Bộ: Anya · Mahārahanīti
Mahārahanīti
Đang xem liên mạch theo sách (24 trang nguồn)
Pāli
Namo tassa bhagavato arahato samm āsambuddhassa
Mahārahanīti
Paṇḍitakathā
1. Mahāraharahaṃ sakya,
Muniṃ nīvaraṇā taṇhā;
Muttaṃ muttaṃ sudassanaṃ,
Vande bodhivaraṃ varaṃ.
2. Muninā munināgena,
Duṭṭhapabbajjitā jitā;
Yathā yathāasaddhamma-
Puraṇā puraṇādayo.
3.
Tath ā tath āgatov ādā,
Nugate lokanītiyaṃ;
Katayogena vidūnā,
Jeyyovānattha kārino.
4.
Nit īdha jantuna ṃ sāro,
Mittācariyāca pītarā;
Nītimā subuddhi byatto,
Sutavā atthadassimā.
5.
Kaviheraññak ā katv ā,
Suttattaṃ satthakañcanaṃ;
Gajjapajjādyālaṅkāraṃ,
Karontīdha manorammaṃ.
6. Vutyaṃ visadañāṇassa,
Ñāto atthotarassa na;
Surappabhāya ādāso,
Chāyaṃ disse na mākare.
7. Mahātejopi tejoyaṃ,
Mattikaṃ namudukaṃkaro;
Āpo āpeti mudukaṃ,
Sādhuvācāca kakkhaḷaṃ.
8. Mudunāva ripuṃ jeti,
Mudunā jeti dāruṇaṃ;
Nosiddhaṃ mudunā kiñci,
Yatvato mudunā jaye.
9.
Candana ṃ sītala ṃ loke,
Tato candaṃva sītalaṃ;
Candanacandasītamhā,
Vākyaṃ sādhusubhāsitaṃ.
10 .
Pattakallodita ṃ appa ṃ ,
Vākyaṃ subhāsitaṃ bhave;
Khudditassa kadanna ṃ pi,
Sutta ṃ sāduraso siy ā.
11 . Satthakāpi bahūvācā,
Nādarā bahubhāṇino;
Sopakāramudāsīnaṃ,
Nanudiṭṭhaṃ nadījalaṃ.
12 . Saṃsāravisarukkhassa,
Dvayamevāmataṃphalaṃ;
Subhāsitassasārādo,
Sādhūhirasamāgamo.
13 . Pāsāṇachattaṃ garukaṃ,
Tato devānacikkhanā;
Tato vuḍḍhānamovādo,
Tato buddhassa sāsanaṃ;
14 .
Tula ṃ sallahuka ṃ loke,
Tato capalajātiko;
Tatonovādiko tato,
Yati dhammepamādako.
15 .
Aha gacchati h āyant ī,
Sattānamidha jīvitaṃ;
Tasmāhi māpamattatvaṃ,
Gacchantu jinasāsane.
16 .
Pa ṇḍ itassa pasa ṃ sāya,
Daṇḍobālena dīyate;
Paṇḍito paṇḍiteneva,
Vaṇṇitova suvaṇṇito.
17 . Satesu jāyate sūro,
Sahassesuca paṇḍito;
Vuttā satasahassesu,
Dātā bhavativā navā.
18 . Bhūpattaṃca paṇḍitattañca,
Nevatulyaṃ kadācipi;
Sadesepūjito rājā,
Buddho sabbatthapūjito.
19 . Kvātibhāro samatthānaṃ,
Kiṃdūro byavahārinaṃ;
Kovideso savijjānaṃ,
Koparo piyavādinaṃ.
20 .
Nanu te yevasant ā no,
Sāgarā nakulācalā;
Appampi mariyādaṃ ye,
Saṃvaṭṭevi jahantino.
21 .
Palayet ītamariy ādā,
Bhavantikira sāgarā;
Mariy ādātika ṃ sādhu,
Naicchanti palayepi.
22 . Sataṃ dīghāyukaṃ sabba,
Sattānaṃ sukhakāraṇaṃ;
Asataṃpana sabbesaṃ,
Dukkhahetu nasaṃsayo.
23 . Pāmokkhe sujane sante,
Sabbepi sujanā janā;
Jātekasmiṃsāragandhe,
Sabbe gandhamayā dumā.
24 . Attanā yadi ekena,
Vinatena mahājanā;
Vinayaṃ yanti sabbepi,
Ko taṃ nāseyya paṇḍito.
25 .
Sar īrassa gu ṇā nañca,
Dūramaccanta mantaraṃ;
Sarīraṃ khaṇaviddhaṃsi,
Kappantiṭṭhāyino guṇā.
26 .
Yadi niccamaniccena,
Nimalaṃ malavāhinā;
Yo so kāyena labhetha,
Kiṃnaladdhaṃ bhave nukiṃ.
27 .
Dhammatthak āmamokkh āna ṃ ,
Pāṇaṃ saṃsiddhikāraṇaṃ;
Tannighātā kinnahataṃ,
Rakkhanā kinnarakkhitaṃ.
28 . Attā bandhu manussassa,
Ripu attāva jantunaṃ;
Attāva niyato ñāti,
Attāva niyato ripu.
29 . Attanoparicāgena,
Yaṃsitamanurakkhanaṃ;
Karonti sajjanāyeva,
Na taṃ nītimatā mataṃ.
30 . Tiṇāni bhūmirudakaṃ,
Catutthī vākyasuṭṭhutā;
Etāni hi sataṃgehe,
Nochindante kadācipi.
31 .
Ambu ṃ pivantino najjo,
Rukkho khādatino phalaṃ;
Megho kvacipi no sassaṃ,
Paratthāya sataṃdhanaṃ.
32 .
Sata ṃ pharusav ācāhi,
Nayāti vikatiṃ mano;
Ti ṇukk āhi nasakk āva,
Tāpetu ṃ sāgare jala ṃ .
33 . Sampatyaṃ mahattaṃceto,
Bhavatyuppalakomalaṃ;
Vippatyañca mahāsele,
Silāsaṅghādakakkaso.
34 . Atthaṃ mahantamāpajja,
Vijjaṃ sampattimevaca;
Careyyāmānathaddhoyo,
Paṇḍito so pavuccati.
35 . Nālabbhamabhipatthenti,
Naṭṭhampi nacasocare;
Vippatyañca namuyhanti,
Yenarā teva paṇḍito.
36 .
Ga ṇṭ hi ṭṭ hāne ekapade,
Nātimaññeyya paṇḍito;
Kiṃ akko veḷupabbhāro,
Timahādīpabhānudo.
37 .
Gu ṇadosesumekena,
Natthi koci vivajjito;
Sukhumālassa padumassa,
Naḷā bhavati kakkasā.
38 .
Sumahant āni satth āni,
Dhārayanto bahussutā;
Chettāro saṃsayānantu,
Kilante lobhamohatā.
39 . Dosampi saguṇe disvā,
Guṇavādī vadantino;
Na loko vijjamānampi,
Cande passati lañchanaṃ.
40 . Nipuṇe sutameseyya,
Vicinitvā sutatthiko;
Bhattaṃ hukkhaliyaṃ pakkaṃ,
Bhājanaṃpi tathā bhave.
41 . Guṇā kubbanti dūtattaṃ,
Dūrepi vasataṃ sataṃ;
Ketake gandha ghāsāya,
Gacchanti bhamarā sayaṃ.
42 .
Pa ṇḍ ito sutasampanno,
Yatthaatthīti cesuto;
Mahussāhena taṃṭhānaṃ,
Gantabbaṃ sutaresinā.
43 .
Sabbasuta ṃ madh īyetha,
Hīnamukkaṭṭha majjhimaṃ;
Sabbassaattha ṃ jāneyya,
Naca sabba ṃ payojaye;
Hoti tādisakokālo,
Yattha atthāvahaṃ sutaṃ.
44 . Ṭhito cirattanaṃ nīre,
Sakkharo nantaraṃsuto;
Dabbho nīrantike jāto,
Sabbakālantaraṃsuto.
45 .
