Jinacaritaya

Jinacaritaya
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
1. Uttama ṃ uttama ṅgena namassitv ā mahesino;
Nibbāṇamadhudaṃ pādapaṅkajaṃ sajjanālinaṃ.
2. Mah āmohatama ṃ loke dha ṃsenta ṃ dhammabh ākara ṃ;
Pātubhūtaṃ mahātejaṃ dhammarājodayācale.
3. Jantucittasare j āta ṃ pas ādakumuda ṃ sad ā;
Bodhentaṃ saṅghavandañca silorukiraṇujjalaṃ.
4. Tahiṃ, tahiṃ suvitthiṇṇaṃ jinassa caritaṃ hitaṃ;
Pavakkhāmi samāsena sadā’nussaraṇatthiko.
5. Paṇitaṃ taṃ sarantānaṃ dullabhampi sivaṃpadaṃ;
Adullabhaṃ bhave bhogapaṭilābhamhi kā kathā?
6. Tasmā taṃ bhaññamānaṃ me cittavuttapadakkamaṃ;
Sundaraṃ madhuraṃ suddhaṃ sotusotarasāyanaṃ.
7. Sotahatthapuṭā sammā gahetvāna nirantaraṃ;
Ajarāmarami’cchantā sādhavo paribhuñjatha.
8. Kappasatasahassassa catunnaṃ cā’pi matthake;
Asaṅkheyyānamā’vāsaṃ sabbadā puññakāminaṃ.
9.
Nānāratanasampanna ṃ nānājanasam ākula ṃ;
Vicittāpaṇa saṃkiṇṇaṃ toraṇa gghika bhūsitaṃ.
10 . Yutta ṃ dasahi saddehi devindapurasannibha ṃ;
Puraṃ amarasaṅkhātaṃ ahosī ruciraṃ varaṃ.
11 . Tahi ṃ br āhmanvaye j āto sabbalok ābhip ūjito;
Mahādayo mahāpañño abhirūpo manoramo.
12 . Sumedho n āma n āmena vedas āgarap ārag ū;
Kumāro’si garūnaṃ so avasāne jinaṃkuro.
13 . Rāsiva ḍḍ hakamaccena dassita ṃ amita ṃ dhana ṃ;
Anekasatagabbhesu nicitaṃ taṃ udikkhiya.
14 . Dhanasannicayaṃ katvā aho mayhaṃ pitādayo;
Gatā māsakame’kampi nevā’dāya divaṃ iti.
15 . Saṃvegamu’payāto’vacīmantesī’ti guṇākaro;
Dhanasāraṃ ihaṃ gayha gantuṃ yuttanti me pana.
16 . Rahogato nisīditvā sundare nijamandire;
Dehe doso udikkhanto ovadanto’pi attano.
17 . Bhedanaṃ tanunodukkhaṃ dukkho tasso’dayo’pi ca;
Jātidhammo jarādhammo vyādhidhammo ahaṃ iti.

18 . Evam ā’dīhi dehasmi ṃ disv ā dose anekadh ā;
Pure bheriṃ carāpetvā ārocetvāna rājino.
19 . Bherinādasugandhena yācakālisamāgate;
Dānakiñjakkhaoghena sattāhaṃ pīnayī tato.
20 . Dānaggahimabindūnaṃ nipātenā’pi dhaṃsanaṃ;
Ayātaṃ taṃ viloketvā ratanambujakānanaṃ.
21 .
Rudato ñ ātisa ṅghassa jalit ānalak ānan ā;
Gajindo viya gehamhā nikkhamitvā manoramā.
22 . Mahanta ṃ so mah āvīro upagañchi him ālaya ṃ;
Haricandanakappūrāgarugandhehi vāsitaṃ.
23 . Suphallacampakāsokapāṭalītilakehi ca;
Pūgapunnāganāgādipādapehi ca maṇḍitaṃ.
24 .
Sīhavyagghataracchehi ibhad īpikap īhi ca;
Turaṅgamādinekehi migehi ca samākulaṃ.
25 . Sāḷ ik āraviha ṃsehi ha ṃsakoñcasuvehi ca;
Kapotakaravīkādisakuntehi ca kūjitaṃ.
26 . Yakkharakkhasagandhabbadevadānavakehi ca;
Siddhavijjādharādīhi bhūtehi ca nisevitaṃ.
27 . Manosīlindanīlorucārupabbatapantihi;
Sajjhuhemādinekehi bhūdharehi ca bhāsuraṃ.
28 . Suvaṇṇamaṇisopānanekatitthasarehi ca;
Sobhitaṃ tattha kīḷantanekadevaṅganāhi ca.
29 . Sītasīkarasañchannanijjharānaṃ satehi ca;
Kiṇṇaroragaraṅgehi rammehi virājitaṃ.
30 . Sikhaṇḍisaṇḍanaccehi latānaṃ maṇḍapehi ca;
Setavālukasañchannamālakehi ca maṇḍitaṃ.
31 .
Suva ṇṇ ama ṇimutt ādi anekaratan ākara ṃ;
Icchantānaṃ janālīnaṃ puññakiñjakkhamā’layaṃ.
32 . Tama ’jjhogayha so dh īro sahassakkhena m āpite;
Disvā isiparikkhāre paṇṇasālavare tahiṃ.
33 . Isivesa ṃ gahetv āna viharanto sam āhito;
Sattāha’bbhantare pañca abhiñña’ṭṭhavidhā’pi ca.
34 . Upp ādetv ā sam āpattisukhene ’ca tapodhano;
Nabhasā divase’kasmiṃ gacchanto janataṃ isi.
35 . Sodhentama ’ñjasa ṃ disv ā otaritv ā nabh ā tahi ṃ;
Iti taṃ janataṃ pucchi kasmā sodhetha añjasaṃ.
36 . Sumedha tvaṃ najānāsi dīpaṅkaratathāgato;
Sambodhimu’ttamaṃ patvā dhammacakkama’nuttaraṃ.

37 . Pavattetv āna lokassa karonto dhammasa ṅgaha ṃ;
Rammaṃ rammapuraṃ patvā vasatī’ha sudassane.
38 . Bhikkhusatasahassehi catūhi vimalehi taṃ;
Nimantayimha dānena mayaṃ lokekanāyaka.
39 . Tassa āgamanatthāya maggaṃ sodhema cakkhuma;
Iti sotassa so tassa sukhaṃ dento jano’braviṃ.
40 .
Buddho ’ti vacana ṃ sutv ā pītiyo ’daggam ānaso;
Sakabhāvena saṇṭhātuṃ nevasakkhi guṇākaro.
41 . Ten ā’raddhañjas ā dh īro y ācitv āna padesaka ṃ;
Labhitvā visamaṃ ṭhānaṃ samaṃ kātuṃ samārabhi.
42 . Nā’laṅkateyeva tahiṃ padese,
Lokekanātho sanarāmarehi;
Sampūjito lokahito mahesi,
Vasīhi saddhiṃ paṭipajji maggaṃ.
43 .
Chabba ṇṇ ara ṃsij ālehi pajjalanta ṃ tath āgata ṃ;
Āgacchantaṃ tahi disvā modamāno vicintayi.
44 . Yann ūni ’massa dh īrassa setu ṃ katv āna kaddame;
Sakattānaṃ nipajjaye sasaṅghassa mahesino.
45 . Dīgharatt āma ’la ṃ ta ṃ me hit āya ca sukh āya ca;
Icce’vaṃ cintayitvāna nipanno’so jinaṅkuro.
46 . Pabodhetv āna disv āna c ārulocanapa ṅkaje;
Puna’pe’vaṃ vicintesi nipanno dhitimā tahiṃ.
47 . Iccheyya ṃ ce ’hama ’jje ’va hantv ā’nantara ṇe bhave;
Saṅghassa navako hutvā paviseyyaṃ puraṃ varaṃ.
48 . Kima’ññātakavesena klesanibbāpaṇena me;
Ayaṃ buddho’va’haṃ buddho hutvā loke anuttaro.
49 . Janataṃ dhammanāvāya tāretvāna bhavaṇṇavāva;
Nibbāṇapuramā’netvā seyyaṃ me parinibbutaṃ.
50 . Icce’vaṃ cintayitvāna nipanno kaddame tahiṃ;
Suvaṇṇakadalikkhandhasannibho so’ti sobhati.
51 . Chabbaṇṇaraṃsīhi virājamānaṃ,
Disvā manuññaṃ sugatattabhāvaṃ;
Sañjātapītīhi udaggacitto,
Sambodhiyā chandama’kāsi dhīro.
52 . Āgantvāna tahiṃ ṭhānaṃ isiṃ paṅke nipannakaṃ;
Lokassa setubhūto’pi setubhūtaṃ tama’ttano.
53 . Disvā ussīsake tassa ṭhatvā lokekasetuno;
Lokekalocano dhīro dīpaṅkaratathāgato.

