Bộ: Anya · Naradakkhadīpanī
Naradakkhadīpanī
Đang xem liên mạch theo sách (35 trang nguồn) · Đang giới hạn hiển thị 25 trang đầu để tránh lag
Pāli
Namo tassa bhagavato arahato samm āsambuddhassa
Naradakkhadīpanī
Pālito yeva saddhammo,
Pālitena varena ca;
Pālite suṭṭhu yaṃ sīlaṃ,
Pālitaṃ dhamma-sundaraṃ.
Sammā āraddhaṃ sabba-sampattīnaṃ,
Mūlaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ.
Vīriyārabbho bhikkhave,
Mahato atthāya saṃvattatīti.
Tasmā vīriyameva kattabbaṃ,
Vīriyavato hi acintitaṃpi hoti.
Yathā hi tacchakānaṃ suttaṃ,
Pamāṇaṃ hoti;
Eva metampi viññūnaṃ.
Suvijāno bhavaṃ hoti,
Dubbijāno parābhavo;
Dhammakāmo bhavaṃ hoti,
Dhammadessī parābhavo.
Ayaṃ dhammatāti ayaṃ sabhāvo,
Ayaṃ niyāmoti vuttaṃ hoti.
Ye dhammā hetupabhavā,
Tesaṃ hetuṃ tathāgato.
Ratanattayaṃ, santataṃ, ahaṃ vandāmi;
Ācariyaṃ, so ahaṃ, niccaṃ namāmi;
‘‘Hotu sabbaṃ, maṅgalaṃ, mamaṃ sabbadhi’’.
Naradakkhadīpanī
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
Paṇāma
Naradakkhadīpakassa,
Namo samantacakkhuno;
Saṃsārā vippamuttassa,
Saṃsārā vippamuttassa,
Sa-saddhammassa saṅghino.
Matthan ā
2. Pālitehi varuttama ṃ,
Pālitaṃ sīla-pāramiṃ;
Pāletu varasambuddho,
Pālitaṃ gantha-kāraṇaṃ.
Āsīsa
3. Bahussuto ca medhāvī,
Sīlesuca samāhito;
Cetosamathānuyutto,
Api muddhani tiṭṭhatu.
Abhiyācaka
4.
Dhamma -sa ṅgha ṃ vanditv āna,
Sabba-lokassa nāyakaṃ;
Yācito tikakrapa-therena,
Māṇavena ca dhīmatā.
5.
Uttānameva sa ṅkhepa ṃ,
Nānā-sattha-sudhāritaṃ;
Nara-dakkhaṃ likhissami,
Passantu dhīra-māmakā.
6. Kosajjaṃ bhayato disvā,
Vīriyañjāpi khemato;
Āraddhavīriyā hotha;
Esā buddhānusāsanī.
7. Vīriyavā kho bhikkhave ariyasāvako,
Akusalaṃ pajahati, kusalaṃ bhāveti;
Sāvajjaṃ pajahati, anavajjaṃ bhāveti,
Suddhamattānaṃ pariharatīti.
Vīriyavato kiṃ nāma kammaṃ na sijjhati;
Purisakāro nāma na nassati,
Sukhe patiṭṭhāpetīti jānāmi.
8.
Yath ā khitta ṃ nabhe le ḍḍ u,
Dhuvaṃ patati bhūmiyaṃ;
Tatheva buddha-seṭṭhānaṃ,
Vacanaṃ dhuva-sassataṃ.
9.
A-dvejjhavacan ā buddh ā,
A-moghavacanā jinā.
10 . Sussusā labhate pañña ṃ,
Uṭṭhātā vindate dhanaṃ;
Tasmā pāḷiṃ guruṃ katvā,
Imaṃ passāhi sobhaṇaṃ.
11 .
Sussusā suta -buddhin ī,
Sutaṃ paññāya vaḍḍhanaṃ;
Paññāya atthaṃ jānāti,
Ñāto attho sukh āvaho.
12 . Satataṃjjhāyanaṃ vāda,
Para-tantavalokanaṃ;
Sabbijjācera-sevāca,
Buddhi-mati-karo guṇo.
13 . Ati-dīghova nīgho hi,
Kusīto hīna-vīriyo;
Tasmā vīriyaṃ katvāna,
Vijjaṃ esantu sādhavo.
14 . Suporiso tāva sippaṃ,
Uggaṇheyya paraṃ dhanaṃ;
Gaveseyya tato mantaṃ,
Katheyya sacca-bhāsitaṃ.
15 .
Pathama ṃ na parājaye sippa ṃ,
Dutīyaṃ na parājaye dhanaṃ;
Tatīyaṃ na parājaye dhanaṃ,
Catutthamatthaṃ kiṃ karissati.
16 .
Sobhanti a-milātāni,
Pupphāniva pilandhituṃ;
Tathā sobhanti dārakā,
Yobbaneyeva sikkhituṃ.
17 .
Tasm ā have gu ṇā dh āra ṃ,
Paññā-vaḍḍhanamuttamaṃ;
Sikkheyya matimā poso,
Patthento hitamattano.
18 . Alaṃ vāyamituṃ sippe,
Attha-kāmena jantunā;
Kataṃ vijaññā vijjādi,
Vayo te mā upajjhagā.
19 . Vijjaṃ sikkhe, care sīlaṃ,
Dhīrena saha saṃvase;
Dhanācaye, kare kammaṃ,
Piyaṃ vācañca saṃvade.
20 . Na tveva supituṃ hoti,
Ratti nakkhatta-mālinī;
Paṭijaggitumevesā,
Ratti hoti vijānataṃ.
21 .
Uṭṭhāhatha nisīdatha,
Ko attho supitena vo;
Sādhu kho sippa-vijjāhvā,
Vijjaṃ sikkhatha santataṃ.
22 .
Ārabbhatha sad ā puttā,
Bahussutaṃ gavesituṃ;
Yasm ā loke sippavantā,
Sabb ā-disāsu p āka ṭā .
23 . Sakyarūpaṃ pure santaṃ,
Mayā sippaṃ na sikkhitaṃ;
Kicchā vutti a-sippassa,
Iti pacchā nutappati.
24 . Lokatthaṃ loka-kammantaṃ,
Icchanto pariyesituṃ;
Niccameva vīriyañca,
Atthaṃ mantañja cintaye.
25 . Dhanavā guṇavā loke,
Sabbā-disāya pākaṭo;
Sīlavā paññavā macco,
Sabba-lokehi pūjito.
26 .
Sajīvati yaso yassa,
Kitti yassa sajīvati;
Yasa-kitti vihīnassa,
Jīvantopi matopamā.
27 .
Saddh īdha vitta ṃ purisassa se ṭṭha ṃ,
Dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti;
Saccaṃ have sādutaraṃ rasānaṃ,
Paññājīviṃ jīvitamāhu seṭṭhanti.
28 .
Satimato sad ā bhadda ṃ,
Satimā sukhamedhati;
Satimato suve seyyo,
Verā ca parimuccati.
29 . Mā vo khaṇaṃ virādhetha,
Khaṇātītā hi socare;
Sadatthe vāyameyyātha,
Khaṇo vo paṭipādito.
30 . Yathicchitaṃ na pappoti,
A-phiyo nāvikoṇṇave;
Tathevāvīriyopettha,
Tasmārabheyya sāsanaṃ.
31 . Vāyametheva puriso,
Yāva atthassa nipphadā;
Nipphannasobhaṇo attho,
Khantā bhiyyo na vijjati.
32 .
Sameva ñāṇ a-vāyāme,
Sukhāvaho su-maṅgalo;
Ñunedhike tathā no hi,
Dvayena sādhu sampadā.
33 .
Kāya -kamm āni sijjhanti,
Vacī-kammāni vīriyaṃ;
Na hi kicc āni cintāhi,
Kareyy āth īdha v āyama ṃ.
34 . Paṭikacceva kareyya,
Taṃ jaññā hitamattano;
Na sākaṭikacintāya,
Mandā dhīro parakkame.
35 . Thirena saka-kammena,
Vaḍḍhatiyeva saṃ phalaṃ;
A-thirena alasena,
Kara-kammaṃ phalañca no.
36 . Āsīsetheva puriso,
Na nibbindeyya paṇḍito;
Passāmi vohaṃ attānaṃ,
Yathā icchiṃ tathā ahu.
37 .
Aṇaṇo ñātīna ṃ hoti,
Devānaṃ pitunañca so;
Karaṃ purisa-kiccāni,
Na ca pacchānutappati.
38 .
Hiyyoti hiyyati poso,
Karissāmi pareti yo;
Ajja kattabba kammaṃ sve,
So tato parihāyati.
39 .
So a-ppamatto a -kuddho,
Tāta kiccāni kāraya;
Vāyāmassu sa-kiccesu,
Nālaso vindate sukhaṃ.
40 . Hīna-jaccopi ce hoti,
Uṭṭhātā dhitimā naro;
Ācāra-sīla-sampanno,
Nise aggīva bhāsati.
41 . Yo pubbe karaṇīyāni,
Pacchā so kātumicchati;
Varuṇakaṭṭhabhañjova,
Sa pacchā anutappati.
42 . Uṭṭhānakālamhi anuṭṭhahāno,
Yuvā balī ālasiyaṃ upeto;
A-puṇṇasaṅkappamano kusīto,
Paññāya maggaṃ alaso na vindati.
43 .
Dummedho puriso loke,
Kusīto hīna-vīriyo;
Appassuto anācāro,
Parihāyati vuḍḍhiyā.
44 .
Appassutāya ṃ puriso,
Balībaddova jīrati;
Ma ṃsāni tassa va ḍḍ hanti,
Paññ ā tassa na va ḍḍ hati.
45 . Yassa manussa-bhūtassa,
Natthi bhogā ca sippakaṃ;
Kiṃphalaṃ tassa mānussaṃ,
Dvipādaṭṭho hi so migo.
46 . Yo ca vassasataṃ jīve,
Kusīto hīna-vīriyo;
Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo,
Vīriyārabbhato daḷaṃ.
47 . Yo ca dhamma-vibhaṅgaññū,
Kāluṭṭhāyī a-tandito;
Anuṭṭhahati kālena,
Phalaṃ tassa samijjhati.
48 .
A-caritv ā brahmacariya ṃ,
A-laddhā yobbane dhanaṃ;
Jiṇṇakoñcāva jhāyanti,
Khīṇamaccheva pallale.
49 .
A-caritv ā brahmacariya ṃ,
A-laddhā yobbane dhanaṃ;
Sentti cāpātikhīṇāva,
Purāṇāni anutthunaṃ.
50 .
Appaken āpi medh āvī,
Pābhatena vicakkhaṇo;
Samuṭṭhāpeti attānaṃ,
Aṇuṃ aggiṃva sandhamaṃ.
51 . Vāyāmetheva puriso,
Na nibbindeyya paṇḍito;
Vāyāmassa phalaṃ passa,
Bhuttā ambā anītihaṃ.
52 . Anuṭṭhahaṃ a-vāyāmaṃ,
Sukhaṃ yatrādhi gacchati;
Suvira tattha gacchāhi,
Mañca tattheva pāpaya.
53 . Yatthālaso anuṭṭhātā,
Accantaṃ sukhamedhati;
Suvira tattha gacchāhi,
Mañca ttattheva pāpaya.
54 .
Adhipp āya -phala ṃ loke,
Dhītimanttassa sijjhati;
Vīriyameva kattabbaṃ,
Etaṃ buddhehi vaṇṇitaṃ.
Paññā-niddesa
55 . Paññaṃ pathamamesehi,
Paññ ā-bala ṃ bahuttama ṃ;
Kula-putta balaṃ paññā,
Kiṃhināma na sādhyati.
56 . Aneka-saṃsayucchedi,
Parokkhatthassa dassakaṃ;
Sabbassa locanaṃ satthaṃ,
Yassa natthyandhameva so.
57 .
Paññ ā suta ṃ vinicchindi,
Kitti-siloka-vaḍḍhanī;
Paññāsahito naro idha,
Api sukhānivindati.
58 .
Sabbaññubuddha -pacceka ,
Catusacca-sutā iti;
Catu-buddhesu ekova,
Bahussuto naro bhave.
59 .
Lekhacheko vācacheko,
Ganthacheko suvācako;
Vidhāyakacheko sūro,
Niddukkhova sakammani.
60 . Paññā hi seṭṭhā kusalā vadanti,
Nakkhatta-rājāriva tārakānaṃ;
Sīlaṃ sirīcāpi satañca dhammo,
Anvāyikā paññāvato bhavanti.
61 . Sevetha buddhe nipuṇe bahussutte,
Uggāhako ca paripucchako;
Suṇeyya sakkaccaṃ subhāsitāni,
Evaṃ karo paññavā hoti macco.