Vasu ṃ ga ṇhanti d ūra ṭṭ hā,
Pabbate ratanocite;
Na milakkhā samīpaṭṭhā,
Evaṃ bālā bahussute.
46 .
Hiraññena mig āna ṃ va,
Susīlaṃpi asīlino;
Adhammikassa dhammena,
Bālānaṃpi sutena kiṃ.
47 .
Sutena hadaya ṭṭ hena,
Khalo nevasusīlavā;
Madhunā koṭaraṭṭhena,
Nimbo kiṃ madhurāyate.
48 . Sakiṃpi viññu dhīrena,
Karoti sahasaṅgamaṃ;
Attatthañca paratthañca,
Nibbānantaṃ sukhaṃ labhe.
49 . Haṃso majjhe nakākānaṃ,
Sīho gunnaṃ nasobhati;
Gadrabhānaṃ turaṅgono,
Bālānañca napaṇḍito.
50 . Ākiṇṇopi asabbhīva,
Asaṃsaṭṭhova bhaddako;
Bahunā sannajātena,
Gacche nummattakenidha.
51 . Nadītire khatekūpe,
Araṇītālavaṇṭake;
Navade āpādi natthīti,
Mukheca vacanaṃ tathā.
52 .
Sutasanniccay ā dh īrā,
Tuṇhibhūtā apucchitā;
Puṇṇā subhāsitenāpi,
Ghaṇḍādyaghaṭitāyathā.
53 .
Apu ṭṭ ho pa ṇḍ ito bher ī,
Pajjunno hoti pucchito;
Bālo puṭṭho apuṭṭhoca,
Bahuṃ vikattate sadā.
54 .
Sampannagu ṇā la ṅkāro,
Sabbasatta hit āvaho;
Nacareyya parattatthaṃ,
Kuto so paṇḍito bhave.
55 .Saparatthaṃ care dhīro,
Asakkonto sakaṃ care;
Tathāpica asakkonto,
Pāpāttānaṃ viyojaye.
56 .
Bālecummattake bh ūpe,
Gurumātāpitūsvapi;
Nadosaṃ kariyā pañño,
Saṅgheca jeṭṭhabhātari.
57 .
Atthan āsa ṃ manot āpa ṃ,
Ghareduccaritānica;
Vañcanaṃ avamānañca,
Matimā napakāsaye.
58 .
Parad āna ṃ janett īva,
Leṭṭuva paradabbakaṃ;
Attāva sabbabhūtāni,
Yo passati so passati.
59 .Parūpavāde padhiro,
Paravajjesvalocano;
Paṅgulo aññanārīsu,
Dussakappesvacetano.
60 .Sabbaṃ suṇāti sotena,
Sabbaṃ passati cakkhunā;
Nacadiṭṭhaṃ sutaṃ dhīro,
Sabbaṃ uccitumarahati.
61 .Cakkhumassa yathāandho,
Sotavā padhiroyathā;
Paññāvāssa yathāmūgo,
Balavā dubbaloriva;
Atha atthesamuppanne,
Sayetha matasāyitaṃ.
62 .Pāpamitte vivajjetvā,
Bhajeyyu ttamapuggalaṃ;
Ovādecassa tiṭṭheyya,
Patthento acalaṃsukhaṃ.
63 .
Susus ā sutava ḍḍ hana ṃ,
Sutaṃ paññāyavaḍḍhanaṃ;
Paññāya atthaṃ jānāti,
Ñāto attho sukhāvaho.
64 .Pāmojja karaṇaṃ ṭhānaṃ,
Pasaṃsāvahanaṃsukhaṃ;
Phalānisaṃso bhāveti,
Vahanto porissa ṃdhura ṃ.
65 .Atis īta ṃ atiu ṇha ṃ,
Atisāya midaṃahu;
Iti visaṭṭha kammante,
Khaṇā accanti māṇave.
66 .Yoca sītañca uṇhañca,
Tiṇātiyo namaññati;
Karaṃ purisa kiccāni,
So sukhā navihāyati.
67 .
Yasal ābha ṃ jig īsanta ṃ,
Naraṃ vajjenti dūrato;
Apatthetvāna te tasmā,
Taṃmaggaṃ maggaye budho.
68 .
Desamosajja gacchanti,
Sīhā sappurisā gajā;
Tattheva nidhanaṃ yanti,
Kākā kāpurisā migā.
69 .
Yasmi ṃdese nasamm āro,
Napiti nacabandhavā;
Nacavijjāgamo koci,
Natattha vasatī vasse.
70 .Dhanavā gaṇako rājā,
Nadī vejjā imejanā;
Yattha pañca navijjante,
Na tatthavasatī vase.
71 .Asanaṃ bhayamantānaṃ,
Maccānaṃ maraṇaṃ bhayaṃ;
Uttamānantusabbesaṃ,
Avamānaṃ paraṃ bhayaṃ.
72 .Amānanā yattha siyā,
Santānaṃ avamānanā;
Hīnasamānanāvāpi,
Na tatthavasati vase.
73 .Yatthālasoca dakkhoca,
Sūro bhīruca pūjito;
Na santā tattha vassanti,
Avisesakarena ko.
74 .
Dukkho niv āso samb ādhe,
Ṭhāne asucisaṅkaṭe;
Tato rimhipiyānante,
Tatoca akataññunaṃ.
75 .
Si ṅgīna ṃ pañcahatthena,
Satena vājinaṃ caje;
Hatthīnantu sahassena,
Desac āgena dujjane.
76 .Caje eka ṃ kulassattha ṃ,
Gāmassatthaṃ kulaṃ caje;
Gāmaṃ janapadassatthaṃ;
Attatthaṃ pathavī caje.
77 .Calatyekenapādena,
Tiṭṭhatyekena paṇḍito;
Asamikhyaparaṃṭhānaṃ,
Pubbamāyanaṃnacaje.
78 .
Ṭhānabha ṭṭ hā nasobhanti,
Dantākesāna khānarā;
Matimā itiviññāya,
Saṭhānaṃ nacaje lahuṃ.
79 .
Caje dhana ṃ aṅgavarassahetu,
Aṅgaṃ caje jivitaṃ rakkhamāno;
Aṅgaṃ dhanaṃ jivitañcāpi sabbaṃ,
Caje naro dhamma manussaranto.
80 .
Sota ṃ suteneva na ku ṇḍ alena,
Dānena pāṇī natu kaṅkaṇena;
Ābhāti kāyo purisuttamassa,
Paropakārena na candanena.
Sambhedakathā
81 .
Sattha kappavic ārena,
Kālo gacchati dhīmataṃ;
Byasanena asādhūnaṃ,
Niddāya kalahenavā.
82 .
Soka ṭhānasahass āni,
Bhayaṭhānasatānica;
Divasedivase muḷhaṃ,
Āvīsanti napaṇḍitaṃ.
83 .
Atid īgho mah āmu ḷho,
Majjhimoca vicakkhaṇo;
Vāsudevaṃ purakkhitvā,
Sabbevāmanakā saṭṭhā.
84 .Na loke sobhate muḷho,
Kevalattapasaṃsako;
Api sampihite kūpe,
Katavijjo pakāsate.
85 .Madantadamanaṃ satthaṃ,
Khalānaṃ kurute madaṃ;
Cakkhusaṅkhārakaṃ tejaṃ,
Uluṅkāna mivandhakaṃ.
86 .Atyappamapi sādhūnaṃ,
Silālekheva tiṭṭhate;
Jalelekheva n īcāna ṃ,
Ya ṃ kata ṃ ta ṃpi nassati.
87 .Dabbamappaṃpi sādhūnaṃ,
Jalaṃ kūpeva nissayo;
Bahuttaṃpi asādhūnaṃ,
Naca vāriva aṇṇave.
88 .Duṭṭhacitto panāhissa,
Kodho pāsāṇalikkhito;
Kujjhitabbe sujanassa,
Jalelekhā ciraṭṭhito.
89 .Bālassa jīvitaṃ pāpaṃ,
Mitarassi taraṃ bhave;
Janakāyassa rājāva,
Rājadhammova rājunaṃ.