54 . Gotamo n āma n āmena sambuddho ’ya ṃ an āgate;
Bhavissatīti vyākāsi sāvake ca purādike.
55 . Idaṃ vatvāna katvāna sasaṅgho taṃ padakkhiṇaṃ;
Pūjesi aṭṭhamuṭṭhihi kusumehi guṇappiyo.
56 . Iti kātūna pāyāsi sasaṅgho lokanāyakova;
Rammakaṃ nāma nagaraṃ rammārāmālayālayaṃ
57 .
Jinassa vacana ṃ sutv ā uṭṭ hahitv āna pa ṅkato;
Mudito devasaṅghehi kusumādīhi pūjito.
58 . Palla ṅkam ā’bhujitv āna nis īdi kusum āsane;
Mahātapo mahāpañño sumedho damitindriyo.
59 . Devā dasasahassesu cakkavāḷesu moditā;
Abhitvaviṃsu taṃ dhīraṃ nisinnaṃ kusumāsane.
60 .
Nisinno upadh āresi dhamme buddhakare tad ā;
Kimuddhaṃ vā adho vā’pi disāsu vidisāsu ca.
61 . Icce ’va ṃ vicinanto so sakala ṃ dhammadh ātuka ṃ;
Addakkhi sakasantāne paṭhamaṃ dānapāramiṃ.
62 . Evame’vaṃ gavesanto uttariṃ pāramī vidū;
Sabbā pāramiyo disvā attano ñāṇacakkhunā.
63 . Saṃsāre saṃsaranto so bahuṃ dukkhaṃ titikkhiya;
Gavesanto’mataṃ santo pūretvā dānapāramiṃ.
64 . Sattanaṃ kapparukkho’va cintāmaṇi’va kāmado;
Icchiticchitamannādiṃ dadanto dadataṃ varo.
65 . Tārakāhi bahuṃ katvā nabhe cāruvilocane;
Uppāṭetvā dadaṃ dhīro yācakānaṃ pamodito.
66 . Mahiyā paṃsuto cā’pi samuddodakato’dhikaṃ;
Dadaṃ sarīramaṃsañca lohitampi ca attano.
67 .
Molin ā’la ṅkate s īse ’dhika ṃ katv ā sineruto;
Kampayitvā mahiṃ dento sute cā’pi sakaṅgatāva.
68 . Sīlanekkammapaññ ādī pūretv ā sabbap āram ī;
Vessantarattabhāve’ vampatvā tambhā cuto pana.
69 . Uppajjitv ā sur āvāse sundare tusite pure;
Vasanto suciraṃ kālaṃ bhutvānā’tantasampadaṃ.
70 . Katañjal īhi devehi y ācito dipaduttamo;
Sambodhāya mahāvīra kālo tuyhantiādinā.
71 . Viloketv āna k ālādi ṃ ñatv ā kālanti bodhiy ā;
Paṭiññaṃ devasaṅghassa datvā nandanakānanaṃ.
72 . Gantvāna devasaṅghehi sugatiṃ gacchi’to cuto;
Abhitthuto mahāpañño cavitvāna tato idha.

73 . Susajjita ṅgorutura ṅgam ākule,
Vicittanānāpaṇapaṇyasampade;
Manoramuttuṅgajindarājite,
Vibhūsite toraṇaketurāsihi.
74 . Alaṅkataṭṭālavisālamālaye,
Sugopure sundarasundarālaye;
Sudassanīye kapiḷavhaye pure,
Purindadassā’pi purassa hāsake.
75 .
Bh ūpālamo ḷiratan ālinisevita ṅghi,
Paṅkeruhaṃ vimalanekaguṇādhivāsaṃ;
Okkākarājakulaketumanāthanāthaṃ,
Suddhodanaṃ narapatiṃ pavaraṃ paṭicca.
76 .
So sajjhud āmadhaval āmaladassan īya,
Soṇḍāya saṃgahitasetavarāracindaṃ;
Candāvadātavaravāraṇarājavaṇṇaṃ,
Sandassayitva supinena visālapañño.
77 .
Bimb ādhar āya vikacuppalalocan āya,
Devindacāparaticaḍḍhanabhūlatāya;
Sampuṇṇasommavimalinduvarānanāya,
Sovaṇṇahaṃsayugacārupayodharāya.
78 . Pādāravindakarapallavasundarāya,
Sovaṇṇavaṇṇatanuvaṇṇavirājitāya;
Sīlādineka guṇabhūsanabhūsitāya,
Māyāya rājavanitāyu’pagañchi kucchiṃ.
79 . Paṭisandhikkhaṇe tassa jātā’nekavidhabbhutā;
Athā’yaṃ gahitārakkho narehi amarehi ca.
80 . Manuññarattambujakaṇṇikāya,
Mā’sīnasiṅgīpaṭimā’va rammā;
Suvaṇṇavaṇṇo dipadānamindo,
Pallaṅkamā’bhuñchiya mātugabbhe.
81 . Maṇimhi vippasannamhi rattasuttami’vā’vutaṃ;
Mātucittambujaṃ dhīro bodhayanto padissati.
82 . Dasamāsāvasānamhi devī rañño kathesi’daṃ;
Mayhaṃ ñātigharaṃ deva gantumi’cchāma’haṃ iti.
83 . Rañño’tha samanuññatā gacchanti kulama’ttano;
Mahatā parihārena dibbañjasa samañjase.
84 .
Surabhikusumasa ṇḍā la ṅkatass ālasa ṇḍ aṃ,
Samadahamaramālāgīyamānagganādaṃ;
Nayanavihagasaṅghe avhayantaṃ’va disvā,
Vipularatinivāsaṃ lumbinīkānanaṃ taṃ.
85 . Vipulatararatiṃ sā tamhi kātūna ramme,
Amarayuvatilīlācārulīlābhirāmā;
Vikasitavarasālasso’pagantvāna mūlaṃ,
Sayama ’tinamite ka ṃ sālas ākha ṃ aga ṇhi.

86 . Tasmi ṃ kha ṇe kammajam āluta ’ss ā,
Caliṃsu sānīhi parikkhipitvā;
Deviṃ jano taṃ abhipālayanto,
Tamhā paṭikkamma susaṇṭhitā’tha.
87 . Sagacāruhemavalayādivibhūsitena,
Accantatambanakharaṃsisamujjalena;
Tulātikomalasurattakarena sākhaṃ,
Olamba tattha majanesi ṭṭhitā’va dhīraṃ.
88 .
Sova ṇṇ ava ṇṇ atanuva ṇṇ avir ājam āna ṃ,
Nettābhirāmamatulaṃ atulāya gabbhā;
Sammā pasāritakaraṅghīyugābhirāmaṃ,
Paṅkeruhā kaṇakahaṃsami’vo’tarantaṃ.
89 .
Brahm ā managgharativa ḍḍ hanahemaj āla,
Mā’dāya tena upagamma paṭiggahetvā;
‘‘Sammoda devi aya ma’ggataro suto te,
Jāto’’ti tāya purato kathayiṃsu ṭhatvā.
90 .
Jāyanti sesamanuj ā malamakkhita ṅgā,
Jāto pane’sa pavaro dipadānamindo;
Accanta saṇhamalakāsikavatthakamhi,
Nikkhittanagghataracārumaṇī’va suddho.
91 . Eva’mpi sante sabhato’pagantvā,
Dve vāridhārā subhagassa dehe;
Janettidehe’pi utuṃ manuññaṃ,
Gāhāpayuṃ maṅgalakiccatāya.
92 . Tesaṃ karaṃ ratikarā ajinappaveṇī,
Mā’dāya tena upagamma paṭiggahesuṃ;
Devā dukūlamayacumbaṭakena vīraṃ,
Tesaṃ karaṃ naravarā narasīharājaṃ.
93 . Tesaṃ karā ratikaro vimalo’va cando,
Cakkaṅkitorucaraṇehi mahītalasmiṃ;
Sammā patiṭṭhiya puratthimakaṃ disaṃ so,
Olokayittha kamalāyatalocanehi.
94 . Ekaṅganā nekasatāni cakka,
Vāḷāna’hesuṃ sanarāmarā’tha;
Dhīraṃ sugandhappabhūtīhi tesu,
Sampūjayantā idama’braviṃsu.
95 .
Natthe ’ttha tumhehi samo sudh īsa,
Eko pumā’pa’ggataro kuto’ti;
Evaṃ disā lokiya lokanātho,
Tapekkhamāno sadisa’mpi ekaṃ.
96 .
Uttar ā’bhimukho sattapada ṃ gantv ā kathesi ’da ṃ,
‘‘Aggo’hamasmi lokassa jeṭṭho seṭṭho’’tiādikaṃ.
97 . Anaññas ādh āra ṇan ādamu ’ttama ṃ,
Surāsurabrahmanarindapūjitaṃ;
Narinda ’mādāya gato mah ājano,