62 . Vayena yasa-pucchāhi,
Tiṭṭha-vāsena yoniso;
Sākacchā snehasaṃsevā,
Patirūpa-vāsenaca.
63 . Etāni aṭṭhaṭhānāni,
Buddhi-visada-kāraṇā;
Yesaṃ etāni sambhonti,
Tesaṃ buddhi pabhijjati.
64 . Cattārome bhikkhave dhammā paññāvuddhiyā saṃvattanti. Katame cattāro.
Sappurisasaṃsevo saddhammasavanaṃ yoniso manasikāro dhammānudhamma-paṭipatti. Ime kho
bhikkhave cattāro dhammā paññā-vuddhiyā saṃvattantītti.
65 . Cakkhupasāda-sampanno,
Acchimantañca passati;
Andhaṃ kāṇaṃ su-passantaṃ,
Andho sabbaṃ na passati.
66 .
Passatti passo passanta ṃ,
A-passantañca passati;
A-passanto a -passanta ṃ,
Passantañca na passati.
67 . Pāka ṭaṃ a-pa ṭicchanna ṃ,
Rūpaṃ pasāda-cakkhunā;
Nāññaṃ passatti sabbaṃpi,
Tathato ñāṇa-cakkhunā.
68 .
Sujan āsujan ā sabbe,
Guṇenāpi vivekino;
Vivekaṃ na samāyanti,
A-vivekījanantike.
69 . Yo ca uppatitaṃ atthaṃ,
Na khippamanubujjhati;
A-mittavasamanveti,
Pacchā ca anutappati.
70 . Evaṃ mahiddhikā paññā,
Nipuṇā sādhucintinī;
Diṭṭhadhamma-hitatthāya,
Samparāya-sukhāya vā.
71 . Taṃ balānaṃ balaṃ seṭṭha,
Agga paññābalaṃ balaṃ;
Paññābalenupatthaddho,
Etthaṃ vindati paṇḍitto.
72 .
Yena ñāṇ ena bujjhanti,
Ariyā kata-kiccataṃ;
Taṃ ñāṇa-ratanaṃ laddhaṃ,
Vāyāmetha jinorasā.
73 .
Paññ āratanam ālassa ,
Na ciraṃ vattate bhavo;
Khippaṃ dasseti amataṃ,
Na ca so rocate bhave.
74 .
Pam ādamanuyuñjanti ,
Bālā dummedhino janā;
Appamādañca medhāvī,
Dhanaṃ seṭṭhaṃva rakkhati.
75 . Dhana-puñña-dhī-lābhena,
Kālaṃ khiyyati paṇḍito;
Kīḷanena ca dummedho,
Niddāya kalahena vā.
76 . Pamādaṃ appamādena,
Yadā nūdati paṇḍito;
Paññāpāsāda-māruyha,
A-soko sokiniṃ pajaṃ,
Pabbataṭṭhova bhūmaṭṭhe,
Dhīro bāle avekkhati.
77 . Natti attasama ṃ pema ṃ,
Natthi dhaññasamaṃ dhanaṃ;
Natthi paññāsamā ābhā,
Vuṭṭhi ve paramā sarā.
78 . Diṭṭhe dhamme ca yo attho,
Yo cattho samparāyiko;
Atthābhisamayā dhīro,
Paṇḍitoti pavuccati.
79 .
Na tena pa ṇḍ ito hoti,
Yāvatā bahu bhāsati;
Khemī a-verī a-bhayo,
Paṇḍitotti pavuccati.
80 .
Yamhi saccañca dhammo ca,
A-hiṃsā saṃyamo damo;
Sa ve vantamalo dhīro,
Thero iti pavuccatti.
81 .
Saka -gu ṇaṃ saka -dosa ṃ,
Yo jānāti sapaṇḍito;
Para-guṇaṃ para-dosaṃ,
Yo jānāti sapaṇḍito.
82 . Sati-vīriya-paññāya,
Yo karoti iriyāpathe;
So paṇḍito have bhave,
Ubhayattha-pariggaho.
83 . Kataññū vijjā-sampanno,
Jātimā dhanavā have;
So vicāraṇa-sīlo ca,
Niddukkho paṇḍito bhave.
Sabbe kammassakā sattā,
Kammaṃ satte vibhajjati.
84 .
Yo passati paccakkhattha ṃ,
Yo ca saṃsāratthaṃ tesu;
Pacchimova pūjanīyo,
Ubhayattha-sudiṭṭhattā.
85 . Appena anavajjena,
Santuṭṭho sulabhena ca;
Mattaññū subharo hutvā,
Careyya paṇḍito naro.
86 . Attānameva pathamaṃ,
Patirūpe nivesaye;
Athaññamanusāseyya,
Na kilisseyya paṇḍito.
87 . Uttama-parisāya ve,
Utttama ṃ vācamuttamo;
Bha ṇeyy ākhepa -vitth āra ṃ,
Sā anagghyā lokattaye.
88 . Pa ṇḍ itassa subh āsitta ṃ,
Paṇḍitova sujāniyā;
Dummedho taṃ na jānāti,
Dhīro dhīraṃ mamāyati.
89 .
Yena kenaci va ṇṇ ena,
Paro labhati rūppanaṃ;
Attho vācāya ce hoti,
Taṃ na bhāseyya paṇḍito.
90 . Bhuñjanatthaṃ kathanatthaṃ,
Mukhaṃ hotītti no vade;
Yaṃvā taṃvā mukhāruḷhaṃ,
Vacanaṃ paṇḍito naro.
91 . Para-sattitto sa-sattiṃ,
Dujjāno hi naro mite;
Ce jāne saka-sattiṃca,
Kā kathā para-sattiyā.
92 . Katta-guṇaṃ paresaṃ yo,
Paṭikaroti paṇḍito;
Jānāti so ācikkhati,
Na bālo guṇa-māmako.
93 .
Pabh ūta ṃ neva k ātabba ṃ,
Bhavissaṃ neva cintaye;
Vattamānena kālena,
Vicaranti vicakkhaṇā.
94 .
Dhammesu sati icchit ā,
Rasesu loṇamicchitaṃ;
Rāja-kiccesu amaccaṃ,
Sabba-ṭhānesu paṇḍitaṃ.
95 .
Khattiyo se ṭṭ ho jane tasmi ṃ,
Ye gottapaṭisārino;
Vijjā-caraṇa-sampanno,
So seṭṭho deva-mānuse.
96 . Sambuddho dvipadaṃ seṭṭho,
Ājānīyo catuppadaṃ;
Sussusā seṭṭhā bhariyānaṃ,
Yo ca puttānamassavo.
97 . Sātthako ca a-sammoho,
Sappāyo gocaro tathā;
Cattārimāni sikkheyyuṃ,
Sampajaññābhivaḍḍhakā.
98 . Paññañca kho a-sussusaṃ,
Na koci adhigacchati;
Bahussuta ṃ an āgamma,
Dhammaṭṭhaṃ a-vinibbhajaṃ.
99 . Adhipp āyo sudubbodho,
Yasmā vijjati pāḷiyaṃ;
Tasmā upaṭṭhahaṃ gaṇhe,
Garuṃ garumataṃ vidū.
Cāritta-niddesa
100 .
Att ā hi attano n ātho,
Ko hi nātho paro siyā;
Attanā hi sudantena,
Nāthaṃ labhati dullabhaṃ.
101 .
Att ānañce piya ṃ jaññ ā,
Rakkheyya naṃ surakkhitaṃ;
Tiṇṇamaññataraṃ yāmaṃ,
Paṭijaggeyya paṇḍito.
102 .
Attan ā kurute lakkhi ṃ,
A-lakkhiṃ kurutettanā;
Na hi lakkhiṃ a-lakkhiṃ vā,
Añño aññassa kārako.
103 .Na pīḷitā atta-dukkhena dhīrā,
Sukhapphalaṃ kammaṃ pariccajanti;
Sammohitāvāpi sukhena mattā,
Na pāpa-kammañca samācaranti.
104 .Yo neva nindaṃ nappasaṃsaṃ,
Ādiyati garahaṃ nopi pūjaṃ;
Sirīca lakkhīca apeti tamhā,
Āpo suvuṭṭhīva yathā thalamhā.
105 .Sādhu dhammaruci rājā,
Sādhu paññāṇavā naro;
Sādhu mittānama-ddubbho,
Pāpassa a-karaṃ sukhaṃ.
106 .Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ,
Pāpakārī ca pāpakaṃ;
Yādisaṃ vapatte bījaṃ,
Tādisaṃ vahate phalaṃ.
107 .
Jīva ṃ paññ āya rakkheyya,
Dhanaṃ kammena rakkhaye;
Evaṃ hyarogo sukhito,
Porāṇaka-vaco idaṃ.
108 .
Anupubbena medh āvī,
Thokaṃ thokaṃ khaṇe khaṇe;
Kammāro rajatasseva,
Niddame malamattano.
109 .Vācānurakkh ī manas ā susa ṃvuto,
Kāyena ca nākusalaṃ kayirā;
Etetayo kammapathevisodhaye,
Ārādhaye maggamisi-ppaveditaṃ.
110 .A-sante nopaseveyya,
Sante seveyya paṇḍito;
A-santo nirayaṃ yanti,
Santo pāpenti suggatiṃ.
111 .
A-karontopi ce p āpa ṃ,
Karontaṃ mupasevati;
Saṅkiyo hoti pāpasmiṃ,
A-vaṇṇo cassa rūhati.
112 .
Sa ṅgh āgato ani ṭṭ hehi,
Ambopi madhurapphalo;
Tittapubbova pā eva,
Manusso tu sa-jīvako.
113 .
Nih īna -sevito poso,
Nihīyati ca sabbadā;
Kadāci na ca hāyetha,
Tulyasevīpi attanā.
114 .Vaṇṇa-gandha-rasopeto,
Amboyaṃ ahuvā pure;
Tameva pūjaṃ labhamāno;
Kenambo kaṭukapphalo.
115 .Pucimanda-parivāro,
Ambo te dadhivāhana;
Mūlaṃ mūlena saṃsaṭṭhaṃ,
Sākhā sākhaṃ nisevare;
Asātta-sannivāsena,
Tenambo kaṭukapphalo.
116 .
Pāmokkha -bhajana ṃ khippa ṃ,
Attha-kāmo su-vuḍḍhiyaṃ;
Bhaje uttari attanā,
Tasmā udeti paṇḍito.
117 .Kāco kañcana-saṃsaggā,
Dhatte māra-katiṃ jutiṃ;
Tathā saṃsannidhānena,
Mūḷho yāti pavīṇataṃ.
118 .
Kīṭ opi sumano -sa ṅgā,
Ārohati sataṃ siro;
Asmāpi yāti devatvaṃ,
Mahabbhi suppatiṭṭhito.
119 .Sabbhireva samāsetha,
Sabbhi kubbetha sandhavaṃ;
Sataṃ saddhammamaññāya,
Pañña ṃ labhati n āññato.
120 .Sabbhireva sam āsetha,
Sabbhi kubbetha sandhavaṃ;
Sataṃ saddhammamaññāya,
Sabba-dukkhā pamuccatti.
121 .Sakiṃdeva kulaputta,
Sabbhi hoti samāgamo;
Sā naṃ saṅgati pāleti,
Nāsabbhi bahu saṅgamo.
122 .
Seyyo a-mitto medh āvī,
Yañce bālānukampako.
123 .Sīlavantaṃ paññavantaṃ,
Divā nissaya-dāyakaṃ;
Bahussutaṃ gavesanto,
Bhajeyya attha-māmako.
124 .
Pāpa -mitte vivajjetv ā,
Bhajeyyuttama-puggalaṃ;
Ovāde cassa tiṭṭheyya,
Patthento a-calaṃ sukhaṃ.
125 .
Na bhaje p āpake mitte,
Na bhaje purisādhame;
Bhajetha mittte kalyāṇe,
Bhajetha purisuttame.
126 .
Anavajja ṃ mukhamboja,
Manavajjā ca bhāratī;
Alaṅkatāva sobhante,
Kiṃsu te niralaṅkatā.
127 .Na hi vaṇṇena sampannā,
Mañjukā piya-dassinā;
Kharā vācā piyā hoti,
Asmiṃ loke paramhi ca.
128 .Nanu passasimaṃ kāḷiṃ,
Dubbaṇṇaṃ tilakāhataṃ;
Kolilaṃ saṇha-vācena,
Bahūnaṃ pāṇinaṃ piyaṃ.
129 .Tasmā sakhila-vācāya,
Manta-bhāṇī anuddhato;
Atthaṃ dhammañca dīpeti,
Madhuraṃ tassa bhāsitaṃ.
130 .