90 .
Sapp ādāna ṃ bal ī sīho,
Puḷāvako tato kippīlikā,
Narā tato balī rājā,
Sabbesa mantako balī.
91 .
Bh ūpo ṇṇ ava ggi th ī sippi,
Abhijjhālucapuggalo;
Etesaṃpi mahicchānaṃ,
Mahicchitā aniccatā.
92 .
Nidd āluko asantu ṭṭ ho,
Akataññūca bhīruko;
Sakkuṇantina sācāraṃ,
Sikkhituṃ te kadācipi.
93 .Niddālu kāmarāmoca,
Sukhito bhogavālaso;
Nicchanto kammarāmo ca,
Sattete satthavajjitā.
94 .Samiddho dhanadhaññena,
Kaṭṭho dakatiṇaggihi;
Sabbato duggatenaṭṭho,
Tasmā nadukkataṃ kare.
95 .Puññapāpaphalaṃ yo ce,
Nasaddhahati saccato;
So ve khippaṃva attānaṃ,
Ādāsatalamānaye.
96 .
Sampar āyikamattha ṃ yo,
Nasaddhahati cepiso;
Āvāse sagga gāmīnaṃ,
Mākkabhe kiṃnapassati.
97 .
Mahanta ṃ va ṭṭ arukkh ādi ṃ,
Khuddabījaṃ bahūphalaṃ;
Sakkhikatv ā udikkheyya,
Puññap āpakaro naro.
98 .Yassa sallahukaṃ hoti,
Gurusakkāramānanaṃ;
Tassa sallahukāyeva,
Vijjāsampattisampadā.
99 .Upajjhācariyānañca,
Mātāpitūnamevaca;
Sakkaccaṃ yonupaṭṭhāti,
Suto tassapitādiso.
100 .Dese dese kulānīca,
Desedese ca bandhavo;
Tādisaṃ sahajā yattha,
Desaṃ passāminevatu.
101 .
Putta ṃvā bh ātara ṃ du ṭṭ ha ṃ,
Anusāseyya nojahe;
Kiṃnu chejjaṃ karaṃpādaṃ,
Littaṃ asucinā siyā;
102 .
Bahuputte pit āeko,
Avassaṃ poseti sadā;
Bahuputtā nasakkonti,
Posetuṃ pitarekakaṃ.
103 .
Atij ātamanuj āta ṃ,
Puttamicchanti paṇḍitā;
Avajātaṃ naicchanti,
Yohoti kulagandhano.
104 .Pañcaṭhānāni sampassaṃ,
Puttamicchanti paṇḍitā;
Jātovā no bharissati,
Kiccaṃvā no karissati.
105 .Kulavaṃso ciraṃ tiṭṭhe,
Dāyajjaṃ paṭipaccati;
Athavāpana petānaṃ,
Dakkhiṇaṃnupadassati.
106 .Antojāto dhanakkīto,
Dāsabyopagato sayaṃ;
Dāsākaramarānīto,
Ccevante catudhā siyuṃ.
107 .
Dāsā pañceva corayya -
Sakhañātyattasadisā;
Tathā viññūhi viññeyyā,
Mittādārāca bandhavā.
108 .
Tayova pa ṇḍ it ā satthe,
Ahamevātivādīca,
Ahamapiti v ādīca,
N āhantica imetayo.
109 . Vinā satthaṃ nagaccheyya,
Sūro saṅkāmabhūmiyaṃ;
Paṇḍitaddhagū vāṇijjo,
Videsagamano tathā.
110 . Sammā upaparikkhitvā,
Akkharesu padesuca;
Coraghāto siyā sisso,
Guru coraṭṭakārako.
111 . Sādhuttaṃ sujanasamāgamā khalānaṃ,
Sādhūnaṃ nakhalasamāgamā khalattaṃ;
Āmodaṃkusumabhavaṃdadhātibhūmi,
Bhūgandhaṃ naca kusumāni dhārayanti.
112 .
Sa ṭṭ hena mitta ṃ kalusena dhamma ṃ ,
Paropatāpena samiddhibhāvaṃ;
Sukhena vijjaṃ pharusena nāriṃ,
Icchanti ye te navapaṇḍitāva.
Mittakathā
113 . Katvāna kusalaṃkammaṃ,
Katvācā kusalaṃ pure;
Sukhitadukkhitā honti,
So bālo yo napassati.
114 .
Saya ṃ katena p āpena,
Aniṭṭhaṃ labhate phalaṃ;
Te me so me janentīti,
Punāguṃ kurute jaḷo.
115 .
K ālakhepena hāpeti,
Dānasīlādikaṃ jaḷo;
Athirampi thiraṃ maññe,
Attānaṃ sassatīsamaṃ.
116 .
Bālova p āpaka ṃ katv ā,
Nataṃchaṭṭetumussahe;
Kiṃ byagghatādi gacchanto,
Padaṃ makkhetumussahe.
117 . Paranassanato naṭṭho,
Pureva paranāsako;
Sīghaṃvā dassanaṃ yāti,
Tiṇaṃ pāsādajjhāpakaṃ.
118 . Bhojanā methunā niddā,
Gave poseca vijjati;
Vijjā viseso posassa,
Tatohīno gosamo bhave.
119 . Muḷhasisso padesena,
Kun ārībhara ṇenaca;
Khalasatthūhisaṃyogā,
Paṇḍitopyavasīdati.
120 . Dvecimekaṇṭakā tikkhā,
Sarīrasobhitā kāme;
Nidhano yoca kāmeti,
Yocakuppatyanissāro.
121 .
Nidhanoc āpi k āmeti,
Dubbalo kalahaṃpiyo;
Mandasattho vivādatthi,
Tividhaṃ muḷhalakkhaṇaṃ.
122 .
Appasuto sute appe,
Bahuṃmaññati mānavo;
Sindhudakama passanto,
Kūpetoyaṃva maṇḍuko.
123 .
Tadamin āpi jānāti,
Sobbhesu padaresuca;
Sunantā yanti kusumbhā,
Tuṇhīyanti mahodadhi.
124 . Yaṃ ūnakaṃ taṃ sunati,
Yaṃ pūraṃ santameva taṃ;
Aḍḍhakumbhūpamo bālo,
Rahato pūrova paṇḍito.
125 . Budhehibhāsamānopi,
Khalo bahutaketavo;
Ghaṃsiyamāno aṅgāro,
Nilamattaṃ nagacchati.
126 . Cārutā paradārāya,
Dhanaṃ lokatappatiyā;
Pasutaṃ sādhunāsāya,
Khale khalatarā guṇā.
127 . Ito hassataraṃ loke,
Kiñci tassa navijjati;
Dujjanotica yaṃāha,
Sajjanaṃ dujjano sayaṃ.
128 .
Roga ṇḍ aca ṅkuro tejo,
Visamassataro ghaṇo;
Avināsiya samanti,
Na khaloca sanissayaṃ.
129 .
Navin ā parav ādena,
Ramante dujjanā khalu;
Na sā sabbarase bhutvā,
Vinā vacce natussati.
130 .
Tappate y āti sandh āna ṃ ,
Davo bhavati vanata ṃ ;
Muduṃ dujjanacittaṃ kiṃ,
Lohena upamīyate.
131 . Tasmā dujjanasaṃsaggaṃ,
Āsīvisa mivoragaṃ;
Ārakā parivajjeyya,
Bhūtikāmo vicakkhaṇo.
132 .
Dujjanena hi sa ṃ saggo,
Sattutāpi nayujjate;
Tatto dahati aṅgāro,
Santātu kālataṃkaro.
133 .
Dujjano vajjan īyova,
Vijjāyālaṅkatopi ce;
Maṇinā laṅkato santo,
Sappo kiṃ nabhayaṅkaro.
134 .
Aggino dahato d āya ṃ ,
Sakhābhavati māluto;
Sova dīpaṃtu nāseti,
Khale nattheva mittatā.
135 . Nasmase katapāpamhi,
Nasmase alikavādini;
Nasmasettatthapaññamhi,
Atisantepi nasmase.