Susajjita ṃ ta ṃ kapi ḷavhaya ṃ pura ṃ.
98 . Bhārātibhāranagapādapamerurājaṃ,
Sabba’mpi sāgarajalaṃ vahituṃ samatthā;
Jātakkhaṇe,pi guṇabhārama’sayhamānā,
Saṅkampayī’va pathavī pavarassa tassa.
99 . Ramiṃsu soṇā hariṇehi saddhiṃ,
Kākā ulūkehi mudaggudaggā;
Supaṇṇarājūhi mahoragā ca,
Majjārasaṅghā’pi ca undurehi.
100 .Migā migindehi samāgamiṃsu,
Puttehi mātāpitaro yathe’va;
Nāvā videsa’mpi gatā sadesaṃ,
Gatā’ca kaṇḍaṃ sarabhaṅgasatthu.
101 .
Nānāvir āgujjalapa ṅkajehi,
Vibhūsito santataraṅgamālo;
Mahaṇṇavo āsi tahiṃ jala’mpi,
Accantasātattamu’pāgamāsi.
102 .
Suphullaolambakapa ṅkajehi,
Samākulattaṃ gaganaṃ agañchi;
Jahiṃsu pakkhī gamanaṃ nabhamhi,
Ṭhitā’ca sindhū’pi asandamānā.
103 .
Ak ālameghappiyasa ṅgamena,
Mahīvadhū sommatamā ahosi;
Marūhi vassāpitanekapuppha,
Vibhūsitenā’tivibhūsitāva.
104 .Suphullamālābharaṇābhirāmā,
Lataṅganā’liṃgitapādapindā;
Sugandhakiñjakkhavarambarehi,
Disaṅganāyo atisobhayiṃsu.
105 .Sugandhadhūpehi nabhaṃ asesaṃ,
Pavāsitaṃ rammataraṃ ahosi;
Surāsurindā chanavesadhārī,
Saṃgītiyuttā vicariṃsu sabbe.
106 .Piyaṃvadā sabbajanā ahesuṃ,
Disā asesā’pi ca vippasannā;
Gajā’tigajjiṃsu nadiṃsu sīhā,
Hesāravo cā’si turaṅgamānaṃ.
107 .
Save ṇuv īṇā suradundubh ī nabhe,
Sakaṃ sakaṃ cārusarampamocayuṃ;
Sapabbatindapputhulokadhātuyā,
Uḷāraobhāsavayo manoramo.
108 .
Manuññagandho mudus ītal ānilo,
Sukhappadaṃ vāyi asesajantuno;
Anekarog ādupap īḷ ita ṃgino,

Tato pamutt ā sukhino siyu ṃ jan ā.
109 .Vijambhamānāmitavāḷavījanippa,
-Bhābhirāmaṃ bhuvanaṃ ahosi;
Mahiṃhi bhetvā cu’dakāni sandayuṃ,
Gamiṃsu bujjā ujugattataṃ janā.
110 . Andhā paṅgulanaccāni līlopetāni pekkhayuṃ;
Suṇiṃsu badhirā mūga gītiyo’pi manoramā.
111 .Sitalattamu’pāgañchi avīcaggi’pi tāvade;
Modiṃsu jalajā tasmiṃ jantavo pahasiṃsu ca.
112 .Khuppipāsābhi bhūtānaṃ petānaṃ āsi bhojanaṃ;
Lokantare’pi āloko andhakāranirantare.
113 .
Atirekatar ā tārāva ḷicandadiv ākar ā;
Virociṃsu nabhe bhūmigatāni ratanāni ca.
114 .Mah ītal ādayo bhetv ā nikkhamma upar ūpari;
Vicittapañcavaṇṇā’suṃ suphullavipulambujā.
115 .Dundubhādī ca’laṅkārā avādita aghaṭṭitā;
Accantamadhuraṃ nādaṃ pamuñcaṃsu mahītale.
116 .
Baddh ā sa ṅkhalik ādīhi muñci ṃsu manuj ā tato;
Bhuvane bhavanadvārakavāṭā vivaṭā sayaṃ.
117 .‘‘ Pure kapi ḷavatthumhi j āto suddhodanatrajo;
Nisajja bodhimaṇḍe’ti ayaṃ buddho bhavissati.’’
118 .Celukkhepādayo cā’pī pavattentā pamoditā;
Kīḷiṃsu devasaṅghā te tāvatiṃsālaye tadā.
119 .Iddhimanto mahāpañño kāladevalatāpaso;
Suddhodananarindassa dhīmato so kulūpago.
120 .Bhojanassāvasānamhi tāvatiṃsālayaṃ gato;
Gantvā divāvihārāya nisinno bhavane tahiṃ.
121 .Chanavesaṃ gahetvāna kīḷante te udikkhiya;
Santosakāraṇaṃ pucchi tesaṃ te’pi na’mabravuṃ.
122 .Sutvā taṃ tattato tamhā pītiyo’daggamānaso;
Tāvadevo’pagantvāna suddhodananivesanaṃ.
123 .
Pavisitv ā supaññatte nisisso āsane isi;
‘‘Jāto kira mahārāja putto te nuttaro sudhi.
124 .Da ṭṭṭ hu ’micch āma ’ha ṃ ta ṃ’’ ti āha r ājā ala ṅkata ṃ;
Ānāpetvā kumāraṃ taṃ vandāpetu’mupāgamī.
125 .Kum ārabh ūtassa ’pi t āvadeva gu ṇā nubh āvena manoram āni;
Pādāravind ā parivattiya ’gg ā pati ṭṭ hit ā muddhani t āpasassa.

126 .Tenattabh āvena naruttamassa,
Na vanditabbo tibhavepi koci;
Tilokanāthassa sace hi sīsaṃ,
Tapassino pādatale ṭhapeyyaṃ.
127 .Phāleyyamuddhā khalu tāpasassa paggayha so añjalimuttamassa;
Aṭṭhāsi dhīrassa guṇaṇṇavassa nāsetu’mattāna’mayuttakanti.
128 .Disvāna taṃ acchariyaṃ narindo devātidevassa sakatrajassa;
Pādāravindāna’bhivandi tuṭṭho vicittacakkaṅkitakomalāni.
129 .Yadā’si rañño puthuvappamaṅgalaṃ tadā puraṃ devapuraṃ’va sajjitaṃ;
Vibhūsitā tā janatā manoramā samāgatā tassa niketamuttamaṃ.
130 .Vibhūsitaṅgo janatāhi tāhi so purakkhato bhūsanabhūsitatrajaṃ;
Tamā’dayitvā’tulavappamaṅgalaṃ surindalīlāya gato narissaro.
131 .Nānāvirāgujjalacārusāni parikkhite kamhi ca jambumūle;
Sayāpayitvā bahimaṅgalaṃ taṃ udikkhituṃ dhātigaṇā gamiṃsu.
132 .
Suva ṇṇ at ārādivir ājam āna ’vit ānajotujjalajambum ūle;
Nisajja dhīro sayane manuññe’jhānaṃ samāpajji katāvakāso.
133 .Suva ṇṇ abimba ṃ viya ta ṃ nisinna ṃ ch āyañca tass ā ṭ hitame ’va disv ā;
Tamabravī dhātijano’pagantvā ‘‘puttassa te abbhutamī’disanti.’’
134 .Visuddhacand ānanabh āsurassa sutv āna ta ṃ pa ṅkajalocanassa;
Savandanaṃ me dutiya’nti vatvā puttassa pāde sirasā’bhivandi.
135 .Tadaññ ānipi lokasmi ṃ jātā’nekavidhabbhut ā;
Dassitā me samāsena ganthavitthārabhīrunā.
136 .Yasmi ṃ vicittama ṇima ṇḍ itamandir āna ṃ,
Nānāvitānasayanāsanamaṇḍitānaṃ;
Nisseṇi seṇi puthubhūmikabhūsitānaṃ,
Tiṇṇaṃ utūnama’nurūpama’laṅkatānaṃ.
137 .
Si ṅgesu ra ṃsinikar ā suramandir āna ṃ,
Siṅgesu raṃsimapahāsakarā’va niccaṃ;
Ādiccaraṃsi viya paṅkajakānanāni,
Lokānanambujavanāni vikāsayanti.
138 .
Nānā ma ṇivicitt āhi bhitt īti vanit ā sad ā;
Vinā’pi dappaṇacchāyaṃ pasādhenti sakaṃ tanuṃ.
139 .Tel āsanagasa ṅkāsa ṃ vilocanaras āyana ṃ;
Sudhālaṅkatapākāravalayaṃ yattha dissate.
140 .Indan īloruvalaya ṃ nānā ratanabh ūsita ṃ;
Dissate’va sadā yasmiṃ parikhānekapaṅkajā.
141 . Patv āna vuddhi ṃ vipule manuññe,
Bhutvāna kāme ca tahiṃ vasanto;
Gacchaṃ tilokekavilocano so,
Uyy ānak īḷā ya mah āpathamhi.

142 .Kamena ji ṇṇ aṃ byadhita ṃ matañca,
Disvāna rūpaṃ tibhave viratto;
Manoramaṃ pabbajitañca rūpaṃ,
Katvā ratiṃ tamhi catutthavāre.
143 .Suphullanānātarusaṇḍamaṇḍitaṃ sikhaṇḍisaṇḍādidijūpakūjitaṃ;
Sudassanīyaṃ viya nandanaṃ vanaṃ manoramuyyānama’gā mahāyaso.
144 .Suraṅganā sundarasundarīnaṃ manorame vāditanaccagīte surindalīlāya;
Tahiṃ narindo ramitva kāmaṃ dipadāna’mindo.
145 .Ābhujitvāna pallaṅkaṃ nisinno rucirāsane;
Kārāpetuma’cintesi dehabhūsana’mattano.
146 .Tassa cittaṃ viditvāna vissakammassi’daṃbravī;
Alaṅkarohi siddhattha’miti devānamissaro.
147 .Tenā’ṇatto’pagantvāna vissakammo yasassino;
Dasadussasahassehi sīsaṃ veṭhesi sobhanaṃ.
148 .
Tanu ṃ manuññampi ak āsi sobhana ṃ,
Anaññasādhāraṇalakkhaṇujjalaṃ;
Vicittanānuttamabhūsanehi so,
Sugandhigandhuppalacandanādinā.
149 .Vibhūsito tena vibhūsitaṅginā,
Tahiṃ nisinno vimale silātale;
Suraṅganāsannibhasundarīhi so,
Purakkhato devapatīva sobhati.
150 . Suddhodananarindena pesitaṃ sāsanuttamaṃ;
‘‘Putto te putta jāto’’ti sutvāna dīpaduttamo.
151 .‘‘Mama’jja bandhanaṃ jātaṃ’’iti vatvāna tāvade;
Samiddhaṃ sabbakāmehi agamā sundaraṃ puraṃ.
152 .Ṭhitā uparipāsāde kisāgotami taṃ tadā;
Rājentaṃ sataraṃsi’ṃva rājaṃ disvā kathe si’daṃ.
153 .
‘‘ Yesa ṃ sūnu aya ṃ dh īro y ā ca j āyā imassa tu;
Te sabbe nibbutā nūna sadā’nūnaguṇassa ve’’.
154 .It ī’disa ṃ gira ṃ sutv ā manuñña ṃ tāya bh āsita ṃ;
Sañjātapītiyā pīno gacchamāno sakālayaṃ.
155 .Sītala ṃ vimala ṃ hāri ṃ hāra ṃ ta ṃ rativa ḍḍ hana ṃ;
Pesetvā santikaṃ tassā omuñcitvāna kaṇṭhato.
156 .Pāsādama ’bhir ūhitv ā vejayanta ṃ’va sundara ṃva;
Nipajji devarājā’va sayane so mahārahe.
157 .Sundar ī ta ṃ purakkhatv ā surasundarisannibh ā;
Payojayiṃsu naccāni gītāni vividhāni’pi.
158 .Pabbajjābhirato dhīro pañcakāme nirālayo;
Tādise naccagīte’pi na ramitvā manorame.