Tameva vāca ṃ bh āseyya,
Yā sattānaṃ na tāpaye;
Pare ca na vihiṃseyya,
Sā ve vācā subhāsitā.
131 .
Piya ṃ vāca ṃva bh āseyya,
Yā vācā paṭinanditā;
Ya ṃ an ādāya p āpāni;
Paresa ṃ bh āsate piya ṃ.
132 .Saccaṃ ve amatā vācā,
Esa dhammo sanantano;
Sacce atthe ca dhamme ca,
Āhu santo patiṭṭhitā.
133 .Subhāsitañca dhammañca,
Piyañca saccameva ca;
Catu-aṅgehi sampannaṃ,
Vācaṃ bhāseyya paṇḍito.
134 .Manāpameva bhāseyya,
Nāmanāpaṃ kudācanaṃ;
Manāpaṃ bhāsamānassa,
Siddhaṃ piyosadhaṃ bhave.
135 .
Ya ṃ vadeyya ta ṃ kareyya,
Yaṃ na vade na taṃ kare;
A-karontaṃ bhāsamānaṃ,
Parijānanti paṇḍitā.
136 .
Rahov āda ṃ na bh āseyya,
Na sammukhā khiṇaṃ bhaṇe;
A-taramānova bhaṇeyya,
Taramānova no bhaṇe.
137 .
Māvoca pharusa ṃ kiñci,
Vuttā paṭivadeyyuṃ taṃ;
Dukkhā hi sārambhakathā,
Paṭidaṇḍā phuseyyuṃ taṃ.
138 .Saka-yuttaṃ kare kammaṃ,
Saka-yuttaṃ vaciṃ bhaṇe;
A-yuttake dhanaṃ naṭṭhaṃ,
A-yutte jīvitaṃ khaye.
139 .Ye vuḍḍhamapacāyanti,
Narā dhammassa dhakāvidā;
Diṭṭhe dhammeva pāsaṃsā,
Samparāye ca suggatiṃ.
140 .Porī-kathaṃ-va bhāseyya,
Yuttā kathā hi pūrino;
Bhāti-mattañca bhātāti,
Pitu-mattaṃ pitā iti.
141 .
Dānañca piya -vajjañca,
Attha-cariyā ca yā idha;
Samānattatā dhammesa,
Tattha tattha yathārahaṃ.
142 .
Saki ṃ vadanti r ājāno,
Sakiṃṃ samaṇa-brāhmaṇā;
Saki ṃva puris ā loke,
Esadhammo sanantano.
143 .Eka-vācaṃva dvevācaṃ,
Bhaṇeyya anukampako;
Taduttari na bhāseyya,
Dāsovayyassa santike.
144 .Tasseva tena pāpiyo,
Yo kuddhaṃ paṭikujjhatti;
Kuddhaṃ a-paṭikujjhanto,
Saṅgāmaṃ jeti dujjayaṃ.
145 .Ubhinnamatthaṃ carati,
Attano ca parassa ca;
Paraṃ saṃkupitaṃ ñatvā,
Yo sato upasammati.
Attānaṃ rakkhanto paraṃ rakkhati,
Paraṃ rakkhanto attānaṃ rakkhati.
146 .Sīla-samādhi-paññānaṃ,
Khantī padhāna-kāraṇaṃ;
Sabbepi kusalā dhammā,
Khantyāyattāva vaḍḍhare.
147 .Khamā-khagga-karetassa,
Dujjano kiṃ karissati;
A-tiṇe patito vahni,
Sayamevūpasammati.
148 .Sussusā savaṇañceva,
Gahaṇaṃ dhāraṇaṃ tathā;
Uhāpohatthaviññāṇaṃ,
Tatva-ññāṇañcadhīguṇaṃ.
149 .
Yassete caturo dhamm ā,
Atthi posesu paṇḍita;
Saccaṃ dhammo dhīti cāgo,
Diṭṭhaṃ so ativattati.
150 .
Vejjo purohito mant ī,
Vedaññotra catutthako;
Pabhāta-kāle daṭṭhabbā,
Niccaṃ sva-sīrimicchatā.
151 .
Mitt āna ṃ santika ṃ gacche,
Kāle na rattiyaṃ kisaṃ;
Ce bahuṃ bhijje cinitvā,
Taṃ mittesu samākare.
152 .Na paresaṃ vilomāni,
Na paresaṃ katākataṃ;
Attanova avekkheyya,
Kat āni a -kat āni ca.
153 . Desa -jāti -pubbe -car ā,
Anu-carā jano kare;
Paresaṃ vedhakaṃ māyaṃ,
Taṃ jānitvā sakhaṃ kare.
154 . Parittaṃ dārumāruyha,
Yathā sīde mahaṇṇave;
Evaṃ kusītamāgamma,
Sādhu-jīvīpi sīdati;
Tasmā taṃ parivajjeyya,
Kusītaṃ hīna-vīriyaṃ.
155 .
Alasañca pam ādo ca,
Anuṭṭhānaṃ a-saṃyamo;
Niddā tandi ca te chidde,
Sabbaso taṃ vivajjaye.
156 .
Cajeyya dummitta ṃ bāla ṃ ,
Āsīvisaṃva māṇavo;
Bhañjeyya pāpakaṃ kammaṃ,
Naḷāgāraṃva kuñjaro.
157 . Na hi aññañña-cittānaṃ,
Itthīnaṃ purisāna vā;
Nānāvīkatvā saṃsaggaṃ,
Tādisaṃ pica nāsmase.
158 . Nāsmase kata-pāpamhi,
Nāsmase alika-vādine;
Nāsmate attatthapaññamhi,
Atta-santepi nāsmate.
159 . Ghatāsanaṃ kuñjaraṃ kaṇha-sappaṃ,
Muddhā-bhisittaṃ pamadā ca sabbā;
Ete naro niccasato bhajetha,
Tesaṃ have dubbidū sabba-bhāvo.
160 .
Itth īna ṃ dujjan āna -ñca,
Vissāso no-pa pajjate;
Vise siṅgimhi nadiyaṃ,
Roge rāja-kulamhi ca.
161 . Itthi-dhutto surā-dhutto,
Akkha-dhutto ca yo naro;
Laddhaṃ laddhaṃ vināseti,
Taṃ parābhavato mukhaṃ.
162 .
Pāpa -mitto pāpa -sakho,
Pāpa-ācāra gocaro;
Asmā lokā paramhā ca,
Ubhayā dhaṃsate naro.
163 . Maccherena yasaṃ hataṃ,
Kuppanena guṇo hato;
Kūṭena nassate saccaṃ,
Khuddena dhamma -rakkhana ṃ .
164 . Akkha -dev ī dhan āni ca,
Vināso hoti āpadā;
Ṭhiti hatā pamādo ca,
Dvijaṃ bhikkhuñca nassati.
165 . Pesuññena kulaṃ hataṃ,
Mānena hitamattano;
Duccaritena mānuso,
Daliddāyādaro hato.
166 .
A -m ānan ā yattha siy ā,
Santānaṃpi vimānanā;
Hīna-sammānanāvāpi,
Na tattha vasatiṃ vase.
167 .
Yatth ālaso ca dakkho ca,
Sūro bhīru ca pūjiyā;
Na tattha santo vasanti,
A-visesa-kare nare.
168 .
No ce assa sak ā-buddhi,
Vinayo vā su-sikkhito;
Vane andha-mahiṃsova,
Careyya bahuko jano.
169 . Phalaṃ ve kadaliṃ hanti,
Phalaṃ veḷuṃ phalaṃ naḷaṃ;
Sakkāro kā-purisaṃ hanti,
Gabbho assatariṃ yathā.
170 . Vajjañca vajjato ñatvā,
A-vajjañca a-vajjato;
Sammādiṭṭhi-samādānā,
Sattā gacchantti suggatiṃ.
Gharāvāsa-niddesa
171 .
Dukkha ṃ gahabbata ṃ sādhu,
Saṃvibhajjañca bhojanaṃ;
A-hāso attha-lobhesu,
Attha-byāpatti abyatho.
172 . Yodha sītañca uṇhañca,
Tiṇā bhiyyo na maññati;
Karaṃ purisa-kiccāni,
So sukhā na vihāyati.
173 . Paṇḍito sīla-sampanno,
Saṇhā ca paṭibhānavā;
Nivāta-vutti atthaddho,
Tādiso labhate yasaṃ.
174 . Uṭṭhānako analaso,
Āpadāsu na vedhati;
Acchinnavutti medh āvī,
Tādiso labhate yasa ṃ .
175 . Saṅgāhako mitta-karo,
Vadaññū vītta-maccharo;
Netā vi-netā anu-netā,
Tādiso labhate yasaṃ.
176 . Uṭṭhānavako satīmato,
Suci-kammassa nisammakārino;
Saññatassa dhamma-jīvino,
A-ppamattassa yasobhi-vaḍḍhati.
177 . Dveva tāta padākāni,
Yattha sabbaṃ patiṭṭhitaṃ;
A-laddhassa ca yo lābho,
Laddhassa anurakkhaṇā.
178 .
Catudh ā vibhaje bhoge,
Paṇḍito gharamāvasaṃ;
Ekena bhogaṃ bhuñjeyya,
Dvīhi kammaṃ payojaye;
Catutthañca nidhāpeyya,
Āpadāsu bhavissati.
179 . Añjanānaṃ khayaṃ disvā,
Upacikānañca ācayaṃ;
Madhūnañca samāhāraṃ,
Paṇḍitto gharamāvase.
180 . Vibhavaṃ rakkhato laddhaṃ,
Parihāni na vijjati;
Ārakkhamhi a-santamhi,
Laddhaṃ laddhaṃ vinassati.
181 . Paññā natthi dhanaṃ natthi,
Yassa loke na vindati;
Putta-dārā na pīyanti,
Tassa mittaṃ sukhāvahaṃ.
182 . Cattāro ca veditabbā,
Mittā ceva suhadā ca;
Upakāro suhadopi,
Samāna-sukha-dukkho ca;
Atthakkhāyīnukampako,
Tathā mitto veditabbo.
183 .
Bhog ā na ṭṭ hena ji ṇṇ ena,
A-mitena ca bhojane;
Na tiṭṭhanti ciraṃ disvā,
Taṃ paṇḍito ghare vase.
184 . Ati-sītaṃ ati-uṇhaṃ,
Ati-sāyamidaṃ ahu;
Iti vissaṭṭha-kammantte,
Atth ā accenti m āṇ ave.
185 . Na div ā suppa -sīlena,
Rattinaṭṭhānadessinā;
Niccaṃ mattena soṇḍena,
Sakkā āvasituṃ gharaṃ.
186 . Hananti bhogā dummedhaṃ,
No ce pāra-gavesino;
Bhoga-taṇhāya dummedho,
Hanti aññeva attanaṃ.
187 .
Dujj īvitamaj īvimh ā,
Yesaṃ no na dadāmase;
Vijjamānesu bhogesu,
Dīpaṃ nā kamha mattano.
188 .
Sa ṭṭ hi -vassa -sahass āni ,
Paripuṇṇāni sabbaso;
Niraye paccamānānaṃ,
Kadā anto bhavissati.
189 .
Natthi anto kuto anto,
Na anto patidissati;
Tadā hi pakataṃ pāpaṃ,
Mama tuyhañce mārisā;
190 . Sohaṃ nūna ito gantā,
Yoni laddhāna mānusaṃ;
Vadaññū sīla-sampanno,
Kāhāmi kusalaṃ bahuṃ.
191 . Mā gijjhe paccaye macco,
Bahu-dosā hi paccayā;
Caranto paccaye ñāyā,
Ubhayatthāpi vaḍḍhati.
192 . A-laddhā vittaṃ tappati,
Pubbe a-samudānitaṃ;
Na pubbe dhanamesissaṃ,
Iti pacchānutappati.
193 . Kūṭavedī pure āsiṃ,
Pisuṇo piṭṭhi-maṃsiko;
Caṇḍo ca pharuso cāpi,
Iti pacchānutappati.
194 .
Pāṇā tip ātī pure āsi ṃ ,
Luddo cāpi anariyo;
Bhūtānaṃ nānukampiyaṃ,
Iti pacchānutappati.
195 .
Bah ūsu vata sant īsu,
Anāpādāsu itthisu;
Para-dāraṃ asevissaṃ,
Iti pacch ānutappati.
196 . Bahumhi tava santamhi,
Anna-pāne upaṭṭhite;
Na pubbe adadaṃ dānaṃ,
Iti pacchānutappati.
197 . Mātaraṃ pitarañcāpi,
Jiṇṇakaṃ gata-yobbanaṃ;
Pahu santo na posissaṃ,
Iti pacchānukappati.
198 .
Ā cariyamanusatth āra ṃ ,
Sabba-kāma-rasāharaṃ;
Pitaraṃ atimaññissaṃ,
Iti pacchānutappati.