136 . Māretuṃ kittakā sakkā,
Dujjanā gagaṇūpamā;
Māritā kodhacittetu,
Mārito honti dujjanā.
137 . Bhūmi kaṇṭakasaṃkiṇṇā,
Chādituṃ nevasakyate;
Upāhana mattakena,
Channā bhavati medanī.
138 . Sattā sadāpasevanti,
Sodakaṃ vāpiādikaṃ;
Sabhogaṃ sadhanañcevaṃ,
Tucchāce te jahanti te.
139 .
Dhanah īna ṃ caje mitto,
Puttadārā sahodarā;
Atthavantaṃva sevanti,
Attho loke mahāsakhā.
140 .
Na r ūpin ī na paññ āṇ o,
Nakulīno padhānatā;
Kāle vipattisampatte,
Dhanimāva visesatā.
141 .
Kaly āṇ amitta ṃ kant āra ṃ ,
Yuddha ṃ sabh āya ṃ bh āsitu ṃ ;
Asatthā gantu micchanti,
Muḷhā tecaturojanā.
142 . Ahitā paṭisedhoca,
Hitesuca payojanaṃ;
Byasanesva pariccāgo,
Saṅkhepā mittalakkhaṇaṃ.
143 .
Ā ture byasanepatte,
Dubbhikkhe sattu viggahe;
Rājadvāre susāneca,
Yo tiṭṭhati sabandhavo.
144 .
So bandhu yo hiteyutto,
So pitā yo tu posako;
So ñāti yatra visāso,
Sā bhariyā yatra nibbūti.
145 .
Hitesino sumittoca,
Viññūca dullabhā janā;
Yatho sadhaṃca sāduṃca,
Rogahārīca sujano.
146 . Agaruko anālasso,
Asaṭṭhoca saccavā suci;
Aluddho atthakāmoca,
Ediso suhaduttamo.
147 . Yo dhuvāni pariccajja,
Adhūvānyupasevati;
Dhuvāpi tassa nassanti,
Adhuvesu kathāvakā.
148 . Luddhamatthenagaṇheyya,
Thaddha mañjalikammunā;
Chandānuvattiyā muḷhaṃ,
Yathābhūtena paṇḍitaṃ.
149 . Uttamaṃ pāṇipātena,
Sūraṃ bhedena vijaye;
Nicaṃ dabbapadānena,
Vikkamena samaṃ jaye.
150 .
Yassayassa hi yobh āvo,
Tenatena hi taṃnaraṃ;
Anupavissa medhāvī,
Khippamattavasaṃ naye.
151 .
Yena icchati sambandha ṃ ,
Tena tīṇi nakāraye;
Vivāda matthasambandhaṃ,
Parokkhe dāradassanaṃ.
152 .
Acc ābhikkha ṇasa ṃ sagg ā,
Asammosara ṇenaca;
Etena mittā jīranti,
Akāle yācanāyaca.
153 . Tasmā nābhikkhaṇaṃ gacche,
Nacagacche cirāciraṃ;
Kālena yācaṃ yāceyya,
Evaṃ mittā najīraye.
154 .
Ete bhiyyo sama ṃ yanti,
Sandhi tesaṃ najīrati;
Yo adhippannaṃ sahati,
Yoca jānāti desanaṃ.
155 .
Sace sant ā viv ādanti,
Khippaṃ sandhiraye puna;
Bālā pattāva bhijjanti,
Na te samathamajjhaguṃ.
156 .
Yenamittena sa ṃ saggo,
Yogakkhemo vihīyati;
Pubbeva jjhābhavantassa,
Rakkhe akkhiva paṇḍito.
157 . Yenamittena saṃsaggā,
Yogakkhemo pavaḍḍhati;
Kareyyattasamaṃ vutti,
Sabbakiccesu paṇḍito.
158 . Guṇo sabbaññutulyopi,
Sīdate ko anissayo;
Anaggha mapimāṇikkaṃ,
Hemaṃ nissāya sobhate.
159 . Pabbepabbe kamenucchu,
Visesarasivaggato;
Tathā sumittiko sādhu,
Viparitova dujjano.
160 . Teneva muninā vuttaṃ,
Yekecilokiyādhammā;
Tathā nibbānagāmīno,
Santi lokuttarādhammā.
161 .
Kaly āṇ amitta 1 m āgamma,
Sabbe te honti pāṇinaṃ;
Tasmā kalyāṇamittesu,
Kātabbo ādaro sadā.
162 .
Yo ve kataññ ū katavediko dhiro,
Kalyāṇamitto daḷhabhattica hoti;
Dukkhitassa sakkaccaṃ kareti kiccaṃ,
Tathāvidhaṃ sappurisāti vadanti.
163 .
Yassahi dhamma ṃ puriso vijaññ ā,
Yecassa ka ṅkha ṃ vinayanti santo;
Tañhissa dīpañca parāyanañca,
Na tena mittaṃ jirayetha pañño.
Nāyakakathā
164 .Kassako vāṇijomacco,
Samaṇo sutasīlavā;
Tesu vipulajātesu,
Raṭṭhaṃpi vipulaṃ siyā.
165 .Tesu dubbalajātesu,
Raṭṭhaṃpi dubbalaṃ siyā;
Tasmā raṭṭhaṃpi vipulaṃ,
Dhāraye raṭṭhasāravā.
166 .Mahārukkhassa phalino,
Āmaṃ chindati yo phalaṃ;
Rasañcassa najānāti,
Bījañcassa vinassati.
167 .Mahārukkhupamaṃ raṭṭhaṃ,
Yo adhammena sāsati;
Rasañcassa najānāti,
Raṭṭhañcāpi vinassati.
168 .
Mah ārukkhassa phalino,
Pakkaṃ chindati yo phalaṃ;
Rasañcassa vijānāti,
Bījañcassa nanassati.
169 .
Mah ārukkhupama ṃ ra ṭṭ ha ṃ,
Dhammena yo pasāsati;
Rasañcassa vijānāti,
Raṭṭhañcāpi nanassati.
170 .
Janappadañca yor ājā,
Adhammena pasāsati;
Sabbo sadhihi sorājā,
Viruddho hoti khattiyo.
171 .Tatheva nigame hiṃsaṃ,
Ye yuttā kayavikkaye;
Suṅkadānabalīkāre,
Sa kosena virujjhati.
172 .Mahāravarakhettesu,
Saṅga, me katanissame;
Ussite hiṃsayaṃ rājā,
Sabalena virujjhati.
173 .Tatheva isayo hiṃso,
Saṃyame brahmacāriyo;
Adhammacāri khattīyo,
So saggena virujjhati.
174 .Saya ṃkat ā naparena,
Mahānajjo juvakatā;
Issarena tathā raññā,
Saraṭṭhe adhipaccatā.
175 .Pāpaṃvāpi hi puññaṃvā,
Padhāno yaṃ karotice;
Lokopevaṃ karotyeva,
Taṃ vijāneyya paṇḍito.
176 .
Kacchap īnañca macch īna ṃ,
Kukkuṭīnañca dhenūnaṃ;
Puttaposā yathāhoti,
Tathā maccesu rājūnaṃ.
177 .
An āyak ā vinassanti,
Nassanti bahunāyakā;
Thīnāyakā vinassanti,
Nassanti susunāyakā.
178 .
Bahuvo yattha net āro,
Sabbe paṇḍitamānino;
Sabbe mahattamicchanti,
Kataṃ nesaṃ vinassati.
179 .Nodayāya vināsāya,
Bahunāyakatā bhūsaṃ;
Nomilanti vinassanti,
Padmā nyakkehisattahi.
180 .Asantuṭṭho yatī naṭṭho,
Santuṭṭhoca mahīpati;
Salajjā gaṇikā naṭṭhā,
Nilajjātu kulaṅganā.
181 .Na gaṇassa ggato gacche,
Siddhe kamme samaṃphalaṃ;
Kammavippatti cehoti,
Mukharo tatra haññate.