159 .Nipanno vissamitv āna īsaka ṃ sayane tahi ṃ;
Pallaṅkamā’bhujitvāna mahāvīro mahīpati.
160 .Nisinno’va’nekappakāraṃ vikāraṃ,
Padisvāna niddupagānaṃ vadhūnaṃ;
Gamissāmi’dānī’ti ubbiggacitto,
Bhave dvāramūlaṃ’pagantvāna rammaṃ.
161 .Ṭhapetvāna sīsaṃ subhummārakasmiṃ,
Suṇissāmi dhīrassa saddanti tasmiṃ;
Nipannaṃ sudantaṃ pasādāvahantaṃ,
Sahāyaṃ amaccaṃ mahāpuññavantaṃ.
162 . Acchannasavanaṃ channaṃ āmantetvā kathesi’daṃ;
‘‘Ānehi iti kappetvā kanthakaṃ nāma sindhavaṃ.’’
163 .So channo patigaṇhitvā taṃ giraṃ tena bhāsitaṃ;
Tato gantvāna kappetvā sīghamā’nesi sindhavaṃ.
164 .Abhinikkhamanaṃ tassa ñatvā varaturaṅgamo;
Tena sajjiyamāno so hesāravamu’dīrayi.
165 .Pattharitvāna gacchantaṃ saddaṃ taṃ sakalaṃ puraṃ;
Sabbe suragaṇā tasmiṃ sotuṃ nā’daṃsu kassaci.
166 .Atha so sajjanānando uttamaṃ puttama’ttano;
Passitvā paṭhamaṃ gantvā pacchā buddho bhavāma’haṃ.
167 .
Cintayitv āna eva ’mpi gantv ā jāyānivesana ṃ;
Ṭhapetvā pādadu’mmāre gīvaṃ anto pavesiya.
168 .Kusumehi sam āki ṇṇ e devindasayan ūpame;
Nipannaṃ mātuyā saddhiṃ sayane sakama’trajaṃ.
169 .Viloketv āna cintesi iti lokekan āyako;
Sacā’haṃ deviyā bāhuma’panetvā mama’trajaṃ.
170 .Ga ṇhiss āma ’ntar āya ’mpi kareyya gamanassa me;
Pabujjhitvā mahantena pemene’sā yasodharā.
171 .Buddho hutv ā pun ā’gamma passiss āmī’ti atraja ṃ;
Narādhipo tadā tamhā pāsādatalato’tari.
172 .Pesalānanakaraṅghipaṅkajā hāsaphenabhamuvīcibhāsurā;
Nettanīlakamalā yasodharākomudī’va nayanālipatthitā.
173 .Samattho assa ko tassā jahituṃ dehasampadaṃ;
Vindamāno vinā dhīraṃ ṭhitaṃ paramimuddhani.
174 .‘‘Asso sāmi mayānīto kālaṃ jāna rathesabha’’;
Iti abravi channo so bhūpālassa yasassino.
175 . Mahīpati tadā sutvā channeno’dīritaṃ giraṃ;
Pāsādā otaritvāna gantvā kanthakasantikaṃ.

176 .Tassi ’da ṃ vacana ṃ bh āsi sabbasattahite rato;
‘‘Kanthaka’jje’karattiṃ mā tārehi’’ sanarāmaraṃ.
177 .Lokamu’ttārayissāmi buddho hutvā anuttaro;
Bhavasāgarato ghorajarādimakarākarā.’’
178 .Idaṃ vatvā tamā’ruyha sindhavaṃ saṅkhasannibhaṃ;
Gāhāpetvāna channena sudaḷhaṃ tassa vāladhiṃ.
179 .
Patv āna so mah ādv ārasam īpa ṃ samacintayi;
Bhaveyya vivaṭaṃ dvāraṃ yena kenaci no sace.
180 .Vāladhi ṃ gahiteneva saddhi ṃ channena kanthaka ṃ,
Nippīḷayitvā satthīhi imamaccuggataṃ subhaṃ;
Ullaṅghitvāna pākāraṃ gacchāmī’ti mahabbalo.
181 .Tathā thāmabalūpeto channo’pi turaguttamo;
Visuṃ visuṃ vicintesuṃ pākāraṃ samatikkamaṃ.
182 .Tassa cittaṃ viditvāna moditā gamane subhe;
Vivariṃsu tadā dvāraṃ dvāre’dhiggahitā surā.
183 .Taṃ siddhatthama’siddhatthaṃ karissāmī’ti cintiya;
Āgantvā tassi’daṃ bhāsi antalikkhe ṭṭhitantiko.
184 .‘‘Mā nikkhami mahāvīra ito te sattame dine;
Dibbaṃ tu cakkaratanaṃ addhā pātubhavissati.’’
185 .
Icceva ṃ vuccam āno so antakena mah āyaso;
‘‘Ko’si tvami’ti’’taṃ bhāsi māro ca’ttānamā’disi.
186 .‘‘ Māraj ānāma ’ha ṃ mayha ṃ dibbacakkassa sambhava ṃ;
Gaccha tvami’dha mā tiṭṭha na’mhi rajjenamatthiko.
187 .Sabba ṃ dasasahassimpi lokadh ātuma ’ha ṃ pana;
Unnādetvā bhavissāmi buddho lokekanāyako.’’
188 . Eva ṃ vutte mah āsatte attano giramu ’ttari ṃ;
Gāhāpetuma’sakkonto tatthe’va’ntaradhāyi’so.
189 .Pāpimassa ida ṃ vatv ā cakkavattisirimpi ca;
Pahāya khepiṇḍaṃ’va paccusasamaye vasiṃ.
190 .Gacchantama’bhipūjetuṃ samāgantvāna tāvade;
Ratanukkāsahassāni dhārayantā marū tahiṃ.
191 .Pacchato purato tassa ubhopassesu gacchare;
Tathe’va abhipūjentā supaṇṇā ca mahoragā.
192 .Suvipulasurasenā cārulīlābhirāmā,
Kusumasaliladhārā vassayantā nabhamhā;
Ihahi dasasahassī cakkavāḷā gatā tā,
Sukhumatanutametodaggudaggā caranti.
193 .Yasmiṃ sugandhavarapupphasudhūpa cuṇṇa,
Hemaddhajappabhutibhāsuracārumagge;

Gaccha ṃ mah ājavavara ṅga tura ṃga r ājā,
Gantuṃ na sakkhi javato kusumādilaggo.
194 .Ittha ṃ tamhi pathe ramme vattam āne mah āmahe;
Gacchanto rattisesena tiṃsayojanamañjase.
195 .Patv ā’nom ānad ītīra ṃ pi ṭṭ hito turagassa so;
Otaritvāna vimale sītale sikatātale.
196 .Vissamitv ā ida ṃ vatv ā ‘‘ gacch āhī’ti saka ṃ pura ṃ;
Ābharaṇāni ādiya channe’maṃ guragampi ca.’’
197 .Ṭhito tasmiṃ mahāvīro accanta nisitā’sinā;
Sugandhavāsitaṃ moḷiṃ chetvā’nukkhipi ambare.
198 .Cāruhemasumuggena kesadhātuṃ nabhuggataṃ;
Pūjanatthaṃ sahassakkho sirasā sampaṭicchiya.
199 . Vilocanānandakarindanīlamayehi cūḷāmaṇi cetiyaṃ so;
Patiṭṭhapesā’malatāvatiṃse ubbedhato yojanamattamaggā.
200 .Uttamaṭṭhaparikkhāraṃ dhāretvā brahmunābhataṃ;
Ambare’ca pavijjhittha varaṃ dussayugampi ca.
201 .Tamā’dāya mahābrahmā brahmaloke manoramaṃ;
Dvādasayojanubbedhaṃ dussathūpaṃ akārayi.
202 .
Nāmen ā’nupiya ṃ nāma gantv ā ambavana ṃ tahi ṃ;
Sattāhaṃ vītināmetvā pabbajjāsukhato tato.
203 .Gantv āne ’kadinene ’va ti ṃsayojanamañjasa ṃ;
Patvā rājagahaṃ dhīro piṇḍāya cari subbato.
204 .Indan īlasil āyā’pi kat ā pākāragopur ā;
Hemacalā’va dissanti tassā’bhāgi tahiṃ tadā.
205 .Ko ’ya ṃ sakko nukho brahm ā māro n āgo ’ti ādin ā;
Bhiyyo kotuhaḷappatto padisvā taṃ mahājano.
206 .Pavisitv ā garahet ūna bhatta ṃ yāpanamattaka ṃ;
Yugamattaṃ’va pekkhanto gacchanto rājavīthiyaṃ.
207 .Mathitaṃ merumanthena samudda’va mahājanaṃ;
Tamhā so ākulī katvā gantvā paṇḍavapabbataṃ.
208 .Tato tasse’va chāyāya bhūmibhāge manorame;
Nisinno missakaṃ bhattaṃ paribhuñjitumā’rabhi.
209 .Paccavekkhaṇamattena antasappaṃ nivārisa;
Dehavammikato dhīro nikkhamantaṃ mahabbalo.
210 .Bhutvāna bimbisārena narindena narāsabho;
Nimantino’pi rajjena upagantvāna’nekadhā.
211 . Paṭikkhipiya taṃ rajjaṃ atha tenā’bhiyācito;
Dhamma ṃ desehi mayhanti buddho hutv ā anuttaro.