199 .
Sama ṇe br āhma ṇe c āpi,
Sīlavante bahussute;
Na pubbe payirupāsissaṃ,
Iti pacchānutappati.
200 .
Sādhu hoti tapo ci ṇṇ o,
Santo ca payirupāsito;
Na pubbeva tapociṇṇo,
Iti pacchānutappati.
201 . Yo ca etāni ṭhānāni,
Yoniso paṭipajjati;
Karaṃ purisa-kiccāni,
Sa pacchā nānutappati.
202 . Na sādhāraṇa-dārassa,
Na bhuñje sādhumekako;
Na seve lokāyatikaṃ,
Netaṃ paññāya vaḍḍhanaṃ.
203 . Sīlavā vatta-sampanno,
A-ppamatto vicakkhaṇo;
Nivātta-vutti atthaddho,
Surato sakhito mudu.
204 . Saṅgahetā ca mittānaṃ,
Saṃvibhāgī vīdhānavā;
Tappeyya anna-pānena,
Sadā samaṇa-brāhmaṇe.
205 .
Dhamma -kāmo sut ā-dh āro,
Bhaveyya paripucchako;
Sakkaccaṃ payirupāseyya,
Sīlavante bahussutte.
206 .
Gharam āvasam ānassa ,
Gahaṭṭhassa sakaṃ gharaṃ;
Khemā vutti siyā evaṃ,
Eva ṃ nu assa sa ṅgaho.
207 .A-byapajjo siy ā eva ṃ,
Sacca-vādī ca māṇavo;
Asmā lokā paraṃ lokaṃ,
Evaṃ pecca na socati.
208 .Sukhā matteyyatā loke,
Atho petteyyatā sukhā;
Sukhā sāmaññatā loke,
Atho brahmaññatā sukhā.
209 .
Pathav ī ve ḷuka ṃ patta ṃ,
Cakkavāḷaṃ sucipphalaṃ;
Sineru vammiko khuddo,
Samuddo pātiko yathā.
210 .
Brahm āti mātā-pitaro,
Pubbācariyāti vuccare;
Āhuneyyā ca puttānaṃ,
Pajānamanukampakā.
211 .
Tasm ā hi ne namaseyya,
Sakkareyya ca paṇḍito;
Annena atho pānena,
Vatthena sayanena ca.
Sādhujana-niddesa
212 .
Kāya -kamma ṃ suci tesa ṃ,
Vācā-kammaṃ anāvilaṃ;
Mano-kammaṃ suci-suddhaṃ,
Tādisā sujanā narā.
213 .
Se ṭṭ ha -vitta ṃ suta ṃ paññ ā,
Saddhanaṃ sattadhā hotti;
Saddhā sīlaṃ sutaṃ cāgo,
Paññā ceva hirottappaṃ.
214 .
Saddhamm āpi ca satteva,
Saddhā hirī ca ottappaṃ;
Bāhussaccaṃ dhiro ceva,
Sati paññā ca iccevaṃ.
215 .Hirī-ottappa-sampannā,
Suktka-dhamma-samāhitā;
Santo sappurisā loke,
Deva-dhammāti vuccare.
216 .Saddho hirimā ottappī,
Vīro pañño sa-gāravo;
Bhabbo āpajjituṃ buddhiṃ,
Virūḷhiñca vipullataṃ.
217 .Yo ve kataññū kata-vedi dhīro,
Kalyāṇa-mitto daḷhaa-bhatto ca hoti;
Dukkhittassa sakkacca ṃ karoti kicca ṃ,
Tath āvidha ṃ sappurisa ṃ vadanti.
218 .Mātā-petti-bharaṃ jantuṃ,
Kule jeṭṭhāpacāyinaṃ;
Saṇhaṃ sakhila-sambhāsaṃ,
Pesuṇeyappahāyinaṃ.
219 .Macchera-vinaye yuttaṃ,
Saccaṃ kodhābhituṃ naraṃ;
Taṃ ve devā tāvatiṃsā,
Āhu sappuriso iti.
220 .A-ppamādena maghavā,
Devānaṃ seṭṭhataṃ gato;
A-ppamādaṃ pasaṃsanti,
Pamādo garahito sadā.
221 .
Dāna ṃ sīla ṃ paricc āga ṃ,
Ājjavaṃ maddavaṃ tapaṃ;
A-kodhaṃ a-vihiṃsañca,
Khantīca a-virodhanaṃ.
222 .
Iccete kusale dhamme,
Ṭhite passāmi attani;
Tato me jāyate pīti,
Somanassañcanappakaṃ.
223 .
Nanu teyeva sant ā no,
Sāgarā na kulācalā;
Manaṃpi mariyādaṃ ye,
Saṃvaṭṭepi jahanti no.
224 .Na puppha-gandho paṭivātameti,
Na candanaṃ taggara mallikā vā;
Satañca gandho paṭivātameti,
Sabbā disā sappuriso pavāyati.
225 .Tepi loka-hitā sattā,
Sūriyo candimā api;
Atthaṃ passa gamissanti,
Niyamo kena laṅghate.
226 .Satthā deva-manussānaṃ,
Vasī sopi munissaro;
Gatova nibbutiṃ sabbe,
Saṅkhārā na hi sassatā.
227 .
Kareyya kusala ṃ sabba ṃ,
Sivaṃ nibbānamāvahaṃ;
Sareyyaa a-niccaṃ khandhaṃ,
Nibbidā-ñāṇa-gocaraṃ.
228 .
Yātānuy āyī ca bhav āhi m āṇ ava,
Allañca pāṇiṃ parivajjayassu;
Mā cassu mittesu kad āci dubbhi,
Mā ca vasa ṃ a-sat īna ṃ gaccha.
229 .A-sandhavaṃ nāpi ca diṭṭha-pubbaṃ,
Yo āsanenāpi nimantayeyya;
Tasseva atthaṃ puriso kareyya,
Yātānuyāyītitamāhupaṇḍitā.
230 .Yassekarattipi ghare vaseyya,
Yatthanna-pānaṃ puriso labheyya;
Na tassa pāpaṃ manasāpi cinteyya,
A-dubbha-pāṇi dahate mitta-dubbho.
Tatīya sādhunara
231 .Yassa rukkhassa chāyāya,
Nisīdeyya sayeyya vā;
Na tassa sākhaṃ bhañjeyya,
Mitta-dubbho hi pāpako.
Catuttha sādhunara
232 .Puṇṇaṃpi ce maṃ pathaviṃ dhanena,
Dajjitthiyā puriso sammatāya;
Saddhā khaṇaṃ atimaññeyya taṃpi,
Tāsaṃ vasaṃ a-satīnaṃ na gacche.
233 .Evaṃ kho yātaṃ anuyāyī hoti,
Allañca pāṇiṃ dahate punevaṃ;
A-satī ca sā so pana mittaṃ-dubbho,
So dhammiko hohi jahassu a-dhammaṃ.
Kāyakhamanīya-niddesa
234 .Abhivādana-sīlissa,
Niccaṃ vuḍḍhāpacāyino;
Cattāro dhammā vaḍḍhanti,
Āyu vaṇṇo sukhaṃ balaṃ.
235 . Pañcime bhikkhave dhammā āyussā, katame pañca. Sappāya-kārī hoti. Sappāyeca mattaṃ
jānāti. Pariṇattabhojī ca hoti. Kāla-cārī ca, brahma-cārīca. Ime kho bhikkhave pañca dhammā
āyussāti.
236 . Pañcime bhikkhave dhammā āyussā, katame pañca. Sappāya-kārī hoti. Sappāyeca mattaṃ
jānāti. Pariṇatabhojīcahoti. Sīlavāca, kalyāṇa mittoca. Ime kho bhikkhave pañca dhammā āyussāti.
237 .Pañca -sīla ṃ sam ādāya,
Samaṃ katvā dine dine;
Satimā paññavā hutvā,
Care sabbiriyāpathe.
238 . Pañcime bhikkhave caṅkame ānisaṃsā, katame pañca, addhānakkhamo hoti.
Padhānakkhamo hoti. Appābādho hoti. Asitaṃpītaṃkhāyitaṃsāyitaṃ sammā pariṇāmaṃ gacchati.
Ca ṅkam ādhigato sam ādhi cira ṭṭ hitiko hoti. Imekho bhikkhave pañca ca ṅkame āni sa ṃsāti.
239 .Pariss āvana -dānañca ,
Āvāsa-dānameva ca;
Gilāna-vatthu-dānañca,
Dātabbaṃ manujādhipa.
240 .Kātabbaṃ jiṇṇakāvāsaṃ,
Paṭisaṅkharaṇaṃ tathā;
Pañca-sīla-samādānaṃ,
Katvā taṃ sādhu-rakkhitaṃ;
Uposathopavāso ca,
Kātabboposathe iti.
241 .
Ati -bhott ā roga -mūla ṃ,
Āyukkhayaṃ karoti ve;
Tasmā taṃ ati-bhuttiṃva,
Parihareyya paṇḍito.
242 .
A-ji ṇṇ e bhojana ṃ visa ṃ,
Dulladdhe a-vicārake;
Jiṇṇe su-laddhe vicāre,
Na vajjaṃ sabba-bhojanaṃ.
243 .Cattāro pañca ālope,
Ābhutvā udakaṃ pive;
Alaṃ phāsu-vihārāya;
Pahitattassa bhikkhuno.
244 .Manujassa sadā satimato,
Mattaṃ jānato laddha-bhojanaṃ;
Tanukassa bhavanti vedanā,
Sanikaṃ jīrati āyu pālayaṃ.
245 .Garūnaṃ aḍḍha-sohiccaṃ,
Lahūnaṃ nāti-kittiyā;
Mattā-pamāṇaṃ niddiṭṭhaṃ,
Sukhaṃ jīrati tāvatā.
246 .
Toy ābh āve pip āsatt ā,
Khaṇā pāṇehi muccate;
Tasmā sabbāsuvatthāsu,
Deyyaṃ vāriṃ pipāsaye.
247 .Sītodakaṃ payo khuddaṃ,
Ghatamekekaso dviso;
Tisso samaggamatha vā,
Page pitaṃ yuvattadaṃ.
248 .
Anna ṃ brahm ā rase vi ṇhu,
Bhutte ceva mahesaro;
Evaṃ ñatvātu yo bhuñje,
Anna-dosaṃ na limpate.
249 .Kattikassantimo bhāgo,
Yaṃ cādo miga-māsajo;
Tāvubho yama-dāṭhākhyo,
Laghv āhārova j īvati.
250 .Satth ānukula -cariy ā,
Cittaññāvasavattinā;
Buddhi-rakkhilitatthena,
Paripuṇṇaṃ rasāyanaṃ.
250 .A-jātiyā a-jātānaṃ,
Jātānaṃ vinivattiyā;
Rogānaṃ yo vidhi diṭṭho,
Taṃ sukhatthī samācare.
252 .
Ārogya ṃ param ā lābh ā,
Santuṭṭhi paramaṃ dhanaṃ;
Vissāsā paramā ñāti,
Nibbānaṃ paramaṃ sukhaṃ.
Pakiṇṇaka-niddesa
253 .Kumudaṃ ko pabodhayi,
Nātho ravindu paṇḍito;
Kamalaṃ ko kumudaṃ ko,
Narapaṃ ko pabodhayi.
254 .Cittena niyyati loko,
Cittena parikassati;
Cittassa eka-dhammassa,
Sabbeva vasamanvagū.
255 .
Sama ṇo rājānur ājā,
Senāpati mahā-matto;
Dhammaṭṭho paṇḍito disvā,
Paccakkhatthaṃ na kāriyā.
256 .
Dīpo nava -disa ṃ tejo,
Na heṭṭhā ca tathā sakaṃ;
Para-vajjaṃ vidū passe,
Saka-vajjaṃpi passatu.
257 .
Sa -phala ṃ pa ṇḍ ito loke,
Sa-kāraṇaṃ vacaṃ bhaṇe;
A-kāraṇaṃphalaṃ bālo,
Idaṃ ubhaya-lakkhaṇaṃ.
258 .Tassa vācāya jāneyya,
Kuṭilaṃ bāla-paṇḍitaṃ;
Vācā-rūpaṃ mittaṃ kare,
Vācā-rūpaṃ dhuvaṃ jahe.
259 .Duccintitassa cintā ca,
Dubbhāsitassa bhāsanā;
Dukkammassa katañcāti,
Etaṃ bālassa lakkhaṇaṃ.
260 .Su-cintitassa cintā ca,
Su-bhāsitassa bhāsanā;
Su -kammassa katañc āti,
Naradakkhadīpanī
Pālito yeva saddhammo,
Pālitena varena ca;
Pālite suṭṭhu yaṃ sīlaṃ,
Pālitaṃ dhamma-sundaraṃ.
