nặng là:
1. Phá hoại chùa tháp, thiêu hủy kinh tượng, chiếm đoạt tài sản của Tam Bảo, hoặc sai bảo người khác làm các việc ấy.
2. Chê bai Thanh Văn, Duyên Giác và pháp Đại Thừa.
3. Cản trở người tu hành hoặc giết hại người Xuất Gia.
4. Vi phạm 1 trong 5 tội nghịch của Tiểu Thừa.5. Chủ trương không có Nghiệp Báo, thực hành 10 nghiệp Bất Thiện; hoặc không sợ Quả Báo đời sau, khuyến khích người khác làm 10 điều ác. Trong Kim Quang Minh Tối Thắng Vương Kinh Sớ quyển 5, ngài Tuệ chiểu hợp tội giết cha và giết mẹ trong 5 tội nghịch của Tiểu Thừa làm 1 và thêm tội phỉ Báng Phật pháp mà lập thành 5 tội nghịch chung cho cả 3 thừa.[X. kinh Tăng nhất a hàm Q. 47.; kinh Kim Quang Minh tối thắng vương Q. 3.; kinh Đại tập Địa Tạng Thập Luân Q. 3.; luật Tứ phần Q. 46.; luật Thập tụng Q. 36.; luận Câu xá Q. 17.; luận Thuận chính lí Q. 43.; Du Già Luận Kí Q. 3., thượng, Q. 5.; Du Già Sư Địa Luận Lược Toản Q. 4.; Câu xá luận quang kí Q. 18.].
1. Hại mẹ, cũng gọi giết mẹ. (Phạm: Màtf-ghàta).
2. Hại cha, cũng gọi giết cha (Phạm: Pitfghàta).
3. Hại A La Hán, cũng gọi giết A La Hán (Phạm: Arhad-ghàta).
4. Ác tâm làm thân Phật ra máu, cũng gọi làm thân Phật ra máu (Phạm: Tathàgatasyàntike duwỉa-cittarudhirotpàdana).
5. Phá tăng, cũng gọi Phá hòa hợp tăng, Đấu loạn chúng tăng (Phạm: Saôghabheda). Trong 5 tội trên đây, 2 tội trước là bỏ ruộng ân nghĩa, 3 tội sau là hủy hoại ruộng đức, vì thế gọi là Năm tội nghịch, Năm tội nặng. Vì Hành Vi của 5 tội là Nguyên Nhân làm cho người vi phạm phải rơi vào Địa Ngục Vô gián nên cũng gọi là Năm nghiệp Vô gián (Phạm: Paĩca anantarya-karmàịi), gọi tắt là Năm vô gián hoặc 5 tội không cứu được. Ba tội trước là tội cố ý giết hại cha, mẹ và A La Hán. Còn tội Phá hòa hợp tăng thì chia làm 2: a) Phá Yết Ma Tăng: Li khai giáo đoàn mà mình vốn là 1 thành viên để thành Lập Giáo đoàn mới thực hành các việc bố tát, Yết Ma riêng rẽ. b) Phá Pháp Luân Tăng: Tôn thờ thầy khác, lập học thuyết khác, tổ chức giáo đoàn riêng. Ngoài ra, theo luận Câu xá quyển 18, thì Ngũ Vô Gián đồng loại nghiệp (Phạm:Paĩca Upànantarìyaịi), cũng gọi Cận Ngũ Vô Gián, Ngũ Vô Gián đồng phận, Cận Ngũ Nghịch, Loại tự Ngũ Nghịch, là 5 tội cùng loại với 5 nghiệp Vô gián nói trên. Tức là:
1. Ô nhiễm ni A La Hán (Phạm:Màtur arhantyà dùwaịam).
2. Giết Bồ Tát Trụ định địa (Phạm: Niyatabhùmisthitasya bodhisattvasya màraịam).
3. Giết bậc thánh Hữu Học (Phạm: Zaikwsasya màraịam).
4. Phá hòa hợp tăng (Phạm: Saôghàyadvàraharaịam).
5. Phá hoại tháp (Phạm: Stùpabhedanam). Kinh Đại tát già ni kiền tử sở thuyết quyển 4 thì nêu 5 tội nặng là:
1. Phá hoại chùa tháp, thiêu hủy kinh tượng, chiếm đoạt tài sản của Tam Bảo, hoặc sai bảo người khác làm các việc ấy.
2. Chê bai Thanh Văn, Duyên Giác và pháp Đại Thừa.
3. Cản trở người tu hành hoặc giết hại người Xuất Gia.
4. Vi phạm 1 trong 5 tội nghịch của Tiểu Thừa.5. Chủ trương không có Nghiệp Báo, thực hành 10 nghiệp Bất Thiện; hoặc không sợ Quả Báo đời sau, khuyến khích người khác làm 10 điều ác. Trong Kim Quang Minh Tối Thắng Vương Kinh Sớ quyển 5, ngài Tuệ chiểu hợp tội giết cha và giết mẹ trong 5 tội nghịch của Tiểu Thừa làm 1 và thêm tội phỉ Báng Phật pháp mà lập thành 5 tội nghịch chung cho cả 3 thừa.[X. kinh Tăng nhất a hàm Q. 47.; kinh Kim Quang Minh tối thắng vương Q. 3.; kinh Đại tập Địa Tạng Thập Luân Q. 3.; luật Tứ phần Q. 46.; luật Thập tụng Q. 36.; luận Câu xá Q. 17.; luận Thuận chính lí Q. 43.; Du Già Luận Kí Q. 3., thượng, Q. 5.; Du Già Sư Địa Luận Lược Toản Q. 4.; Câu xá luận quang kí Q. 18.].