212 .Datv ā pa ṭiñña ṃ manuj ādhipassa dh īro ’pagantv āna padh ānabh ūmi ṃ;
Anaññasādhāraṇadukkarāni katvā tato kiñci apassamāno.
213 .Oḷārikannapānāni bhuñjitvā dehasampadaṃ;
Patvā’japālanigrodhamūlaṃ patto suro viya.
214 .Puratthā’bhimukho hutvā nisinno’si jutindharo;
Dehavaṇṇehi nigrodho hemavaṇṇo’si tassa so.
215 .
Samiddhapatthan ā ek ā suj ātā nāma sundar ī;
Hemapātiṃ sapāyāsaṃ sīsenā’dāya onatā.
216 .Tasmi ṃ adhiggah ītassa rukkhadevassa t āvade;
Baliṃ dammī’ti gantvāna disvā tā dīpaduttamaṃ.
217 .Dovo’ti saññāya udaggacittā pāyāsapātiṃ pavarassa datvā;
‘‘Āsiṃsanā ijjhiyathā hi mayhaṃ tuyhampi sā sāmi samijjhitū’ti.’’
218 .
Icce ’va ṃ vacana ṃ vatv ā gat ā tamh ā vara ṅgan ā;
Atha pāyāsapātiṃ taṃ gahetvā munipuṅgavo.
219 .Gantv ā nerañjar ātīra ṃ bh ūtv ā ta ṃ varabhojana ṃ;
Paṭisotaṃ pavissajji tassā pātiṃ manoramaṃ.
220 .Jantālipālimananettavilumpamānaṃ,
Samphullasālavanarājivirājamānaṃ;
Devindanandanavanaṃ’va’bhinandanīya,
Mu’yyānamu’ttamataraṃ pavaro’pagantvā.
221 .
Katv ā div āvih āra ṃ so s āya ṇhasamaye tahi ṃ;
Gacchaṃ kesaralīlāya bodhipādapasantikaṃ.
222 . Brahmasur āsuramahoragapakkhir āja,
Saṃsajjitoruvaṭume dipadānamindo;
Pāyāsi sotthiyadvijo tiṇahārako taṃ,
Disvāna tassa adadā tiṇamuṭṭhiyo so.
223 .
Indivar āravind ādikusum āna ’mbar ā tahi ṃ;
Patantī vuṭṭhidhārā’va gacchante dīpaduttame.
224 .Cārucandanacu ṇṇā di ’dhupagandhehi nekadh ā;
Anokāso’si ākāso gacchante dīpaduttame.
225 .Ratanujjalachattehi cāruhemaddhajehi ca;
Anokāso’si ākāso gacchante dipaduttame.
226 .Velukkhepasahassehi kīḷantehi marūhi’pi;
Anokāso’si ākāso gacchante dipaduttame.
227 .Suradundubhivajjāni karontehi marūhipi;
Anokāso’si ākāso gacchante dipaduttame.
228 .Suraṅganāhi saṅgitiṃ gāyantihi’pi’nekadhā;
Anokāso’si ākāso gacchante dipaduttame.

229 .Manoram ā ki ṇṇ araki ṇṇ ara ṅgan ā,
Manoramaṅgā uragoragaṅkanā;
Manoramā tamhi ca naccagītiyo,
Manoramā’nekavidhā pavattayuṃ.
230 .Tadā mahoghe’va mahāmagehi,
Pavattamāne iti so mahāyaso;
Tiṇe gahetvā tibhavekanāyako,
Upāgato bodhidumindasantikaṃ.
231 .
Viddum āsitaselaggarajat ācalasannibha ṃ;
Katvā padakkhiṇaṃ bodhipādapaṃ dipaduttamo.
232 .Puratthimadisābhāge acale raṇadhaṃsake;
Mahītale ṭhito dhīro cālesi tiṇamuṭṭhiyo.
233 . Viddasahatthamatto so pallaṅko āsi tāvade;
Atha naṃ abbhutaṃ disvā mahāpañño vicintayi.
234 .‘‘Maṃsalohitamaṭṭhi ca nahārū ca taco ca me;
Kāmaṃ sussatu nevā’haṃ jahāmi vīriyaṃ’’iti.
235 .Ābhujitvā mahāvīro pallaṅkama’parājitaṃ;
Pācinābhimukho tasmiṃ nisīdi dīpaduttamo.
236 .Devadevassa devindo saṅkhamā’dāya tāvade;
Vīsuttarasatubbedhaṃ dhamayanto tahiṃ ṭhito.
237 .
Dutiya ṃ pu ṇṇ acanda ṃ’va setacchatta ṃ tiyojana ṃ;
Dhārayanto ṭhito sammā mahābrahmā sahampati.
238 .Cāruc āmaram ā’dāya suy āmo ’pi sur ādhipo;
Vījayanto ṭhito tattha mandaṃ mandaṃ tigāvutaṃ.
239 .Beluva ṃ vīṇ am ā’dāya suropañcasikhavhayo;
Nānāvidhalayopetaṃ vādayanto tathā ṭhito.
240 .Thutig ītāni g āyanto n āṭ ak īhi purakkhato;
Tathe’va’ṭṭhāsi so nāgarājā kālavhayo’pi ca.
241 .Gahetv ā hemamañjus ā surapupphehi p ūrit ā;
Pūjayantā’va aṭṭhaṃsu battiṃsā’pi kumārikā.
242 .Sendadevasaṅghehi tehi itthaṃ mahāmahe;
Vattamāne tadā māro pāpimā iti cintayi.
243 .‘‘Atikkamitukāmo’yaṃ kumāro visayaṃ mama;
Siddhattho atha siddhatthaṃ karissāmī’’ti tāvade.
244 .Māpetva bhiṃsanatarorusahassabāhuṃ,
Saṅgayha tehi jalitā vividhāyudhāni;
Āruyha cāru diradaṃ girimekhalākkhyaṃ,
Caṇḍaṃ diyaḍḍhasatayojanamāyataṃ taṃ.
245 . Nānānanāya’nalavaṇṇasiroruhāya,
Rattoruvaṭṭabahiniggatalocanāya;

Da ṭṭ ho ṭṭ habhi ṃ sanamukh āyu ’ragabbhuj āya,
Senāya so parivuto vividhāyudhāya.
246 .Tattho ’pagamma atibh īmarama ṃ ravanto,
Siddhatthame’tha iti gaṇhatha bandhathe’maṃ;
Āṇāpayaṃ suragaṇaṃ sahadassanena,
Caṇḍānīluggatapicuṃ’va palāpayittha.
247 .
Gambh īramegharavasantibhava ṇḍ an āda ṃ ,
Vātaṃca māpiya tato subhagassa tassa;
Kaṇṇampi vīvaravarassa manoramassa,
No āsiyeva calituṃ pabhu antakotha.
248 .Saṃvaṭṭavuṭṭhijavasannibhabhīmaghora,
Vassaṃ pavassiya tato’dakabindukampi;
Nāsakkhi netuma’tulassa samīpakampi,
Disvā tama’bbhutama’tho’pi sudummukho so.
249 .Accantabhīmanaḷaaccisamujjaloru,
Pāsānabhasmakalalāyudhavassadhārā;
Aṅgārapajjalitavālukavassadhārā,
Vassāpayittha sakalāni imāni tāni.
250 .Mārānubhāvabalato nabhato’pagantvā,
Patvāna puññasikharuggatasantikaṃ tu;
Mālāguḷappabhūtibhāvagatāni’thāpi,
Lokantare’va timiraṃ timiraṃ sughoraṃ.
251 .
M āpetva mohatimirampi hatassa tassa,
Dehappabhāgi sataraṃsisatoditaṃ’va;
Jātaṃ manoramataraṃ atidassanīya,
Mā’lokapuñjama’valokiya pāpadhammo.
252 .
Kopoparattavadano bhuku ṭippav ārā,
Accantabhiṃsanavirūpakavesadhārī;
Accantatiṇhataradhāramasaṅgame’va,
Cakkāyudhaṃ carataraṃ api merurājaṃ.
253 .
Sa ṅkha ṇḍ ayantami ’va th ūlakal īraka ṇḍ aṃ ,
Vissajji tena’pi na kiñci guṇākarassa;
Kātuṃ pahuttamu’pagañchi tato tame’taṃ,
Gantvā nabhā kusumachattatamā’ga sīsaṃ.
254 .Vissajjitā’pi senāya selakūṭānalākulā;
Pagantvā nabhasā mālāgulattaṃ samupāgatā.
255 .
Tampi disv ā sasoko so gantv ā dh īrassa santika ṃ ;
Pāpuṇāti mamevā’yaṃ pallaṅko aparājito.
256 .Ito u ṭṭ haha palla ṅkā iti ’bh āsittha dh īmato;
Katakalyāṇakammassa pallaṅkatthāya māra te.
257 .Ko sakkh ī’ti pavutto so ime sabbe ’ti sakkhino;
Senāyā’bhimukhaṃ hatthaṃ pasāretvāna pāpimā.