Sammā āraddhaṃ sabba-sampattīnaṃ,
Mūlaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ.
Vīriyārabbho bhikkhave,
Mahato atthāya saṃvattatīti.
Tasmā vīriyameva kattabbaṃ,
Vīriyavato hi acintitaṃpi hoti.
Yathā hi tacchakānaṃ suttaṃ,
Pamāṇaṃ hoti;
Eva metampi viññūnaṃ.
Suvijāno bhavaṃ hoti,
Dubbijāno parābhavo;
Dhammakāmo bhavaṃ hoti,
Dhammadessī parābhavo.
Ayaṃ dhammatāti ayaṃ sabhāvo,
Ayaṃ niyāmoti vuttaṃ hoti.
Ye dhammā hetupabhavā,
Tesaṃ hetuṃ tathāgato.
Ratanattayaṃ, santataṃ, ahaṃ vandāmi;
Ācariyaṃ, so ahaṃ, niccaṃ namāmi;
‘‘Hotu sabbaṃ, maṅgalaṃ, mamaṃ sabbadhi’’.
Naradakkhadīpanī
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
Paṇāma
Naradakkhadīpakassa,
Namo samantacakkhuno;
Saṃsārā vippamuttassa,
Saṃsārā vippamuttassa,
Sa-saddhammassa saṅghino.
Matthan ā
2. Pālitehi varuttama ṃ,
Pālitaṃ sīla-pāramiṃ;
Pāletu varasambuddho,
Pālitaṃ gantha-kāraṇaṃ.
Āsīsa
3. Bahussuto ca medhāvī,
Sīlesuca samāhito;
Cetosamathānuyutto,
Api muddhani tiṭṭhatu.
Abhiyācaka
4.
Dhamma -sa ṅgha ṃ vanditv āna,
Sabba-lokassa nāyakaṃ;
Yācito tikakrapa-therena,
Māṇavena ca dhīmatā.
5.
Uttānameva sa ṅkhepa ṃ,
Nānā-sattha-sudhāritaṃ;
Nara-dakkhaṃ likhissami,
Passantu dhīra-māmakā.
6. Kosajjaṃ bhayato disvā,
Vīriyañjāpi khemato;
Āraddhavīriyā hotha;
Esā buddhānusāsanī.
7. Vīriyavā kho bhikkhave ariyasāvako,
Akusalaṃ pajahati, kusalaṃ bhāveti;
Sāvajjaṃ pajahati, anavajjaṃ bhāveti,
Suddhamattānaṃ pariharatīti.
Vīriyavato kiṃ nāma kammaṃ na sijjhati;
Purisakāro nāma na nassati,
Sukhe patiṭṭhāpetīti jānāmi.
8.
Yath ā khitta ṃ nabhe le ḍḍ u,
Dhuvaṃ patati bhūmiyaṃ;
Tatheva buddha-seṭṭhānaṃ,
Vacanaṃ dhuva-sassataṃ.
9.
A-dvejjhavacan ā buddh ā,
A-moghavacanā jinā.
10 . Sussusā labhate pañña ṃ,
Uṭṭhātā vindate dhanaṃ;
Tasmā pāḷiṃ guruṃ katvā,
Imaṃ passāhi sobhaṇaṃ.
11 .
Sussusā suta -buddhin ī,
Sutaṃ paññāya vaḍḍhanaṃ;
Paññāya atthaṃ jānāti,
Ñāto attho sukh āvaho.
12 . Satataṃjjhāyanaṃ vāda,
Para-tantavalokanaṃ;
Sabbijjācera-sevāca,
Buddhi-mati-karo guṇo.
13 . Ati-dīghova nīgho hi,
Kusīto hīna-vīriyo;
Tasmā vīriyaṃ katvāna,
Vijjaṃ esantu sādhavo.
14 . Suporiso tāva sippaṃ,
Uggaṇheyya paraṃ dhanaṃ;
Gaveseyya tato mantaṃ,
Katheyya sacca-bhāsitaṃ.
15 .
Pathama ṃ na parājaye sippa ṃ,
Dutīyaṃ na parājaye dhanaṃ;
Tatīyaṃ na parājaye dhanaṃ,
Catutthamatthaṃ kiṃ karissati.
16 .
Sobhanti a-milātāni,
Pupphāniva pilandhituṃ;
Tathā sobhanti dārakā,
Yobbaneyeva sikkhituṃ.
17 .
Tasm ā have gu ṇā dh āra ṃ,
Paññā-vaḍḍhanamuttamaṃ;
Sikkheyya matimā poso,
Patthento hitamattano.
18 . Alaṃ vāyamituṃ sippe,
Attha-kāmena jantunā;
Kataṃ vijaññā vijjādi,
Vayo te mā upajjhagā.
19 . Vijjaṃ sikkhe, care sīlaṃ,
Dhīrena saha saṃvase;
Dhanācaye, kare kammaṃ,
Piyaṃ vācañca saṃvade.
20 . Na tveva supituṃ hoti,
Ratti nakkhatta-mālinī;
Paṭijaggitumevesā,
Ratti hoti vijānataṃ.
21 .
Uṭṭhāhatha nisīdatha,
Ko attho supitena vo;
Sādhu kho sippa-vijjāhvā,
Vijjaṃ sikkhatha santataṃ.
22 .
Ārabbhatha sad ā puttā,
Bahussutaṃ gavesituṃ;
Yasm ā loke sippavantā,
Sabb ā-disāsu p āka ṭā .
23 . Sakyarūpaṃ pure santaṃ,
Mayā sippaṃ na sikkhitaṃ;
Kicchā vutti a-sippassa,
Iti pacchā nutappati.
24 . Lokatthaṃ loka-kammantaṃ,
Icchanto pariyesituṃ;
Niccameva vīriyañca,
Atthaṃ mantañja cintaye.
25 . Dhanavā guṇavā loke,
Sabbā-disāya pākaṭo;
Sīlavā paññavā macco,
Sabba-lokehi pūjito.
26 .
Sajīvati yaso yassa,
Kitti yassa sajīvati;
Yasa-kitti vihīnassa,
Jīvantopi matopamā.
27 .
Saddh īdha vitta ṃ purisassa se ṭṭha ṃ,
Dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti;
Saccaṃ have sādutaraṃ rasānaṃ,
Paññājīviṃ jīvitamāhu seṭṭhanti.
28 .
Satimato sad ā bhadda ṃ,
Satimā sukhamedhati;
Satimato suve seyyo,
Verā ca parimuccati.
29 . Mā vo khaṇaṃ virādhetha,
Khaṇātītā hi socare;
Sadatthe vāyameyyātha,
Khaṇo vo paṭipādito.
30 . Yathicchitaṃ na pappoti,
A-phiyo nāvikoṇṇave;
Tathevāvīriyopettha,
Tasmārabheyya sāsanaṃ.
31 . Vāyametheva puriso,
Yāva atthassa nipphadā;
Nipphannasobhaṇo attho,
Khantā bhiyyo na vijjati.
32 .
Sameva ñāṇ a-vāyāme,
Sukhāvaho su-maṅgalo;
Ñunedhike tathā no hi,
Dvayena sādhu sampadā.
33 .
Kāya -kamm āni sijjhanti,
Vacī-kammāni vīriyaṃ;
Na hi kicc āni cintāhi,
Kareyy āth īdha v āyama ṃ.
34 . Paṭikacceva kareyya,
Taṃ jaññā hitamattano;
Na sākaṭikacintāya,
Mandā dhīro parakkame.
35 . Thirena saka-kammena,
Vaḍḍhatiyeva saṃ phalaṃ;
A-thirena alasena,
Kara-kammaṃ phalañca no.
36 . Āsīsetheva puriso,
Na nibbindeyya paṇḍito;
Passāmi vohaṃ attānaṃ,
Yathā icchiṃ tathā ahu.
37 .
Aṇaṇo ñātīna ṃ hoti,
Devānaṃ pitunañca so;
Karaṃ purisa-kiccāni,
Na ca pacchānutappati.
38 .
Hiyyoti hiyyati poso,
Karissāmi pareti yo;
Ajja kattabba kammaṃ sve,
So tato parihāyati.
39 .
So a-ppamatto a -kuddho,
Tāta kiccāni kāraya;
Vāyāmassu sa-kiccesu,
Nālaso vindate sukhaṃ.
40 . Hīna-jaccopi ce hoti,
Uṭṭhātā dhitimā naro;
Ācāra-sīla-sampanno,
Nise aggīva bhāsati.
41 . Yo pubbe karaṇīyāni,
Pacchā so kātumicchati;
Varuṇakaṭṭhabhañjova,
Sa pacchā anutappati.
42 . Uṭṭhānakālamhi anuṭṭhahāno,
Yuvā balī ālasiyaṃ upeto;
A-puṇṇasaṅkappamano kusīto,
Paññāya maggaṃ alaso na vindati.
43 .
Dummedho puriso loke,
Kusīto hīna-vīriyo;
Appassuto anācāro,
Parihāyati vuḍḍhiyā.
44 .
Appassutāya ṃ puriso,
Balībaddova jīrati;
Ma ṃsāni tassa va ḍḍ hanti,
Paññ ā tassa na va ḍḍ hati.
45 . Yassa manussa-bhūtassa,
Natthi bhogā ca sippakaṃ;
Kiṃphalaṃ tassa mānussaṃ,
Dvipādaṭṭho hi so migo.
46 . Yo ca vassasataṃ jīve,
Kusīto hīna-vīriyo;
Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo,
Vīriyārabbhato daḷaṃ.
47 . Yo ca dhamma-vibhaṅgaññū,
Kāluṭṭhāyī a-tandito;
Anuṭṭhahati kālena,
Phalaṃ tassa samijjhati.
48 .
A-caritv ā brahmacariya ṃ,
A-laddhā yobbane dhanaṃ;
Jiṇṇakoñcāva jhāyanti,
Khīṇamaccheva pallale.
49 .
A-caritv ā brahmacariya ṃ,
A-laddhā yobbane dhanaṃ;
Sentti cāpātikhīṇāva,
Purāṇāni anutthunaṃ.
50 .
Appaken āpi medh āvī,
Pābhatena vicakkhaṇo;
Samuṭṭhāpeti attānaṃ,
Aṇuṃ aggiṃva sandhamaṃ.
51 . Vāyāmetheva puriso,
Na nibbindeyya paṇḍito;
Vāyāmassa phalaṃ passa,
Bhuttā ambā anītihaṃ.
52 . Anuṭṭhahaṃ a-vāyāmaṃ,
Sukhaṃ yatrādhi gacchati;
Suvira tattha gacchāhi,
Mañca tattheva pāpaya.
53 . Yatthālaso anuṭṭhātā,
Accantaṃ sukhamedhati;
Suvira tattha gacchāhi,
Mañca ttattheva pāpaya.
54 .
Adhipp āya -phala ṃ loke,
Dhītimanttassa sijjhati;
Vīriyameva kattabbaṃ,
Etaṃ buddhehi vaṇṇitaṃ.
Paññā-niddesa
55 . Paññaṃ pathamamesehi,
Paññ ā-bala ṃ bahuttama ṃ;
Kula-putta balaṃ paññā,
Kiṃhināma na sādhyati.
56 . Aneka-saṃsayucchedi,
Parokkhatthassa dassakaṃ;
Sabbassa locanaṃ satthaṃ,
Yassa natthyandhameva so.
57 .
Paññ ā suta ṃ vinicchindi,
Kitti-siloka-vaḍḍhanī;
Paññāsahito naro idha,
Api sukhānivindati.
58 .
Sabbaññubuddha -pacceka ,
Catusacca-sutā iti;
Catu-buddhesu ekova,
Bahussuto naro bhave.
59 .
Lekhacheko vācacheko,
Ganthacheko suvācako;
Vidhāyakacheko sūro,
Niddukkhova sakammani.
60 . Paññā hi seṭṭhā kusalā vadanti,
Nakkhatta-rājāriva tārakānaṃ;
Sīlaṃ sirīcāpi satañca dhammo,
Anvāyikā paññāvato bhavanti.
61 . Sevetha buddhe nipuṇe bahussutte,
Uggāhako ca paripucchako;
Suṇeyya sakkaccaṃ subhāsitāni,
Evaṃ karo paññavā hoti macco.
62 . Vayena yasa-pucchāhi,
Tiṭṭha-vāsena yoniso;
Sākacchā snehasaṃsevā,
Patirūpa-vāsenaca.
63 . Etāni aṭṭhaṭhānāni,
Buddhi-visada-kāraṇā;
Yesaṃ etāni sambhonti,
Tesaṃ buddhi pabhijjati.