182 .Padhiro ca tapassīni,
Sūro raṇavaṇo tathā;
Majjapo patithī rājā,
Ete nasaddahāmahaṃ.
183 .
Jāneyya pesane bhacca ṃ,
Bandhavāpi bhayāgate;
Āpadāsu tathā mittaṃ,
Dārañca vibhavakkhaye.
184 .
Ra ṇā pacc āgata ṃ sūra ṃ,
Dhanañca gharamāgataṃ;
Jiṇṇa mannaṃ pasaṃseyya,
Dārañca gatayobbana ṃ.
185 .Saddh āpemesu santesu,
Nagaṇe māsakaṃ sataṃ;
Saddhāvemesva santesu,
Māsakaṃpi sataṃ gaṇe.
186 .Adantadamanaṃ dānaṃ,
Dānaṃ sabbatthasādhakaṃ;
Dānena piyavācena,
Unnamanti namantica.
187 .
Dāna ṃ sinehabhesajja ṃ,
Maccheraṃ dussanosadhaṃ;
Dānaṃ yasassabhosajjaṃ,
Maccheraṃ kappanosadhaṃ.
188 .
Dubbhikkhe annad āta ṃca,
Subhikkheca hiraññadaṃ;
Bhayecābhayatādānaṃ,
Saggepi bahu maññate.
189 .
Sata ṃcakkhu sata ṃka ṇṇā ,
Nāyakassa sutā sadā;
Tathāpi andhapadhīro;
Esā nāyakadhammatā.
190 .Khamā jāgariyu ṭṭhānaṃ,
Saṃvibhāgo dayikkhaṇā;
Nāyakassa guṇāete,
Icchitabbā hitatthinā.
191 .Paribhūto mudū hoti,
Atitikkhoca veravā;
Etañcaubhayaṃ ñatvā,
Anumajjhaṃ samācare.
192 .Nekantamudunā sakkā,
Ekantatikhiṇenavā;
Attaṃ mahante ṭhapetuṃ,
Tasmā ubhaya mācare.
193 .Piṭṭhito kkaṃ niseveyya,
Kucchinātu hutāsanaṃ;
Sāmikaṃ sabbabhāvena,
Paralokaṃ amāyāya.
194 .
Naseve pharusa ṃsāmi ṃ,
Taṃpi sevena macchariṃ;
Tato paggaṇhakaṃseve,
Seve niggaṇhakaṃ tato;
195 .
Na s ā rājā yo ajeyya ṃ jin āti,
Na so sakhāyo sakhāraṃ jināti;
Na sā bhariyā patino virodhati,
Na te vutt ā ye nabharanti ji ṇṇ aka ṃ.
196 .Na sā sabh ā yattha nasanti santo,
Na te santo ye navadanti dhammaṃ;
Rāgañca dosañca pahāya mohaṃ,
Dhammaṃ bhaṇantāva bhavanti santo.
197 .Sutassa rakkhā satatābhiyogo;
Kulassa vattaṃ purisassa vijjā;
Rañño pamādo pasamodhanassa,
Thīnantu jānāmi na jātu rakkhaṃ.
Itthikathā
198 .Namātarā dhītuyā vāpi,
Bhagīniyā vicakkhaṇo;
Navivittāsane mante,
Nārī māyāvinīnanu.
199 .Vijjutānañca lolattaṃ,
Satthānañcatitikkhaṇaṃ;
Sīghataṃ vāyutejānaṃ,
Anukubbanti nāriyo.
200 .Dviguṇo thīna māhāro,
Buddhicāpi catugguṇo;
Chaguṇo hoti vāyāmo,
Kāmotva ṭṭha guṇobhave.
201 .
Ekamek āyaitth īyā,
Aṭṭhaṭṭhapatino siyuṃ;
Sūrāca balavantoca,
Sabbākāmarasāharā;
Kareyya navame chandaṃ,
Unnattā hi napūrati.
202 .Lapanti saddhimaññena,
Passantaññaṃ savibbhamā;
Cittakaṃ cintayantaññaṃ,
Nārīnaṃnāma ko piyo.
203 .Jivhāsahassiko yo hi,
Jīve vassasataṃ naro;
Tena nikammuno vutto,
Thīdoso kiṃkhayaṃgato.
204 .Aggi āpo thiyo muḷho,
Sappo rājakulānica;
Payatanāpagantabbo,
Maccupāṇaharāniti.
205 .
Itth īna ṃ dujjan ā nañca,
Visāsonopapajjate;
Vīsassa siṅgino roga,
Nadīrājakulassaca.
206 .
Sattha ṃ sunicchitamat īpi vicintan īya ṃ,
Sv ārādhitopya vanipo parisa ṅkan īyo;
Hatthaṅgatāpi yuvatīparirakkhanīyā,
Satthāvanīpayuvatīsu kutovasitthaṃ.
207 .Ayuttakammāraddhanaṃ virodho,
Saṅghassa yuddhañca mahābalehi;
Vissāsakammaṃ pamādāsu niccaṃ,
Dvārānimaccussa vadanti paññā.
208 .
Vāta ṃ jālena naro par āmase,
Osiñce sāgaraṃ ekapāṇinā;
Sakenatālena janeyya ghosaṃ,
Yo sabbabhāvaṃ pamadāsu osaje.
209 .
Itth īpi hi ekacciy ā,
Seyyā vuttāva muninā;
Bhaṇḍāna muttamaṃ itthī,
Aggupaṭṭhāyikātica.
210 .
Yo na ṃ bharati sabbad ā,
Niccaṃ ātāpi ussuko;
Sabbakāmaharaṃ posaṃ,
Bhattāraṃ nātimaññati.
211 .Nācāpi sotthi bhattāraṃ,
Issācārena rosaye;
Bhattuca garunosabbe,
Paṭipūjeti paṇḍito.
212 .Uṭṭhāyikā anālāsā,
Saṅgahitaparijjanā;
Bhattu manāpaṃ carati,
Bhattakaṃ anurakkhati.
213 .Evaṃ vattati yānārī,
Bhattuchandavasānugā;
Manāpānāma tedevā,
Yattha sā upapajjati.
214 .Kokilānaṃ saro rūpaṃ,
Nārīrūpaṃ patibbataṃ;
Vijjā rūpa marūpānaṃ,
Khamā rūpaṃ tapassīnaṃ.
215 .
Āneya kulaja ṃ pañño,
Virūpamapi kaññakaṃ;
Hīnāyapi surūpāya,
Vivāhaṃsadisaṃ kare.
216 .
Visamh āmatam ādeyya ,
Amajjamhāpikañcanaṃ;
Nicamhāpyuttamāvijjā,
Ratanitthīpidukulā.
217 .
Bālitth ī makkhik ātu ṇḍ aṃ,
Is īnañca kama ṇḍ alu ṃ;
Setambu phalaṃ tambulaṃ,
Nocchiṭṭhamupajāyate.
218 .Bālakko paṇṇadhūmoca,
Vuddhitthī pallalodakaṃ;
Āyukkhayakaraṃ niccaṃ,
Rattoca dadhibhojanaṃ.
219 .
Thiyo seveyya naccanta ṃ,
Sāduṃ bhuñjeyyanāhitaṃ;
Pūjaye mānaye vuddhe,
Guruṃ māyāya nobhaje.
220 .
Ācāro kula m ākhy āti,
Desa mākhyāti bhāsitaṃ;
Sambhavo pema mākhyāti,
Deha mākhyātibhojanaṃ.
221 .
Deh ītivacan ādv ārā,
Dehaṭṭhāpañcadevatā;
Sajja niyanti dhī kitti,
Hirī sirī matīpica.
222 .Dehītivacanaṃ dukkhaṃ,
Natthītivacanaṃ tathā;
Vākyaṃdehītinatthīti,
Mābhaveyya bhavebhave.
223 .Bodhayanti nayācanti,
Dehīti pacchimājanā;
Passa vatthumadānassa,
Mābhavatūti īdiso.
224 .Mahā atyappakaṃ yāti,
Niguṇe guṇavāpiha;
Aṭṭhānaṭṭheyyabhāvena,
Gajindoiva dabbake.