258 .Ghoran ādena ’ha ṃ sakkhi aha ṃ sakkh ī’ti t āya ’pi;
Sakkhibhāvaṃ vadāpetvā tasse’vaṃ samudīrayi.
259 .Ko te siddhattha sakkhī’ti atha tenā’tulena’pi;
Mame’ttha sakkhino māra nasanti’ti sacetanā.
260 .Rattameghopanikkhantahemavijjuvabhāsuraṃ;
Nīharitvā surattambhā cīvarā dakkhiṇaṃ karaṃ.
261 .
Bh ūmiy ā’bhimukha ṃ katv ā kasm ā pāramibh ūmiya ṃ ;
Unnādetvā ni’dāne’vaṃ nissaddāsī’ti bhūmiyā.
262 .Muñc āpite rave nekasate megharave yath ā;
Buddhanāgabalā nāgaṃ jānūhi supapatiṭṭhitaṃ.
263 . Disvāni’dāni gaṇhāti’dāni gaṇhāti cintiya;
Sambhinnadāṭhasappo’va hatadappo sudummukho.
264 .
Pah āyā’yudhavatth āni ’la ṅkārāni anekadh ā;
Cakkavāḷāvalā yāva sasenāya palāyi so.
265 .Ta ṃ m ārasena ṃ sabhaya ṃ sasoka ṃ pal āyam āna ṃ iti devasa ṅgh ā;
Disvāna mārassa parājayo’yaṃ jayo’ti siddhattha kumārakassa.
266 .Sammodamānaṃ abhipūjayantā dhīraṃ sugandhappabhūtihi tasmiṃ;
Punā’gatā nekathutīhi sammā ugghosamānā chanavesadhāri.
267 .Evaṃ mārabalaṃ dhīro viddhaṃsetvā mahabbalo;
Ādicce dharamāne’va nisinno acalāsane.
268 .Yāmasmiṃ paṭhame pubbenivāsaṃ ñāṇa’muttamo;
Visodhetvāna yāmasmiṃ majjhime dibbalocanaṃ.
269 .So paṭiccasamuppāde atha pacchimayāmake;
Otāretvāna ñāṇaṃsaṃ sammasanno anekadhā.
270 .Lokadhātusataṃ sammā unnādetvā’ruṇodaye;
Buddho hutvāna sambuddhosambuddhajalocano.
271 .
‘‘ Anekaj ātisa ṃ sāra ṃ sandh āvissa ’’ nti ādin ā;
Udāne’daṃ udānesi pītivegena sādiso.
272 .Sallakkhetv āgu ṇe tassa palla ṅkassa anekadh ā;
Nā tāva’uṭṭhahissāmi ito pallaṅkato iti.
273 .Sam āpatt ī sam āpajj ī anekasatako ṭiyo;
Satthā tatthe’va sattāhaṃ nisinno acalāsane.
274 .Ajj ā’pi n ūna dh īrassa siddhatthassa yasassino;
Atthi kattabbakiccañhi tasmā āsanamālayaṃ.
275 . Najah āsī’ti ekaccadevat ānā’si sa ṃ saya ṃ ;
Ñatvā tāsaṃ vitakkaṃ taṃ sametuṃ santamānaso.
276 .Uṭṭhāya hemahaṃso’va hemavaṇṇo pabhaṅkaro;
Abbhuggantvā nabhaṃ nātho akāsi pāṭihāriyaṃ.

277 .Vitakkame ’va ṃ imin ā mar ūna ṃ sammu ’pasamm ā’nimisesi bodhi ṃ ;
Sampūjayanto nayanambujehi sattāhama’ṭṭhāsi jayāsanañca.
278 .Subhāsurasmiṃ ratanehi tasmiṃ savaṅkamanto varacaṅkamasmiṃ;
Manoramasmiṃ ratanālayehi’pi visuddhadhammaṃ vicinaṃ visuddho.
279 .Mūlejapālatarurājavarassa tassa,
Māraṅganānama’malānanapaṅkajāni;
Sammā milāpiya tato mucalindamūle,
Bhogindacittakumudāni pabodhayanto.
280 .Mūle’pi rājayatanassa tassa tasmiṃ samāpattisukhampi vindaṃ;
Saṃvītināmesi manuññavaṇṇo ekūnapaññāsadināni dhīmā.
281 .Anotattodakaṃ dantakaṭṭhanāgalatāmayaṃ;
Harīṭakāgadaṃ bhutvā devindenābhatuttamaṃ.
282 .Vānijehi samānītaṃ samatthamadhupiṇḍikaṃ;
Mahārājūpanītamhi pattamhi patigaṇhiya.
283 .
Bhojanass āvas ānamhi jap ālatarum ūlaka ṃ ;
Gantvādhigatadhammassa gambhīrattamanussari.
284 .Mah īsandh ārako v ārikkhandhasannibhako aya ṃ ;
Gambhīrodhigato dhammo mayā santo’tiādinā.
285 . Dhammagambh īrata ṃ dhammar ājassa sarato sato;
Āsevaṃ takkaṇaṃ dhammaṃ imaṃ me paṭivijjhituṃ.
286 .V āyamanto sampattay ācak āna ṃ manorama ṃ ;
Kantetvā uttamaṅgañca moḷibhūsanabhūsitaṃ.
287 .Suvañjit āni akkhini upp āṭ etv āna lohita ṃ ;
Gaḷato nīhiritvāna bhariyaṃ lāvaṇṇabhāsuraṃ.
288 .Atrajañca dadantena kulavaṃsappadīpakaṃ;
Dānaṃ nāma na dinnañca natthi sīlaṃ arakkhitaṃ.
289 .Tathāhi saṅkhapālādiattabhāvesu jīvitaṃ;
Mayā pariccajantena sīlabhedabhayena ca.
290 .Khantivādādike nekaattabhāve apūritā;
Chejjādiṃ pāpunattena pāramī natthi kāci me.
291 .Tassa me vidhamantassa mārasenaṃ vasundharā;
Na kampittha ayaṃ pubbenivāsaṃ sarato’pi ca.
292 .Visodhentassa me yāme majjhime dibbalocanaṃ;
Na kampittha pakampittha pacchime pana yāmake.
293 .
Paccay ākārañ āṇ aṃ me t āvade pa ṭivijjhato;
Sādhukāraṃ dadantī’ca muñcamānā mahāravaṃ.
294 .Sampu ṇṇ al āpū viya kañjik āhi,
Takkehi puṇṇaṃ viya vāṭikā’va;
Sammakkhito’va’ñjanakehi hattho,

Vas āhi samp īta pilotik ā’va.
295 .Kilesapuñjabbharito kiliṭṭho,
Rāgena ratto api desaduṭṭho;
Mohena mūḷho’ti mahabbalena,
Loko avijjānikarākaro’yaṃ.
296 . Kinnāma dhammaṃ paṭivijjhate’taṃ,
Attho hi ko tassi’ti desanāya;
Evaṃ nirussāhama’gañchi nātho,
Pajāya dhammāmatapānadāne.
297 .Nicchāretvā mahānādaṃ tato brahmā sahampatī;
Nassati vata bho loko iti loko vinassati.
298 .Brahmasaṅghaṃ samādāya devasaṅghañca tāvade;
Lokadhātusate satthu samīpaṃ samupāgato.
299 .Gantvā mahītale jānuṃ nihacca sirasañjaliṃ;
Paggayha ‘‘bhagavā dhammaṃ desetu’’ itiādinā.
300 .Yācito tena sambuddharavindavadano jino;
Lokadhātusataṃ buddhacakkhunā’lokayaṃ tadā.
301 .Tasmiṃ apparajakkhādimaccā disvā’ti ettakā;
Vibhajitvā’tha te satte bhabbābhabbavasena so.
302 .
Abhabbe parivajjetv ā bhabbe ’vā’dāya buddhiy ā;
Upanetu jano’dāni saddhābhājanama’ttano.
303 .Pūress ām ī’ti ta ṃ tassa saddhamm āmatad ānato;
Vissajji brahmasaṅghassa vacanāmataraṃsiyo.
304 .Tatojap ālodayapabbatodito,
Mahappabho buddhadivākaro nabhe;
Maṇippabhāsannibhabhāsurappabho,
Pamocayaṃ bhāsurabuddharaṃsiyo.
305 .
Pamodayanto upak ādayo tad ā,
Kamena aṭṭhārasayojanañjasaṃ;
Atikkamitvāna suphullapādape,
Vijambhamānāligaṇābhikūjitaṃ.
306 . Nirantaraṃ nekadijupakūjitaṃ suphrallapaṅkeruha gandhavāsitaṃ gato;
Yasassī migadāyamuttamaṃ tahiṃ tapassī atha pañcavaggiyā.
307 .
Dev ātideva ṃ tibhavekan ātha ṃ ,
Lokantadassiṃ sugataṃ sugattaṃ;
Disvāna dhīraṃ munisīharājaṃ,
Kumantaṇaṃ te iti mantayiṃsu.
308 .‘‘Bhutvāna oḷārikaannapānaṃ,
Suvaṇṇavaṇṇo paripuṇṇakāyo;
Etā’vuso’yaṃ samaṇo imassa,
Karoma nā’mhe abhivādanādiṃ.