64 . Cattārome bhikkhave dhammā paññāvuddhiyā saṃvattanti. Katame cattāro.
Sappurisasaṃsevo saddhammasavanaṃ yoniso manasikāro dhammānudhamma-paṭipatti. Ime kho
bhikkhave cattāro dhammā paññā-vuddhiyā saṃvattantītti.
65 . Cakkhupasāda-sampanno,
Acchimantañca passati;
Andhaṃ kāṇaṃ su-passantaṃ,
Andho sabbaṃ na passati.
66 .
Passatti passo passanta ṃ,
A-passantañca passati;
A-passanto a -passanta ṃ,
Passantañca na passati.
67 . Pāka ṭaṃ a-pa ṭicchanna ṃ,
Rūpaṃ pasāda-cakkhunā;
Nāññaṃ passatti sabbaṃpi,
Tathato ñāṇa-cakkhunā.
68 .
Sujan āsujan ā sabbe,
Guṇenāpi vivekino;
Vivekaṃ na samāyanti,
A-vivekījanantike.
69 . Yo ca uppatitaṃ atthaṃ,
Na khippamanubujjhati;
A-mittavasamanveti,
Pacchā ca anutappati.
70 . Evaṃ mahiddhikā paññā,
Nipuṇā sādhucintinī;
Diṭṭhadhamma-hitatthāya,
Samparāya-sukhāya vā.
71 . Taṃ balānaṃ balaṃ seṭṭha,
Agga paññābalaṃ balaṃ;
Paññābalenupatthaddho,
Etthaṃ vindati paṇḍitto.
72 .
Yena ñāṇ ena bujjhanti,
Ariyā kata-kiccataṃ;
Taṃ ñāṇa-ratanaṃ laddhaṃ,
Vāyāmetha jinorasā.
73 .
Paññ āratanam ālassa ,
Na ciraṃ vattate bhavo;
Khippaṃ dasseti amataṃ,
Na ca so rocate bhave.
74 .
Pam ādamanuyuñjanti ,
Bālā dummedhino janā;
Appamādañca medhāvī,
Dhanaṃ seṭṭhaṃva rakkhati.
75 . Dhana-puñña-dhī-lābhena,
Kālaṃ khiyyati paṇḍito;
Kīḷanena ca dummedho,
Niddāya kalahena vā.
76 . Pamādaṃ appamādena,
Yadā nūdati paṇḍito;
Paññāpāsāda-māruyha,
A-soko sokiniṃ pajaṃ,
Pabbataṭṭhova bhūmaṭṭhe,
Dhīro bāle avekkhati.
77 . Natti attasama ṃ pema ṃ,
Natthi dhaññasamaṃ dhanaṃ;
Natthi paññāsamā ābhā,
Vuṭṭhi ve paramā sarā.
78 . Diṭṭhe dhamme ca yo attho,
Yo cattho samparāyiko;
Atthābhisamayā dhīro,
Paṇḍitoti pavuccati.
79 .
Na tena pa ṇḍ ito hoti,
Yāvatā bahu bhāsati;
Khemī a-verī a-bhayo,
Paṇḍitotti pavuccati.
80 .
Yamhi saccañca dhammo ca,
A-hiṃsā saṃyamo damo;
Sa ve vantamalo dhīro,
Thero iti pavuccatti.
81 .
Saka -gu ṇaṃ saka -dosa ṃ,
Yo jānāti sapaṇḍito;
Para-guṇaṃ para-dosaṃ,
Yo jānāti sapaṇḍito.
82 . Sati-vīriya-paññāya,
Yo karoti iriyāpathe;
So paṇḍito have bhave,
Ubhayattha-pariggaho.
83 . Kataññū vijjā-sampanno,
Jātimā dhanavā have;
So vicāraṇa-sīlo ca,
Niddukkho paṇḍito bhave.
Sabbe kammassakā sattā,
Kammaṃ satte vibhajjati.
84 .
Yo passati paccakkhattha ṃ,
Yo ca saṃsāratthaṃ tesu;
Pacchimova pūjanīyo,
Ubhayattha-sudiṭṭhattā.
85 . Appena anavajjena,
Santuṭṭho sulabhena ca;
Mattaññū subharo hutvā,
Careyya paṇḍito naro.
86 . Attānameva pathamaṃ,
Patirūpe nivesaye;
Athaññamanusāseyya,
Na kilisseyya paṇḍito.
87 . Uttama-parisāya ve,
Utttama ṃ vācamuttamo;
Bha ṇeyy ākhepa -vitth āra ṃ,
Sā anagghyā lokattaye.
88 . Pa ṇḍ itassa subh āsitta ṃ,
Paṇḍitova sujāniyā;
Dummedho taṃ na jānāti,
Dhīro dhīraṃ mamāyati.
89 .
Yena kenaci va ṇṇ ena,
Paro labhati rūppanaṃ;
Attho vācāya ce hoti,
Taṃ na bhāseyya paṇḍito.
90 . Bhuñjanatthaṃ kathanatthaṃ,
Mukhaṃ hotītti no vade;
Yaṃvā taṃvā mukhāruḷhaṃ,
Vacanaṃ paṇḍito naro.
91 . Para-sattitto sa-sattiṃ,
Dujjāno hi naro mite;
Ce jāne saka-sattiṃca,
Kā kathā para-sattiyā.
92 . Katta-guṇaṃ paresaṃ yo,
Paṭikaroti paṇḍito;
Jānāti so ācikkhati,
Na bālo guṇa-māmako.
93 .
Pabh ūta ṃ neva k ātabba ṃ,
Bhavissaṃ neva cintaye;
Vattamānena kālena,
Vicaranti vicakkhaṇā.
94 .
Dhammesu sati icchit ā,
Rasesu loṇamicchitaṃ;
Rāja-kiccesu amaccaṃ,
Sabba-ṭhānesu paṇḍitaṃ.
95 .
Khattiyo se ṭṭ ho jane tasmi ṃ,
Ye gottapaṭisārino;
Vijjā-caraṇa-sampanno,
So seṭṭho deva-mānuse.
96 . Sambuddho dvipadaṃ seṭṭho,
Ājānīyo catuppadaṃ;
Sussusā seṭṭhā bhariyānaṃ,
Yo ca puttānamassavo.
97 . Sātthako ca a-sammoho,
Sappāyo gocaro tathā;
Cattārimāni sikkheyyuṃ,
Sampajaññābhivaḍḍhakā.
98 . Paññañca kho a-sussusaṃ,
Na koci adhigacchati;
Bahussuta ṃ an āgamma,
Dhammaṭṭhaṃ a-vinibbhajaṃ.
99 . Adhipp āyo sudubbodho,
Yasmā vijjati pāḷiyaṃ;
Tasmā upaṭṭhahaṃ gaṇhe,
Garuṃ garumataṃ vidū.
Cāritta-niddesa
100 .
Att ā hi attano n ātho,
Ko hi nātho paro siyā;
Attanā hi sudantena,
Nāthaṃ labhati dullabhaṃ.
101 .
Att ānañce piya ṃ jaññ ā,
Rakkheyya naṃ surakkhitaṃ;
Tiṇṇamaññataraṃ yāmaṃ,
Paṭijaggeyya paṇḍito.
102 .
Attan ā kurute lakkhi ṃ,
A-lakkhiṃ kurutettanā;
Na hi lakkhiṃ a-lakkhiṃ vā,
Añño aññassa kārako.
103 .Na pīḷitā atta-dukkhena dhīrā,
Sukhapphalaṃ kammaṃ pariccajanti;
Sammohitāvāpi sukhena mattā,
Na pāpa-kammañca samācaranti.
104 .Yo neva nindaṃ nappasaṃsaṃ,
Ādiyati garahaṃ nopi pūjaṃ;
Sirīca lakkhīca apeti tamhā,
Āpo suvuṭṭhīva yathā thalamhā.
105 .Sādhu dhammaruci rājā,
Sādhu paññāṇavā naro;
Sādhu mittānama-ddubbho,
Pāpassa a-karaṃ sukhaṃ.
106 .Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ,
Pāpakārī ca pāpakaṃ;
Yādisaṃ vapatte bījaṃ,
Tādisaṃ vahate phalaṃ.
107 .
Jīva ṃ paññ āya rakkheyya,
Dhanaṃ kammena rakkhaye;
Evaṃ hyarogo sukhito,
Porāṇaka-vaco idaṃ.
108 .
Anupubbena medh āvī,
Thokaṃ thokaṃ khaṇe khaṇe;
Kammāro rajatasseva,
Niddame malamattano.
109 .Vācānurakkh ī manas ā susa ṃvuto,
Kāyena ca nākusalaṃ kayirā;
Etetayo kammapathevisodhaye,
Ārādhaye maggamisi-ppaveditaṃ.
110 .A-sante nopaseveyya,
Sante seveyya paṇḍito;
A-santo nirayaṃ yanti,
Santo pāpenti suggatiṃ.
111 .
A-karontopi ce p āpa ṃ,
Karontaṃ mupasevati;
Saṅkiyo hoti pāpasmiṃ,
A-vaṇṇo cassa rūhati.
112 .
Sa ṅgh āgato ani ṭṭ hehi,
Ambopi madhurapphalo;
Tittapubbova pā eva,
Manusso tu sa-jīvako.
113 .
Nih īna -sevito poso,
Nihīyati ca sabbadā;
Kadāci na ca hāyetha,
Tulyasevīpi attanā.
114 .Vaṇṇa-gandha-rasopeto,
Amboyaṃ ahuvā pure;
Tameva pūjaṃ labhamāno;
Kenambo kaṭukapphalo.
115 .Pucimanda-parivāro,
Ambo te dadhivāhana;
Mūlaṃ mūlena saṃsaṭṭhaṃ,
Sākhā sākhaṃ nisevare;
Asātta-sannivāsena,
Tenambo kaṭukapphalo.
116 .
Pāmokkha -bhajana ṃ khippa ṃ,
Attha-kāmo su-vuḍḍhiyaṃ;
Bhaje uttari attanā,
Tasmā udeti paṇḍito.
117 .Kāco kañcana-saṃsaggā,
Dhatte māra-katiṃ jutiṃ;
Tathā saṃsannidhānena,
Mūḷho yāti pavīṇataṃ.
118 .
Kīṭ opi sumano -sa ṅgā,
Ārohati sataṃ siro;
Asmāpi yāti devatvaṃ,
Mahabbhi suppatiṭṭhito.
119 .Sabbhireva samāsetha,
Sabbhi kubbetha sandhavaṃ;
Sataṃ saddhammamaññāya,
Pañña ṃ labhati n āññato.
120 .Sabbhireva sam āsetha,
Sabbhi kubbetha sandhavaṃ;
Sataṃ saddhammamaññāya,
Sabba-dukkhā pamuccatti.
121 .Sakiṃdeva kulaputta,
Sabbhi hoti samāgamo;
Sā naṃ saṅgati pāleti,
Nāsabbhi bahu saṅgamo.
122 .
Seyyo a-mitto medh āvī,
Yañce bālānukampako.
123 .Sīlavantaṃ paññavantaṃ,
Divā nissaya-dāyakaṃ;
Bahussutaṃ gavesanto,
Bhajeyya attha-māmako.
124 .
Pāpa -mitte vivajjetv ā,
Bhajeyyuttama-puggalaṃ;
Ovāde cassa tiṭṭheyya,
Patthento a-calaṃ sukhaṃ.
125 .
Na bhaje p āpake mitte,
Na bhaje purisādhame;
Bhajetha mittte kalyāṇe,
Bhajetha purisuttame.
126 .
Anavajja ṃ mukhamboja,
Manavajjā ca bhāratī;
Alaṅkatāva sobhante,
Kiṃsu te niralaṅkatā.
127 .Na hi vaṇṇena sampannā,
Mañjukā piya-dassinā;
Kharā vācā piyā hoti,
Asmiṃ loke paramhi ca.
128 .Nanu passasimaṃ kāḷiṃ,
Dubbaṇṇaṃ tilakāhataṃ;
Kolilaṃ saṇha-vācena,
Bahūnaṃ pāṇinaṃ piyaṃ.
129 .Tasmā sakhila-vācāya,
Manta-bhāṇī anuddhato;
Atthaṃ dhammañca dīpeti,
Madhuraṃ tassa bhāsitaṃ.
130 .
Tameva vāca ṃ bh āseyya,
Yā sattānaṃ na tāpaye;
Pare ca na vihiṃseyya,
Sā ve vācā subhāsitā.
131 .
Piya ṃ vāca ṃva bh āseyya,
Yā vācā paṭinanditā;
Ya ṃ an ādāya p āpāni;
Paresa ṃ bh āsate piya ṃ.