225 .Mahantaṃ nissayaṃkatvā,
Khuddopyatimahā bhave;
Hemapabbatamāpajja,
Sovaṇṇākira pakkhino.
226 .
Bah ūna mappas ārāna ṃ,
Ekibhāvo hidujjayo;
Tiṇena vaṭṭate rajju,
Tāya nāgopi bandhate.
227 .
Asah āyo samatthopi,
Tejasi kiṃ karissati;
Nivātasaṇṭhito aggi,
Sayamevūpasammati.
228 .
Khantu ṃ tapanajotejo,
Sakk āhoti na va ṇṇ ajo;
Bhūpādīhi katodaṇḍo,
Sakkāhoti na bhaccajo.
229 .Thīsaṃsagge kutosuddho,
Maṃsabhakkhe kutodayā;
Surāpāṇe kutosaccaṃ,
Pakodhamhi kutotapo.
230 .
Th īyā guyha ṃ nasa ṃseyya,
Amittassaca paṇḍito;
Yocā missena saṃhīro,
Hadayattheno yonaro.
231 .
Guyhamattha
Sambodhayati yonaro;
Mantabhedabhayā tassa,
Dāsabhūto titikkhati.
232 .
Vahe amitta khandhena,
Yāvakāle anāgate;
Tamheva cāgate kāle,
Bhinde ghaṭami vuppale.
233 .Khalaṃ sālaṃ pasuṃ khettaṃ,
Gantvācassa abhikkhaṇaṃ;
Mitaṃ dhaññaṃ nidhāpeyya,
Mitañca pācaye ghare.
234 .Kodhaṃ lobhaṃ madaṃ mānaṃ,
Tandiṃ missaṃ pamattakaṃ;
Soṇṭhaṃniddhālukaṃ makkhaṃ,
Maccherañca jahe budho.
235 .Kodho abbhantare jāto,
Dhūvaṃ nāseti kodhanaṃ;
Vatthālaṅkārapuṇṇāyaṃ,
Mañjūsāyaṃ sikhīyathā.
236 .Uppajjate sace kodho;
Āvajje kakacūpamaṃ;
Uppajje ce rase taṇhā,
Puttamaṃsūpamaṃ sare.
237 .
Gu ṇa maddhisama ṃ makkhe,
Parena kalahe sati;
Addhisamaṃ pakāseti,
Aṇumattaṃvavajjakaṃ.
238 .
Tasseva tena p āpīyo,
Yo kuddhaṃ paṭikujjhati;
Kuddha mapaṭikujjhanto,
Saṅgāmaṃ jeti dujjayaṃ.
239 .
Rāgon āma manosalla ṃ,
Gu ṇatthavaratakkaro;
Rāhu vijjāsasaṅkassa,
Tapodhanahutāsano.
240 .Pamādo jāyate madā,
Pamādā jāyate khayo;
Khayā padosā jāyanti,
Madaṃ kiṃ najahe budho.
241 .
Namanti phalinorukkh ā,
Namanti vibudhājanā;
Sukkhakaṭṭhañca muḷhoca,
Bhijjateva nanamanti.
242 .
Ṭhāne vuddh āna mok āsa ṃ,
Dade vuddhāpacāyiko;
Nanu tālo ajīvopi,
Samīpa ññe paronato.
243 .
Garuk ātabbaposesu,
Niccavuttiṃ karoti yo;
Nicattaṃ so pahantāna,
Uttamatte patiṭṭhati.
244 .Yattha posaṃ najānanti,
Jātiyā vinayena vā;
Na tattha mānaṃ kariyā,
Vasa maññātakejane.
245 .Aññātavāsaṃ vasatā,
Jātavedasamenāpi;
Khamitabbaṃ sapaññena,
Api dāsassa tajjitaṃ.
246 .Dhanadhaññāpayogesu,
Tathā vijjāgamesuca;
Dūteca byavahāreca,
Cattalajjo sadā bhave.
247 .Nahi koci kate kicce,
Kattāraṃ sammapekkhate;
Tasmā sabbānikammāni,
Sāvasesāni kāraye.
248 .
Iṇaseso aggiseso,
Sattuseso tayoime;
Punappunaṃpi vaḍḍhanti,
Tasmā sesaṃ nakāraye.
249 .
Natthi vijjāsama ṃ vitta ṃ,
Natthi byādhisamo ripu;
Natthi attasamaṃ pemaṃ,
Natthi kammaparaṃ balaṃ.
250 .
Attan ā kurute lakkh ī,
Alakkh īcāpi attan ā;
Nahi lakkhī alakkhīca,
Añño aññassa kurute.
251 .Sayaṃ āyaṃ vayaṃ raññā,
Sayaṃ jaññā katākataṃ;
Attanāva bhavakkheyya,
Katāni akatānica.
252 .
Upak āra ṃ hiteneva,
Sattunā sattu muddhare;
Pādalaggaṃ karaṭṭhena,
Kaṇṭakena kaṇṭakaṃ.
253 .
Name namantassa bhaje bhajanta ṃ,
Kiccāni krupassa kareyya kiccaṃ;
Nā natthakāmassa kareyya atthaṃ,
Asambhajantaṃpi nasambhajeyya.
254 .
Caje cajanta ṃ navata ṃ kariy ā,
Apetacittena nasambhajeyya;
Dijo dumaṃ khīṇaphala mañatvā,
Añña ṃ sapekkheyya mah āti loko.
Mahārahanīti
Paṇḍitakathā
1. Mahāraharahaṃ sakya,
Muniṃ nīvaraṇā taṇhā;
Muttaṃ muttaṃ sudassanaṃ,
Vande bodhivaraṃ varaṃ.
2. Muninā munināgena,
Duṭṭhapabbajjitā jitā;
Yathā yathāasaddhamma-
Puraṇā puraṇādayo.
3.
Tath ā tath āgatov ādā,
Nugate lokanītiyaṃ;
Katayogena vidūnā,
Jeyyovānattha kārino.
4.
Nit īdha jantuna ṃ sāro,
Mittācariyāca pītarā;
Nītimā subuddhi byatto,
Sutavā atthadassimā.
5.
Kaviheraññak ā katv ā,
Suttattaṃ satthakañcanaṃ;
Gajjapajjādyālaṅkāraṃ,
Karontīdha manorammaṃ.
6. Vutyaṃ visadañāṇassa,
Ñāto atthotarassa na;
Surappabhāya ādāso,
Chāyaṃ disse na mākare.
7. Mahātejopi tejoyaṃ,
Mattikaṃ namudukaṃkaro;
Āpo āpeti mudukaṃ,
Sādhuvācāca kakkhaḷaṃ.
8. Mudunāva ripuṃ jeti,
Mudunā jeti dāruṇaṃ;
Nosiddhaṃ mudunā kiñci,
Yatvato mudunā jaye.
9.
Candana ṃ sītala ṃ loke,
Tato candaṃva sītalaṃ;
Candanacandasītamhā,
Vākyaṃ sādhusubhāsitaṃ.
10 .
Pattakallodita ṃ appa ṃ ,
Vākyaṃ subhāsitaṃ bhave;
Khudditassa kadanna ṃ pi,
Sutta ṃ sāduraso siy ā.
11 . Satthakāpi bahūvācā,
Nādarā bahubhāṇino;
Sopakāramudāsīnaṃ,
Nanudiṭṭhaṃ nadījalaṃ.
12 . Saṃsāravisarukkhassa,
Dvayamevāmataṃphalaṃ;
Subhāsitassasārādo,
Sādhūhirasamāgamo.
13 . Pāsāṇachattaṃ garukaṃ,
Tato devānacikkhanā;
Tato vuḍḍhānamovādo,
Tato buddhassa sāsanaṃ;
14 .
Tula ṃ sallahuka ṃ loke,
Tato capalajātiko;
Tatonovādiko tato,
Yati dhammepamādako.
15 .
Aha gacchati h āyant ī,
Sattānamidha jīvitaṃ;
Tasmāhi māpamattatvaṃ,
Gacchantu jinasāsane.