309 .Aya ṃ vis ālanvayato sas ūto,
Sambhāvanīyo bhuvi ketubhūto;
Paṭiggahetuṃ’rahatā’sanaṃ tu,
Tasmā’sanaṃ’yevi’ti paññapema.’’
310 .Ñatvā’tha bhagavā tesaṃ vitakkaṃ tikkhabuddhiyā;
Mettānilakadambehi mānaketuṃ padhaṃsayī.
311 .Samatthā nahi saṇṭhātuṃ sakāya katikāya te;
Akaṃsu lokanāthassa vandanādīni dhīmato.
312 .Buddhabhāvaṃ ajānantā munayo munirājino;
Āvuso vādato tassa kevalaṃ samudīrayuṃ.
313 .Atha lokavidū lokanātho tesamu‘‘dīratha;
Āvusovādato neva satthuno’’ samudīrayi.
314 .‘‘Bhikkhave arahaṃ sammā sambuddho’ti tathāgato’’;
Buddhabhāvaṃ pakāsetvā attano tesamu’ttamo.
315 .
Nisinno tehi paññatte dassaneyyuttam āsane;
Brahmanādena te there sīlabhūsanabhūsite.
316 . Ā mantetv āna brahm āna ṃ nekako ṭipurakkhato;
Dhammacakkaṃ pavattento desanāraṃsinā tadā.
317 .Mohandhak ārar āsimpi hantv ā loke manorama ṃ ;
Dhammālokaṃ padassetvā veneyyambujabuddhiyā.
318 .Migak ānanasa ṅkh āto ra ṇabh ūmitale iti;
Rājā mahānubhāvo’vadhammarājā visārado.
319 .Desan āsi ṃ sam ādāya dh ībhujena manorama ṃ ;
Veneyyajanabandhunaṃ mahānatthakaraṃ sadā.
320 .Kilesārī padāḷetvā saddhammajayadundubhiṃ;
Paharitvāna saddhammajayaketuṃ sudujjayaṃ.
321 .Ussāpetvāna saddhammajayatthuṇuttamaṃ subhaṃ;
Patiṭṭhāpiya lokekarājā hutvā sivaṅkaro.
322 .Pamocetvāna janataṃ brahāsaṃsārabandhanā;
Nibbāṇanagaraṃ netukāmo lokahite rato.
323 .Suvaṇṇācalakūṭaṃ’va jaṅgamaṃ cārudassanaṃ;
Patvo’ruvelagāmiṃ taṃ añjasaṃ’va surañjasaṃ.
324 .Bhaddavaggiyabhūpālakumāre tiṃsamattake;
Maggattayāmatarasaṃ pāyenvā rasamu’ttamaṃ.
325 .
Pabbajjamu ’ttama ṃ datv ā lokassa ’tth āya bhikkhavo;
Uyyojetvāna sambuddho cārikaṃ carathā’ti te.
326 .Gantvo ’ruvela ṃ ja ṭil ānama ’nto -
Jaṭā ca chetvāna jaṭā bahiddhā;
Pāpetva aggañjasamu’ttamo te,

Purakkhato indu ’va t ārak ābhi.
327 .Purakkhato tehi anāsavehi,
Chabbaṇṇaraṃsābharanuttamehi;
Disaṅganāyo atisobhayanto,
Pakkhīnamakkhīni’pi pīṇayanto.
328 . Dinnaṃ paṭiññaṃ samanussaranto,
Taṃ bimbisārassa mahāyasassa;
Mocetukāmo vararājavaṃsaṃ,
Dhajūpamānassa guṇālayassa.
329 .Sikhaṇḍimaṇḍalāraddhanaccaṃ laṭṭhivanavhayaṃ;
Uyyānama’gamā nekatarusaṇḍābhimaṇḍitaṃ.
330 .Bimbisāranarindo so’gatabhāvaṃ mahesino;
Suṇitvā pītipāmojjabhūsanena vibhūsito.
331 .Tamu’yyānu’pagantvāna mahāmaccapurakkhato;
Satthupādāravindehi sobhayanto siroruhe.
332 .Nisinno bimbisāraṃ taṃ saddhammaamatambunā;
Devindagīyamānaggavaṇṇo vaṇṇābhirājito.
333 .Devadānavabhogindapūjito so mahāyaso;
Rammaṃ rājagahaṃ gantvā devindapurasannibhaṃ.
334 .
Narindageha ṃ ā nīto narindena sar āsabho;
Bhojanassā’vasānamhi cālayanto mahāmahiṃ.
335 .Patiga ṇhiya samphullatarur ājavir ājita ṃ ;
Rammaṃ veluvanārāmaṃ vilocana rasāyanaṃ.
336 .Sitapulinasam ūhacchannabh āla ṅkatasmi ṃ ,
Surabhikusumagandhākiṇṇamandānilasmiṃ;
Vividhakamalamālālaṅkatambāsayasmiṃ,
Vipulavimalatasmiṃ valliyāmaṇḍapasmiṃ.
337 .
Suranaramahan īyo c ārup ādāravindo,
Vimalakamalanetto kundadantābhirāmo;
Guṇaratanasamuddo nāthanātho munindo,
Kaṇakakiraṇasobho somasommānano so.
338 . Vimalapavarasīlakkhandhavārañca katvā,
Ruciravarasamādhīkuntamu‘‘ssāpayitvā;
Tikhiṇatarasubhaggaṃ buddhañāṇorukaṇḍaṃ,
Viharati bhamayanto kāmama’ggā vihārā.
339 .Tadā suddhodano rājā‘‘putto sambodhimuttamaṃ;
Patvā pavattasaddhammacakko lokahitāya me.
340 .Rājagahaṃ’ca nissāya ramme veluvane’dhunā;
Vasatī‘‘ti suṇitvāna buddhabhūtaṃ sakatrajaṃ.
341 .Daṭṭhukāmo navakkhattuṃ navāmacce mahesino;

Navayodhasahassehi saddhi ṃ pesesi santika ṃ .
342 .Gantvā te dhammarājassa sutvā’nopamadesanaṃ;
Uttamatthaṃ labhitvāna sāsanampi napesayuṃ.
343 .Tesve’kampi apassanto kāludāyiṃ subhāratiṃ;
Āmantetvā mahāmaccaṃ pabbajjābhirataṃ sadā.
344 .
‘‘ Sugattaratana ṃ netv ā mama nettaras āyana ṃ ;
Yena kenacu’pāyena karohī’’ti tama’bravī.
345 .Atha yodhasahassena tampi pesesi so ’pi ca;
Gantvā sapariso satthu sutvā sundaradesanaṃ.
346 .Arahattañjasaṃ patvā pabbajitvā narāsabhaṃ;
Namassanto sa sambuddhaṃ paggayha sirasañjaliṃ.
347 .
‘‘ Vasantak ālajjan ītātirattava ṇṇā bhir āma ṅkurapallav āni;
Sunīlavaṇṇujjalapattayuttā sākhāsahassāni manoramāni.
348 .Visi ṭṭ hagandh ākulaph āliphullan ānāvicitt āni mah īruh āni;
Sucittanānāmigapakkhisaṅghasaṅgīyamānuttamakānanāni.
349 . Sunīlasātodakapūritāni sunādikādambakadambakāni;
Sugandhendīvarakallahārā ravindarattambujabhūsitāni.
350 .Tīrantare jātadumesu pupphakiñjakkharājīhi virājitāni;
Muttātisetāmalasekatāni rammāni nekāni jalāsayāni.
351 .Manuññaveḷuriyakañcukānivaguṇṭhitāni’ca susaddalehi;
Sunīlabhūtāni mahītalāni nabhāni mandānila saṅkulāni.
352 .Anantabhogehi janehi phītaṃ,
Surājadhāniṃ kapiḷābhidhāniṃ;
Gantuṃ bhadante samayo’’tiādiṃ,
Saṃvaṇṇi vaṇṇaṃ gamanañjasassa.
353 .Suvaṇṇanaṃ taṃ sugato suṇitvā,
‘‘Vaṇṇesi vaṇṇaṃ gamanassu’dāyi;
Kinnū‘‘ti bhāsittha tato udāyi,
Kathesi’daṃ tassa sivaṅkarassa.
354 .‘‘Bhante pitā dassanami’cchate te,
Suddhodano rājavaro yasassī;
Tathāgato lokahitekanātho,
Karotu saññātakasaṅgahanti.’’
355 .
Su ṇitv ā madhura ṃ tassa gira ṃ lokahite rato;
‘‘Sādhu’dāyi karissāmi ñātakānanti saṅgahaṃ.’’
356 .Ja ṅgamo hemamer ū’va rattakambalala ṅkato;
Vimalo puṇṇacando’va tārakāparivārito.
357 .Saddhiṃ vīsasahassehi santacittehi tādihi;
Gacchanto sirisampanno añjase saṭṭhiyojane.