132 .Saccaṃ ve amatā vācā,
Esa dhammo sanantano;
Sacce atthe ca dhamme ca,
Āhu santo patiṭṭhitā.
133 .Subhāsitañca dhammañca,
Piyañca saccameva ca;
Catu-aṅgehi sampannaṃ,
Vācaṃ bhāseyya paṇḍito.
134 .Manāpameva bhāseyya,
Nāmanāpaṃ kudācanaṃ;
Manāpaṃ bhāsamānassa,
Siddhaṃ piyosadhaṃ bhave.
135 .
Ya ṃ vadeyya ta ṃ kareyya,
Yaṃ na vade na taṃ kare;
A-karontaṃ bhāsamānaṃ,
Parijānanti paṇḍitā.
136 .
Rahov āda ṃ na bh āseyya,
Na sammukhā khiṇaṃ bhaṇe;
A-taramānova bhaṇeyya,
Taramānova no bhaṇe.
137 .
Māvoca pharusa ṃ kiñci,
Vuttā paṭivadeyyuṃ taṃ;
Dukkhā hi sārambhakathā,
Paṭidaṇḍā phuseyyuṃ taṃ.
138 .Saka-yuttaṃ kare kammaṃ,
Saka-yuttaṃ vaciṃ bhaṇe;
A-yuttake dhanaṃ naṭṭhaṃ,
A-yutte jīvitaṃ khaye.
139 .Ye vuḍḍhamapacāyanti,
Narā dhammassa dhakāvidā;
Diṭṭhe dhammeva pāsaṃsā,
Samparāye ca suggatiṃ.
140 .Porī-kathaṃ-va bhāseyya,
Yuttā kathā hi pūrino;
Bhāti-mattañca bhātāti,
Pitu-mattaṃ pitā iti.
141 .
Dānañca piya -vajjañca,
Attha-cariyā ca yā idha;
Samānattatā dhammesa,
Tattha tattha yathārahaṃ.
142 .
Saki ṃ vadanti r ājāno,
Sakiṃṃ samaṇa-brāhmaṇā;
Saki ṃva puris ā loke,
Esadhammo sanantano.
143 .Eka-vācaṃva dvevācaṃ,
Bhaṇeyya anukampako;
Taduttari na bhāseyya,
Dāsovayyassa santike.
144 .Tasseva tena pāpiyo,
Yo kuddhaṃ paṭikujjhatti;
Kuddhaṃ a-paṭikujjhanto,
Saṅgāmaṃ jeti dujjayaṃ.
145 .Ubhinnamatthaṃ carati,
Attano ca parassa ca;
Paraṃ saṃkupitaṃ ñatvā,
Yo sato upasammati.
Attānaṃ rakkhanto paraṃ rakkhati,
Paraṃ rakkhanto attānaṃ rakkhati.
146 .Sīla-samādhi-paññānaṃ,
Khantī padhāna-kāraṇaṃ;
Sabbepi kusalā dhammā,
Khantyāyattāva vaḍḍhare.
147 .Khamā-khagga-karetassa,
Dujjano kiṃ karissati;
A-tiṇe patito vahni,
Sayamevūpasammati.
148 .Sussusā savaṇañceva,
Gahaṇaṃ dhāraṇaṃ tathā;
Uhāpohatthaviññāṇaṃ,
Tatva-ññāṇañcadhīguṇaṃ.
149 .
Yassete caturo dhamm ā,
Atthi posesu paṇḍita;
Saccaṃ dhammo dhīti cāgo,
Diṭṭhaṃ so ativattati.
150 .
Vejjo purohito mant ī,
Vedaññotra catutthako;
Pabhāta-kāle daṭṭhabbā,
Niccaṃ sva-sīrimicchatā.
151 .
Mitt āna ṃ santika ṃ gacche,
Kāle na rattiyaṃ kisaṃ;
Ce bahuṃ bhijje cinitvā,
Taṃ mittesu samākare.
152 .Na paresaṃ vilomāni,
Na paresaṃ katākataṃ;
Attanova avekkheyya,
Kat āni a -kat āni ca.
153 . Desa -jāti -pubbe -car ā,
Anu-carā jano kare;
Paresaṃ vedhakaṃ māyaṃ,
Taṃ jānitvā sakhaṃ kare.
154 . Parittaṃ dārumāruyha,
Yathā sīde mahaṇṇave;
Evaṃ kusītamāgamma,
Sādhu-jīvīpi sīdati;
Tasmā taṃ parivajjeyya,
Kusītaṃ hīna-vīriyaṃ.
155 .
Alasañca pam ādo ca,
Anuṭṭhānaṃ a-saṃyamo;
Niddā tandi ca te chidde,
Sabbaso taṃ vivajjaye.
156 .
Cajeyya dummitta ṃ bāla ṃ ,
Āsīvisaṃva māṇavo;
Bhañjeyya pāpakaṃ kammaṃ,
Naḷāgāraṃva kuñjaro.
157 . Na hi aññañña-cittānaṃ,
Itthīnaṃ purisāna vā;
Nānāvīkatvā saṃsaggaṃ,
Tādisaṃ pica nāsmase.
158 . Nāsmase kata-pāpamhi,
Nāsmase alika-vādine;
Nāsmate attatthapaññamhi,
Atta-santepi nāsmate.
159 . Ghatāsanaṃ kuñjaraṃ kaṇha-sappaṃ,
Muddhā-bhisittaṃ pamadā ca sabbā;
Ete naro niccasato bhajetha,
Tesaṃ have dubbidū sabba-bhāvo.
160 .
Itth īna ṃ dujjan āna -ñca,
Vissāso no-pa pajjate;
Vise siṅgimhi nadiyaṃ,
Roge rāja-kulamhi ca.
161 . Itthi-dhutto surā-dhutto,
Akkha-dhutto ca yo naro;
Laddhaṃ laddhaṃ vināseti,
Taṃ parābhavato mukhaṃ.
162 .
Pāpa -mitto pāpa -sakho,
Pāpa-ācāra gocaro;
Asmā lokā paramhā ca,
Ubhayā dhaṃsate naro.
163 . Maccherena yasaṃ hataṃ,
Kuppanena guṇo hato;
Kūṭena nassate saccaṃ,
Khuddena dhamma -rakkhana ṃ .
164 . Akkha -dev ī dhan āni ca,
Vināso hoti āpadā;
Ṭhiti hatā pamādo ca,
Dvijaṃ bhikkhuñca nassati.
165 . Pesuññena kulaṃ hataṃ,
Mānena hitamattano;
Duccaritena mānuso,
Daliddāyādaro hato.
166 .
A -m ānan ā yattha siy ā,
Santānaṃpi vimānanā;
Hīna-sammānanāvāpi,
Na tattha vasatiṃ vase.
167 .
Yatth ālaso ca dakkho ca,
Sūro bhīru ca pūjiyā;
Na tattha santo vasanti,
A-visesa-kare nare.
168 .
No ce assa sak ā-buddhi,
Vinayo vā su-sikkhito;
Vane andha-mahiṃsova,
Careyya bahuko jano.
169 . Phalaṃ ve kadaliṃ hanti,
Phalaṃ veḷuṃ phalaṃ naḷaṃ;
Sakkāro kā-purisaṃ hanti,
Gabbho assatariṃ yathā.
170 . Vajjañca vajjato ñatvā,
A-vajjañca a-vajjato;
Sammādiṭṭhi-samādānā,
Sattā gacchantti suggatiṃ.
Gharāvāsa-niddesa
171 .
Dukkha ṃ gahabbata ṃ sādhu,
Saṃvibhajjañca bhojanaṃ;
A-hāso attha-lobhesu,
Attha-byāpatti abyatho.
172 . Yodha sītañca uṇhañca,
Tiṇā bhiyyo na maññati;
Karaṃ purisa-kiccāni,
So sukhā na vihāyati.
173 . Paṇḍito sīla-sampanno,
Saṇhā ca paṭibhānavā;
Nivāta-vutti atthaddho,
Tādiso labhate yasaṃ.
174 . Uṭṭhānako analaso,
Āpadāsu na vedhati;
Acchinnavutti medh āvī,
Tādiso labhate yasa ṃ .
175 . Saṅgāhako mitta-karo,
Vadaññū vītta-maccharo;
Netā vi-netā anu-netā,
Tādiso labhate yasaṃ.
176 . Uṭṭhānavako satīmato,
Suci-kammassa nisammakārino;
Saññatassa dhamma-jīvino,
A-ppamattassa yasobhi-vaḍḍhati.
177 . Dveva tāta padākāni,
Yattha sabbaṃ patiṭṭhitaṃ;
A-laddhassa ca yo lābho,
Laddhassa anurakkhaṇā.
178 .
Catudh ā vibhaje bhoge,
Paṇḍito gharamāvasaṃ;
Ekena bhogaṃ bhuñjeyya,
Dvīhi kammaṃ payojaye;
Catutthañca nidhāpeyya,
Āpadāsu bhavissati.
179 . Añjanānaṃ khayaṃ disvā,
Upacikānañca ācayaṃ;
Madhūnañca samāhāraṃ,
Paṇḍitto gharamāvase.
180 . Vibhavaṃ rakkhato laddhaṃ,
Parihāni na vijjati;
Ārakkhamhi a-santamhi,
Laddhaṃ laddhaṃ vinassati.
181 . Paññā natthi dhanaṃ natthi,
Yassa loke na vindati;
Putta-dārā na pīyanti,
Tassa mittaṃ sukhāvahaṃ.
182 . Cattāro ca veditabbā,
Mittā ceva suhadā ca;
Upakāro suhadopi,
Samāna-sukha-dukkho ca;
Atthakkhāyīnukampako,
Tathā mitto veditabbo.
183 .
Bhog ā na ṭṭ hena ji ṇṇ ena,
A-mitena ca bhojane;
Na tiṭṭhanti ciraṃ disvā,
Taṃ paṇḍito ghare vase.
184 . Ati-sītaṃ ati-uṇhaṃ,
Ati-sāyamidaṃ ahu;
Iti vissaṭṭha-kammantte,
Atth ā accenti m āṇ ave.
185 . Na div ā suppa -sīlena,
Rattinaṭṭhānadessinā;
Niccaṃ mattena soṇḍena,
Sakkā āvasituṃ gharaṃ.
186 . Hananti bhogā dummedhaṃ,
No ce pāra-gavesino;
Bhoga-taṇhāya dummedho,
Hanti aññeva attanaṃ.
187 .
Dujj īvitamaj īvimh ā,
Yesaṃ no na dadāmase;
Vijjamānesu bhogesu,
Dīpaṃ nā kamha mattano.
188 .
Sa ṭṭ hi -vassa -sahass āni ,
Paripuṇṇāni sabbaso;
Niraye paccamānānaṃ,
Kadā anto bhavissati.
189 .
Natthi anto kuto anto,
Na anto patidissati;
Tadā hi pakataṃ pāpaṃ,
Mama tuyhañce mārisā;
190 . Sohaṃ nūna ito gantā,
Yoni laddhāna mānusaṃ;
Vadaññū sīla-sampanno,
Kāhāmi kusalaṃ bahuṃ.
191 . Mā gijjhe paccaye macco,
Bahu-dosā hi paccayā;
Caranto paccaye ñāyā,
Ubhayatthāpi vaḍḍhati.
192 . A-laddhā vittaṃ tappati,
Pubbe a-samudānitaṃ;
Na pubbe dhanamesissaṃ,
Iti pacchānutappati.
193 . Kūṭavedī pure āsiṃ,
Pisuṇo piṭṭhi-maṃsiko;
Caṇḍo ca pharuso cāpi,
Iti pacchānutappati.
194 .
Pāṇā tip ātī pure āsi ṃ ,
Luddo cāpi anariyo;
Bhūtānaṃ nānukampiyaṃ,
Iti pacchānutappati.
195 .
Bah ūsu vata sant īsu,
Anāpādāsu itthisu;
Para-dāraṃ asevissaṃ,
Iti pacch ānutappati.
196 . Bahumhi tava santamhi,
Anna-pāne upaṭṭhite;
Na pubbe adadaṃ dānaṃ,
Iti pacchānutappati.
197 . Mātaraṃ pitarañcāpi,
Jiṇṇakaṃ gata-yobbanaṃ;
Pahu santo na posissaṃ,
Iti pacchānukappati.
198 .
Ā cariyamanusatth āra ṃ ,
Sabba-kāma-rasāharaṃ;
Pitaraṃ atimaññissaṃ,
Iti pacchānutappati.
199 .
Sama ṇe br āhma ṇe c āpi,
Sīlavante bahussute;
Na pubbe payirupāsissaṃ,
Iti pacchānutappati.
200 .
Sādhu hoti tapo ci ṇṇ o,
Santo ca payirupāsito;
Na pubbeva tapociṇṇo,
Iti pacchānutappati.