16 .
Pa ṇḍ itassa pasa ṃ sāya,
Daṇḍobālena dīyate;
Paṇḍito paṇḍiteneva,
Vaṇṇitova suvaṇṇito.
17 . Satesu jāyate sūro,
Sahassesuca paṇḍito;
Vuttā satasahassesu,
Dātā bhavativā navā.
18 . Bhūpattaṃca paṇḍitattañca,
Nevatulyaṃ kadācipi;
Sadesepūjito rājā,
Buddho sabbatthapūjito.
19 . Kvātibhāro samatthānaṃ,
Kiṃdūro byavahārinaṃ;
Kovideso savijjānaṃ,
Koparo piyavādinaṃ.
20 .
Nanu te yevasant ā no,
Sāgarā nakulācalā;
Appampi mariyādaṃ ye,
Saṃvaṭṭevi jahantino.
21 .
Palayet ītamariy ādā,
Bhavantikira sāgarā;
Mariy ādātika ṃ sādhu,
Naicchanti palayepi.
22 . Sataṃ dīghāyukaṃ sabba,
Sattānaṃ sukhakāraṇaṃ;
Asataṃpana sabbesaṃ,
Dukkhahetu nasaṃsayo.
23 . Pāmokkhe sujane sante,
Sabbepi sujanā janā;
Jātekasmiṃsāragandhe,
Sabbe gandhamayā dumā.
24 . Attanā yadi ekena,
Vinatena mahājanā;
Vinayaṃ yanti sabbepi,
Ko taṃ nāseyya paṇḍito.
25 .
Sar īrassa gu ṇā nañca,
Dūramaccanta mantaraṃ;
Sarīraṃ khaṇaviddhaṃsi,
Kappantiṭṭhāyino guṇā.
26 .
Yadi niccamaniccena,
Nimalaṃ malavāhinā;
Yo so kāyena labhetha,
Kiṃnaladdhaṃ bhave nukiṃ.
27 .
Dhammatthak āmamokkh āna ṃ ,
Pāṇaṃ saṃsiddhikāraṇaṃ;
Tannighātā kinnahataṃ,
Rakkhanā kinnarakkhitaṃ.
28 . Attā bandhu manussassa,
Ripu attāva jantunaṃ;
Attāva niyato ñāti,
Attāva niyato ripu.
29 . Attanoparicāgena,
Yaṃsitamanurakkhanaṃ;
Karonti sajjanāyeva,
Na taṃ nītimatā mataṃ.
30 . Tiṇāni bhūmirudakaṃ,
Catutthī vākyasuṭṭhutā;
Etāni hi sataṃgehe,
Nochindante kadācipi.
31 .
Ambu ṃ pivantino najjo,
Rukkho khādatino phalaṃ;
Megho kvacipi no sassaṃ,
Paratthāya sataṃdhanaṃ.
32 .
Sata ṃ pharusav ācāhi,
Nayāti vikatiṃ mano;
Ti ṇukk āhi nasakk āva,
Tāpetu ṃ sāgare jala ṃ .
33 . Sampatyaṃ mahattaṃceto,
Bhavatyuppalakomalaṃ;
Vippatyañca mahāsele,
Silāsaṅghādakakkaso.
34 . Atthaṃ mahantamāpajja,
Vijjaṃ sampattimevaca;
Careyyāmānathaddhoyo,
Paṇḍito so pavuccati.
35 . Nālabbhamabhipatthenti,
Naṭṭhampi nacasocare;
Vippatyañca namuyhanti,
Yenarā teva paṇḍito.
36 .
Ga ṇṭ hi ṭṭ hāne ekapade,
Nātimaññeyya paṇḍito;
Kiṃ akko veḷupabbhāro,
Timahādīpabhānudo.
37 .
Gu ṇadosesumekena,
Natthi koci vivajjito;
Sukhumālassa padumassa,
Naḷā bhavati kakkasā.
38 .
Sumahant āni satth āni,
Dhārayanto bahussutā;
Chettāro saṃsayānantu,
Kilante lobhamohatā.
39 . Dosampi saguṇe disvā,
Guṇavādī vadantino;
Na loko vijjamānampi,
Cande passati lañchanaṃ.
40 . Nipuṇe sutameseyya,
Vicinitvā sutatthiko;
Bhattaṃ hukkhaliyaṃ pakkaṃ,
Bhājanaṃpi tathā bhave.
41 . Guṇā kubbanti dūtattaṃ,
Dūrepi vasataṃ sataṃ;
Ketake gandha ghāsāya,
Gacchanti bhamarā sayaṃ.
42 .
Pa ṇḍ ito sutasampanno,
Yatthaatthīti cesuto;
Mahussāhena taṃṭhānaṃ,
Gantabbaṃ sutaresinā.
43 .
Sabbasuta ṃ madh īyetha,
Hīnamukkaṭṭha majjhimaṃ;
Sabbassaattha ṃ jāneyya,
Naca sabba ṃ payojaye;
Hoti tādisakokālo,
Yattha atthāvahaṃ sutaṃ.
44 . Ṭhito cirattanaṃ nīre,
Sakkharo nantaraṃsuto;
Dabbho nīrantike jāto,
Sabbakālantaraṃsuto.
45 .
Vasu ṃ ga ṇhanti d ūra ṭṭ hā,
Pabbate ratanocite;
Na milakkhā samīpaṭṭhā,
Evaṃ bālā bahussute.
46 .
Hiraññena mig āna ṃ va,
Susīlaṃpi asīlino;
Adhammikassa dhammena,
Bālānaṃpi sutena kiṃ.
47 .
Sutena hadaya ṭṭ hena,
Khalo nevasusīlavā;
Madhunā koṭaraṭṭhena,
Nimbo kiṃ madhurāyate.
48 . Sakiṃpi viññu dhīrena,
Karoti sahasaṅgamaṃ;
Attatthañca paratthañca,
Nibbānantaṃ sukhaṃ labhe.
49 . Haṃso majjhe nakākānaṃ,
Sīho gunnaṃ nasobhati;
Gadrabhānaṃ turaṅgono,
Bālānañca napaṇḍito.
50 . Ākiṇṇopi asabbhīva,
Asaṃsaṭṭhova bhaddako;
Bahunā sannajātena,
Gacche nummattakenidha.
51 . Nadītire khatekūpe,
Araṇītālavaṇṭake;
Navade āpādi natthīti,
Mukheca vacanaṃ tathā.
52 .
Sutasanniccay ā dh īrā,
Tuṇhibhūtā apucchitā;
Puṇṇā subhāsitenāpi,
Ghaṇḍādyaghaṭitāyathā.
53 .
Apu ṭṭ ho pa ṇḍ ito bher ī,
Pajjunno hoti pucchito;
Bālo puṭṭho apuṭṭhoca,
Bahuṃ vikattate sadā.
54 .
Sampannagu ṇā la ṅkāro,
Sabbasatta hit āvaho;
Nacareyya parattatthaṃ,
Kuto so paṇḍito bhave.
55 .Saparatthaṃ care dhīro,
Asakkonto sakaṃ care;
Tathāpica asakkonto,
Pāpāttānaṃ viyojaye.
56 .
Bālecummattake bh ūpe,
Gurumātāpitūsvapi;
Nadosaṃ kariyā pañño,
Saṅgheca jeṭṭhabhātari.
57 .
Atthan āsa ṃ manot āpa ṃ,
Ghareduccaritānica;
Vañcanaṃ avamānañca,
Matimā napakāsaye.
58 .
Parad āna ṃ janett īva,
Leṭṭuva paradabbakaṃ;
Attāva sabbabhūtāni,
Yo passati so passati.
59 .Parūpavāde padhiro,
Paravajjesvalocano;
Paṅgulo aññanārīsu,
Dussakappesvacetano.
60 .Sabbaṃ suṇāti sotena,
Sabbaṃ passati cakkhunā;
Nacadiṭṭhaṃ sutaṃ dhīro,
Sabbaṃ uccitumarahati.