358 . Dine dine vasitv āna yojane yojane jino;
Dvīhi māsehi sampatto buddho jātapuraṃ varaṃ.
359 .Buddhaṃ visuddhakamalānanasobhamānaṃ,
Bālaṃsumālisatabhānusamānabhānuṃ;
Cakkaṅkitorucaraṇaṃ caraṇādhivāsaṃ,
Lokattayekasaraṇaṃ araṇaggakāyaṃ.
360 .Sampuṇṇahemaghaṭatoraṇadhūmagandha,
Mālehi veṇupaṇavādihi dundubhīhi;
Cittehi chattadhajacāmaravījanīhi,
Suddhodanādivanipā abhipūjayiṃsū.
361 .Susajjitaṃ puraṃ patvā munindo taṃ manoramaṃ;
Sugandhipupphakiñjakkhālaṅkatorutalākulaṃ.
362 .Suphullajalajākiṇṇa acchodakajalālayaṃ;
Mayūramaṇḍalāraddha raṅgehi ca virājitaṃ.
363 .Cārucaṅkamapāsāda latāmaṇḍapamaṇḍitaṃ;
Pāvekkhi pavaro rammaṃ nigrodhārāmamuttamaṃ.
364 .‘‘Amhākame’sasiddhattho putto natto’ti’’ādinā;
Cintayitvāna sañjātamānasatthaddhasākiyā.
365 .Dahare dahare rāja kumāre idama’bravuṃ;
‘‘Tumhe vandatha siddhatthaṃ navandāma mayanti taṃ.’’
366 .
Ida ṃ vatv ā nis īdi ṃ su katv ā te purato tato;
Adantadamako danto tilokekavilocano.
367 .Tesa ṃ ajjh āsaya ṃ ñatv ā ‘‘ na ma ṃ vandanti ñ ātayo;
Handa vandāpayissāmi’dāni nesanti’’ tāvade.
368 .Abhiññ ā pādakajjh āna ṃ sam āpajjitv ā jh ānato;
Vuṭṭhāya hemahaṃso’va hemavaṇṇo pabhaṅkaro.
369 . Abbhuggantv ā nabha ṃ sabbasattanettaras āyana ṃ ;
Gaṇḍambarukkhamūlasmiṃ pāṭihāriyasannibhaṃ.
370 .As ādh āra ṇama ’ññesa ṃ pāṭ ih āriyamu ’ttama ṃ ;
Ramanīyatare tasmiṃ akāsi munipuṅgavo.
371 .Disvā tama’bbhutaṃ rājā suddhodanonarāsabho;
Sañjātapītipāmojjo sakyavaṃsekanāyako.
372 .Satthupādāravindehi sake cārusiroruhe;
Bhūsite’kāsi te sabbe sākiya’ akaruṃ tathā.
373 .Dhīro pokkharavassassa avasāne manoramaṃ;
Dhammavassaṃ pavassetvā sattacittāvanuggataṃ.
374 .Mahāmoharajaṃ hantvā sasaṅgho dutiye dine;
Pavekkhi sapadānena piṇḍāya puramu’ttamaṃ.

375 .Tassa p ādāravind āni ’ravind āni anekadh ā;
Uggantvā patigaṇhiṃsu akkantakkantaṭhānato.
376 .Dehajotikadambehi gopuraṭṭālamandirā;
Piñjarattaṃ gatā tasmiṃ pākārappabhūti tadā.
377 .Carantaṃ pavisitvāna piṇḍāya puravīthiyaṃ;
Lokālokakaraṃ vīraṃ santaṃ dantaṃ pabhaṅkaraṃ.
378 .
Pas ādajanake ramme p āsāde s ā yasodhar ā;
Sīhapañjarato disvā ṭhitā pemaparāyaṇā.
379 .Bh ūsane ma ṇira ṃ sīhi bh āsura ṃ rāhula ṃ vara ṃ ;
Āmantetvā padassetvā ‘‘tuyhame’so pitā’’ti taṃ.
380 .Niketamu’pasaṅkamma suddhodanayasassino;
Vanditvā tama’nekāhi itthīhi parivāritā.
381 .
‘‘ Deva devindal īlāya putto te ’dha pure pure;
Caritvā carate’dāni piṇḍāyā’ti ghare ghare’’.
382 . Pavedesi pavedetv ā’gam ā mandirama ’ttano;
Ānandajalasandoha pūrito’rucilocanā.
383 .Tato sesanarindānaṃ indo indova laṅkato;
Kampamāno pagantvāna vegena jinasantikaṃ.
384 .‘‘Sakyapuṅgava te ne’sa vaṃso mā cara mā cara;
Vaṃse putte’karājā’pi na piṇḍāya carī pure.’’
385 .Iti vutte narindena munindo guṇasekharo;
‘‘Tuyhame’so mahārāja vaṃso mayhaṃ pana’nvayo.
386 .Buddhavaṃso’’ti sambuddhavaṃsaṃ tassa pakāsayī;
Atho tasmiṃ ṭhitoyeva desento dhammamu’ttariṃ.
387 .‘‘Uttiṭṭhe nappamajjeyya dhammami’’ccādimu’ttamaṃ;
Gāthaṃ manoramaṃ vatvā sotūnaṃ sivamā’vahaṃ.
388 .
Dassanaggarasa ṃ datv ā santappetv ā tamu ’ttamo;
Tenā’bhiyācito tassa niketaṃ samupāgato.
389 .Saddhi ṃ visasahassehi t ādīhi dipaduttama ṃ ;
Madhurodanapānena santappetvā mahīpati.
390 .Cu ḷā ma ṇī mar īcīhi piñjarañjalikehi ta ṃ ;
Rājuhi saha vanditvā nisīdi jinasantike.
391 .Tā’pi nekasat ā gantv ā sundar ā rājasundar ī;
Narindena anuññātā nisidiṃsu tahiṃ tadā.
392 .Desetv ā madhura ṃ dhamma ṃ tilokatilako jino;
Ahampa’jja na gaccheyyaṃ save bimbāya mandiraṃ.
393 .Dayāya hadayaṃ tassā phāleyyā’ti dayālayo;
Sāvakaggayugaṃ gayha mandiraṃ pitarā gato.

394 .Nis īdi pavisitv āna buddho buddh āsane tahi ṃ ;
Chabbaṇṇaraṃsijālehi bhāsuranto’va bhānumā.
395 . Manosilācuṇṇasamānadehamarīvijālehi virājamānā;
Pakampitā hemalatā’va bimbā bimbadharā satthu samīpa’māga.
396 .Satthu pādesu samphassasītaluttamavārinā;
Nibbāpesi mahāsokapāvakaṃ hadayindhane.
397 .
Rājā satthu pavedesi bimb āyā’ti bahu ṃ gu ṇaṃ ;
Munindo’pi pakāsesi candakiṇṇarajātakaṃ.
398 .Tad ā nandakum ārassa sampatte ma ṅgalattaye;
Vivāho abhiseko ca iti gehappavesanaṃ.
399 .Maṅgalānaṃ pureyeva pabbājesi pabhaṅkaro;
Anicchantaṃ’va netvā taṃ ārāmaṃ rammamuttamaṃ.
400 .
Att ānama ’nugacchanta ṃ dāyajjattha ṃ sakatraja ṃ ;
Kumāraṃ rāhulaṃ cā’pi kumārābharaṇujjalaṃ.
401 .‘‘ Sukh ā’va ch āyā te me ’’ ti uggiranta ṃ gira ṃ piya ṃ ;
‘‘Dāyajjaṃ me dadāhī’ti dāyajjaṃ me dadāhi ca’’.
402 .Ārāmameva netvāna pabbājesi niruttaraṃ;
Saddhammaratanaṃ datvā dāyajjaṃ tassa dhīmato.
403 .Nikkhamma tamhā sugataṃsumāli tahiṃ jantusaroruhāni;
Saddhammaraṃsīhi vikāsayanto upāgato rājagahaṃ punā’pi.
404 .Kusumākula sundaratarupavane padumuppala bhāsurasaranikare;
Puthucaṅkamamaṇḍitasitasikate subhasītavane viharati sugato.
405 .Tadā sudattavhayaseṭṭhiseṭṭho,
Bahūhi bhaṇḍaṃ sakaṭehi gayha;
Sāvatthito rājagahe manuññe,
Sahāyaseṭṭhissa gharū’pagantvā.
406 . Tene’va vutto subhagena buddho,
Jāto’ti loke dipadānamindo;
Sañjātapītīhi udaggacitto,
Rattiṃ pabhātaṃ iti maññamāno.
407 .Nikkhamma tamhā vigatandhakāre,
Devānubhāvena mahāpathamhi;
Gantvāna taṃ sītavanaṃ surammaṃ,
Sampuṇṇa candaṃ’va virājamānaṃ.
408 .
Ta ṃ dīparukkha ṃ viya pajjalanta ṃ ,
Vilocanānandakaraṃ mahesiṃ;
Disvāna tassu’ttamapādarāgaṃ,
Paṭiggahetvā sirasā sudhīmā.
409 .
Gambh īra ṃ nipu ṇaṃ dhamma ṃ su ṇitv ā vimala ṃ vara ṃ ;
Sot āpattiphala ’mpatv ā sahassanaya ma ṇḍ ita ṃ .