201 . Yo ca etāni ṭhānāni,
Yoniso paṭipajjati;
Karaṃ purisa-kiccāni,
Sa pacchā nānutappati.
202 . Na sādhāraṇa-dārassa,
Na bhuñje sādhumekako;
Na seve lokāyatikaṃ,
Netaṃ paññāya vaḍḍhanaṃ.
203 . Sīlavā vatta-sampanno,
A-ppamatto vicakkhaṇo;
Nivātta-vutti atthaddho,
Surato sakhito mudu.
204 . Saṅgahetā ca mittānaṃ,
Saṃvibhāgī vīdhānavā;
Tappeyya anna-pānena,
Sadā samaṇa-brāhmaṇe.
205 .
Dhamma -kāmo sut ā-dh āro,
Bhaveyya paripucchako;
Sakkaccaṃ payirupāseyya,
Sīlavante bahussutte.
206 .
Gharam āvasam ānassa ,
Gahaṭṭhassa sakaṃ gharaṃ;
Khemā vutti siyā evaṃ,
Eva ṃ nu assa sa ṅgaho.
207 .A-byapajjo siy ā eva ṃ,
Sacca-vādī ca māṇavo;
Asmā lokā paraṃ lokaṃ,
Evaṃ pecca na socati.
208 .Sukhā matteyyatā loke,
Atho petteyyatā sukhā;
Sukhā sāmaññatā loke,
Atho brahmaññatā sukhā.
209 .
Pathav ī ve ḷuka ṃ patta ṃ,
Cakkavāḷaṃ sucipphalaṃ;
Sineru vammiko khuddo,
Samuddo pātiko yathā.
210 .
Brahm āti mātā-pitaro,
Pubbācariyāti vuccare;
Āhuneyyā ca puttānaṃ,
Pajānamanukampakā.
211 .
Tasm ā hi ne namaseyya,
Sakkareyya ca paṇḍito;
Annena atho pānena,
Vatthena sayanena ca.
Sādhujana-niddesa
212 .
Kāya -kamma ṃ suci tesa ṃ,
Vācā-kammaṃ anāvilaṃ;
Mano-kammaṃ suci-suddhaṃ,
Tādisā sujanā narā.
213 .
Se ṭṭ ha -vitta ṃ suta ṃ paññ ā,
Saddhanaṃ sattadhā hotti;
Saddhā sīlaṃ sutaṃ cāgo,
Paññā ceva hirottappaṃ.
214 .
Saddhamm āpi ca satteva,
Saddhā hirī ca ottappaṃ;
Bāhussaccaṃ dhiro ceva,
Sati paññā ca iccevaṃ.
215 .Hirī-ottappa-sampannā,
Suktka-dhamma-samāhitā;
Santo sappurisā loke,
Deva-dhammāti vuccare.
216 .Saddho hirimā ottappī,
Vīro pañño sa-gāravo;
Bhabbo āpajjituṃ buddhiṃ,
Virūḷhiñca vipullataṃ.
217 .Yo ve kataññū kata-vedi dhīro,
Kalyāṇa-mitto daḷhaa-bhatto ca hoti;
Dukkhittassa sakkacca ṃ karoti kicca ṃ,
Tath āvidha ṃ sappurisa ṃ vadanti.
218 .Mātā-petti-bharaṃ jantuṃ,
Kule jeṭṭhāpacāyinaṃ;
Saṇhaṃ sakhila-sambhāsaṃ,
Pesuṇeyappahāyinaṃ.
219 .Macchera-vinaye yuttaṃ,
Saccaṃ kodhābhituṃ naraṃ;
Taṃ ve devā tāvatiṃsā,
Āhu sappuriso iti.
220 .A-ppamādena maghavā,
Devānaṃ seṭṭhataṃ gato;
A-ppamādaṃ pasaṃsanti,
Pamādo garahito sadā.
221 .
Dāna ṃ sīla ṃ paricc āga ṃ,
Ājjavaṃ maddavaṃ tapaṃ;
A-kodhaṃ a-vihiṃsañca,
Khantīca a-virodhanaṃ.
222 .
Iccete kusale dhamme,
Ṭhite passāmi attani;
Tato me jāyate pīti,
Somanassañcanappakaṃ.
223 .
Nanu teyeva sant ā no,
Sāgarā na kulācalā;
Manaṃpi mariyādaṃ ye,
Saṃvaṭṭepi jahanti no.
224 .Na puppha-gandho paṭivātameti,
Na candanaṃ taggara mallikā vā;
Satañca gandho paṭivātameti,
Sabbā disā sappuriso pavāyati.
225 .Tepi loka-hitā sattā,
Sūriyo candimā api;
Atthaṃ passa gamissanti,
Niyamo kena laṅghate.
226 .Satthā deva-manussānaṃ,
Vasī sopi munissaro;
Gatova nibbutiṃ sabbe,
Saṅkhārā na hi sassatā.
227 .
Kareyya kusala ṃ sabba ṃ,
Sivaṃ nibbānamāvahaṃ;
Sareyyaa a-niccaṃ khandhaṃ,
Nibbidā-ñāṇa-gocaraṃ.
228 .
Yātānuy āyī ca bhav āhi m āṇ ava,
Allañca pāṇiṃ parivajjayassu;
Mā cassu mittesu kad āci dubbhi,
Mā ca vasa ṃ a-sat īna ṃ gaccha.
229 .A-sandhavaṃ nāpi ca diṭṭha-pubbaṃ,
Yo āsanenāpi nimantayeyya;
Tasseva atthaṃ puriso kareyya,
Yātānuyāyītitamāhupaṇḍitā.
230 .Yassekarattipi ghare vaseyya,
Yatthanna-pānaṃ puriso labheyya;
Na tassa pāpaṃ manasāpi cinteyya,
A-dubbha-pāṇi dahate mitta-dubbho.
Tatīya sādhunara
231 .Yassa rukkhassa chāyāya,
Nisīdeyya sayeyya vā;
Na tassa sākhaṃ bhañjeyya,
Mitta-dubbho hi pāpako.
Catuttha sādhunara
232 .Puṇṇaṃpi ce maṃ pathaviṃ dhanena,
Dajjitthiyā puriso sammatāya;
Saddhā khaṇaṃ atimaññeyya taṃpi,
Tāsaṃ vasaṃ a-satīnaṃ na gacche.
233 .Evaṃ kho yātaṃ anuyāyī hoti,
Allañca pāṇiṃ dahate punevaṃ;
A-satī ca sā so pana mittaṃ-dubbho,
So dhammiko hohi jahassu a-dhammaṃ.
Kāyakhamanīya-niddesa
234 .Abhivādana-sīlissa,
Niccaṃ vuḍḍhāpacāyino;
Cattāro dhammā vaḍḍhanti,
Āyu vaṇṇo sukhaṃ balaṃ.
235 . Pañcime bhikkhave dhammā āyussā, katame pañca. Sappāya-kārī hoti. Sappāyeca mattaṃ
jānāti. Pariṇattabhojī ca hoti. Kāla-cārī ca, brahma-cārīca. Ime kho bhikkhave pañca dhammā
āyussāti.
236 . Pañcime bhikkhave dhammā āyussā, katame pañca. Sappāya-kārī hoti. Sappāyeca mattaṃ
jānāti. Pariṇatabhojīcahoti. Sīlavāca, kalyāṇa mittoca. Ime kho bhikkhave pañca dhammā āyussāti.
237 .Pañca -sīla ṃ sam ādāya,
Samaṃ katvā dine dine;
Satimā paññavā hutvā,
Care sabbiriyāpathe.
238 . Pañcime bhikkhave caṅkame ānisaṃsā, katame pañca, addhānakkhamo hoti.
Padhānakkhamo hoti. Appābādho hoti. Asitaṃpītaṃkhāyitaṃsāyitaṃ sammā pariṇāmaṃ gacchati.
Ca ṅkam ādhigato sam ādhi cira ṭṭ hitiko hoti. Imekho bhikkhave pañca ca ṅkame āni sa ṃsāti.
239 .Pariss āvana -dānañca ,
Āvāsa-dānameva ca;
Gilāna-vatthu-dānañca,
Dātabbaṃ manujādhipa.
240 .Kātabbaṃ jiṇṇakāvāsaṃ,
Paṭisaṅkharaṇaṃ tathā;
Pañca-sīla-samādānaṃ,
Katvā taṃ sādhu-rakkhitaṃ;
Uposathopavāso ca,
Kātabboposathe iti.
241 .
Ati -bhott ā roga -mūla ṃ,
Āyukkhayaṃ karoti ve;
Tasmā taṃ ati-bhuttiṃva,
Parihareyya paṇḍito.
242 .
A-ji ṇṇ e bhojana ṃ visa ṃ,
Dulladdhe a-vicārake;
Jiṇṇe su-laddhe vicāre,
Na vajjaṃ sabba-bhojanaṃ.
243 .Cattāro pañca ālope,
Ābhutvā udakaṃ pive;
Alaṃ phāsu-vihārāya;
Pahitattassa bhikkhuno.
244 .Manujassa sadā satimato,
Mattaṃ jānato laddha-bhojanaṃ;
Tanukassa bhavanti vedanā,
Sanikaṃ jīrati āyu pālayaṃ.
245 .Garūnaṃ aḍḍha-sohiccaṃ,
Lahūnaṃ nāti-kittiyā;
Mattā-pamāṇaṃ niddiṭṭhaṃ,
Sukhaṃ jīrati tāvatā.
246 .
Toy ābh āve pip āsatt ā,
Khaṇā pāṇehi muccate;
Tasmā sabbāsuvatthāsu,
Deyyaṃ vāriṃ pipāsaye.
247 .Sītodakaṃ payo khuddaṃ,
Ghatamekekaso dviso;
Tisso samaggamatha vā,
Page pitaṃ yuvattadaṃ.
248 .
Anna ṃ brahm ā rase vi ṇhu,
Bhutte ceva mahesaro;
Evaṃ ñatvātu yo bhuñje,
Anna-dosaṃ na limpate.
249 .Kattikassantimo bhāgo,
Yaṃ cādo miga-māsajo;
Tāvubho yama-dāṭhākhyo,
Laghv āhārova j īvati.
250 .Satth ānukula -cariy ā,
Cittaññāvasavattinā;
Buddhi-rakkhilitatthena,
Paripuṇṇaṃ rasāyanaṃ.
250 .A-jātiyā a-jātānaṃ,
Jātānaṃ vinivattiyā;
Rogānaṃ yo vidhi diṭṭho,
Taṃ sukhatthī samācare.
252 .
Ārogya ṃ param ā lābh ā,
Santuṭṭhi paramaṃ dhanaṃ;
Vissāsā paramā ñāti,
Nibbānaṃ paramaṃ sukhaṃ.
Pakiṇṇaka-niddesa
253 .Kumudaṃ ko pabodhayi,
Nātho ravindu paṇḍito;
Kamalaṃ ko kumudaṃ ko,
Narapaṃ ko pabodhayi.
254 .Cittena niyyati loko,
Cittena parikassati;
Cittassa eka-dhammassa,
Sabbeva vasamanvagū.
255 .
Sama ṇo rājānur ājā,
Senāpati mahā-matto;
Dhammaṭṭho paṇḍito disvā,
Paccakkhatthaṃ na kāriyā.
256 .
Dīpo nava -disa ṃ tejo,
Na heṭṭhā ca tathā sakaṃ;
Para-vajjaṃ vidū passe,
Saka-vajjaṃpi passatu.
257 .
Sa -phala ṃ pa ṇḍ ito loke,
Sa-kāraṇaṃ vacaṃ bhaṇe;
A-kāraṇaṃphalaṃ bālo,
Idaṃ ubhaya-lakkhaṇaṃ.
258 .Tassa vācāya jāneyya,
Kuṭilaṃ bāla-paṇḍitaṃ;
Vācā-rūpaṃ mittaṃ kare,
Vācā-rūpaṃ dhuvaṃ jahe.
259 .Duccintitassa cintā ca,
Dubbhāsitassa bhāsanā;
Dukkammassa katañcāti,
Etaṃ bālassa lakkhaṇaṃ.
260 .Su-cintitassa cintā ca,
Su-bhāsitassa bhāsanā;
Su -kammassa katañc āti,
Bản dịch
Chưa có bản dịch đã xuất bản.
Bản dịch được quản trị theo từng trang nguồn; có thể đổi ngôn ngữ bằng các tab phía trên cột dịch (khi hiển thị dịch). «Trang trong sách»: Liền mạch gộp nhiều trang (có giới hạn); Theo từng trang dùng mục lục hoặc nút chuyển trang — áp dụng cho mọi chế độ (Chỉ Pāli, Chỉ dịch, Song song).