61 .Cakkhumassa yathāandho,
Sotavā padhiroyathā;
Paññāvāssa yathāmūgo,
Balavā dubbaloriva;
Atha atthesamuppanne,
Sayetha matasāyitaṃ.
62 .Pāpamitte vivajjetvā,
Bhajeyyu ttamapuggalaṃ;
Ovādecassa tiṭṭheyya,
Patthento acalaṃsukhaṃ.
63 .
Susus ā sutava ḍḍ hana ṃ,
Sutaṃ paññāyavaḍḍhanaṃ;
Paññāya atthaṃ jānāti,
Ñāto attho sukhāvaho.
64 .Pāmojja karaṇaṃ ṭhānaṃ,
Pasaṃsāvahanaṃsukhaṃ;
Phalānisaṃso bhāveti,
Vahanto porissa ṃdhura ṃ.
65 .Atis īta ṃ atiu ṇha ṃ,
Atisāya midaṃahu;
Iti visaṭṭha kammante,
Khaṇā accanti māṇave.
66 .Yoca sītañca uṇhañca,
Tiṇātiyo namaññati;
Karaṃ purisa kiccāni,
So sukhā navihāyati.
67 .
Yasal ābha ṃ jig īsanta ṃ,
Naraṃ vajjenti dūrato;
Apatthetvāna te tasmā,
Taṃmaggaṃ maggaye budho.
68 .
Desamosajja gacchanti,
Sīhā sappurisā gajā;
Tattheva nidhanaṃ yanti,
Kākā kāpurisā migā.
69 .
Yasmi ṃdese nasamm āro,
Napiti nacabandhavā;
Nacavijjāgamo koci,
Natattha vasatī vasse.
70 .Dhanavā gaṇako rājā,
Nadī vejjā imejanā;
Yattha pañca navijjante,
Na tatthavasatī vase.
71 .Asanaṃ bhayamantānaṃ,
Maccānaṃ maraṇaṃ bhayaṃ;
Uttamānantusabbesaṃ,
Avamānaṃ paraṃ bhayaṃ.
72 .Amānanā yattha siyā,
Santānaṃ avamānanā;
Hīnasamānanāvāpi,
Na tatthavasati vase.
73 .Yatthālasoca dakkhoca,
Sūro bhīruca pūjito;
Na santā tattha vassanti,
Avisesakarena ko.
74 .
Dukkho niv āso samb ādhe,
Ṭhāne asucisaṅkaṭe;
Tato rimhipiyānante,
Tatoca akataññunaṃ.
75 .
Si ṅgīna ṃ pañcahatthena,
Satena vājinaṃ caje;
Hatthīnantu sahassena,
Desac āgena dujjane.
76 .Caje eka ṃ kulassattha ṃ,
Gāmassatthaṃ kulaṃ caje;
Gāmaṃ janapadassatthaṃ;
Attatthaṃ pathavī caje.
77 .Calatyekenapādena,
Tiṭṭhatyekena paṇḍito;
Asamikhyaparaṃṭhānaṃ,
Pubbamāyanaṃnacaje.
78 .
Ṭhānabha ṭṭ hā nasobhanti,
Dantākesāna khānarā;
Matimā itiviññāya,
Saṭhānaṃ nacaje lahuṃ.
79 .
Caje dhana ṃ aṅgavarassahetu,
Aṅgaṃ caje jivitaṃ rakkhamāno;
Aṅgaṃ dhanaṃ jivitañcāpi sabbaṃ,
Caje naro dhamma manussaranto.
80 .
Sota ṃ suteneva na ku ṇḍ alena,
Dānena pāṇī natu kaṅkaṇena;
Ābhāti kāyo purisuttamassa,
Paropakārena na candanena.
Sambhedakathā
81 .
Sattha kappavic ārena,
Kālo gacchati dhīmataṃ;
Byasanena asādhūnaṃ,
Niddāya kalahenavā.
82 .
Soka ṭhānasahass āni,
Bhayaṭhānasatānica;
Divasedivase muḷhaṃ,
Āvīsanti napaṇḍitaṃ.
83 .
Atid īgho mah āmu ḷho,
Majjhimoca vicakkhaṇo;
Vāsudevaṃ purakkhitvā,
Sabbevāmanakā saṭṭhā.
84 .Na loke sobhate muḷho,
Kevalattapasaṃsako;
Api sampihite kūpe,
Katavijjo pakāsate.
85 .Madantadamanaṃ satthaṃ,
Khalānaṃ kurute madaṃ;
Cakkhusaṅkhārakaṃ tejaṃ,
Uluṅkāna mivandhakaṃ.
86 .Atyappamapi sādhūnaṃ,
Silālekheva tiṭṭhate;
Jalelekheva n īcāna ṃ,
Ya ṃ kata ṃ ta ṃpi nassati.
87 .Dabbamappaṃpi sādhūnaṃ,
Jalaṃ kūpeva nissayo;
Bahuttaṃpi asādhūnaṃ,
Naca vāriva aṇṇave.
88 .Duṭṭhacitto panāhissa,
Kodho pāsāṇalikkhito;
Kujjhitabbe sujanassa,
Jalelekhā ciraṭṭhito.
89 .Bālassa jīvitaṃ pāpaṃ,
Mitarassi taraṃ bhave;
Janakāyassa rājāva,
Rājadhammova rājunaṃ.
90 .
Sapp ādāna ṃ bal ī sīho,
Puḷāvako tato kippīlikā,
Narā tato balī rājā,
Sabbesa mantako balī.
91 .
Bh ūpo ṇṇ ava ggi th ī sippi,
Abhijjhālucapuggalo;
Etesaṃpi mahicchānaṃ,
Mahicchitā aniccatā.
92 .
Nidd āluko asantu ṭṭ ho,
Akataññūca bhīruko;
Sakkuṇantina sācāraṃ,
Sikkhituṃ te kadācipi.
93 .Niddālu kāmarāmoca,
Sukhito bhogavālaso;
Nicchanto kammarāmo ca,
Sattete satthavajjitā.
94 .Samiddho dhanadhaññena,
Kaṭṭho dakatiṇaggihi;
Sabbato duggatenaṭṭho,
Tasmā nadukkataṃ kare.
95 .Puññapāpaphalaṃ yo ce,
Nasaddhahati saccato;
So ve khippaṃva attānaṃ,
Ādāsatalamānaye.
96 .
Sampar āyikamattha ṃ yo,
Nasaddhahati cepiso;
Āvāse sagga gāmīnaṃ,
Mākkabhe kiṃnapassati.
97 .
Mahanta ṃ va ṭṭ arukkh ādi ṃ,
Khuddabījaṃ bahūphalaṃ;
Sakkhikatv ā udikkheyya,
Puññap āpakaro naro.
98 .Yassa sallahukaṃ hoti,
Gurusakkāramānanaṃ;
Tassa sallahukāyeva,
Vijjāsampattisampadā.
99 .Upajjhācariyānañca,
Mātāpitūnamevaca;
Sakkaccaṃ yonupaṭṭhāti,
Suto tassapitādiso.
100 .Dese dese kulānīca,
Desedese ca bandhavo;
Tādisaṃ sahajā yattha,
Desaṃ passāminevatu.
101 .
Putta ṃvā bh ātara ṃ du ṭṭ ha ṃ,
Anusāseyya nojahe;
Kiṃnu chejjaṃ karaṃpādaṃ,
Littaṃ asucinā siyā;
102 .
Bahuputte pit āeko,
Avassaṃ poseti sadā;
Bahuputtā nasakkonti,
Posetuṃ pitarekakaṃ.
103 .
Atij ātamanuj āta ṃ,
Puttamicchanti paṇḍitā;
Avajātaṃ naicchanti,
Yohoti kulagandhano.
104 .Pañcaṭhānāni sampassaṃ,
Puttamicchanti paṇḍitā;
Jātovā no bharissati,
Kiccaṃvā no karissati.
105 .Kulavaṃso ciraṃ tiṭṭhe,
Dāyajjaṃ paṭipaccati;
Athavāpana petānaṃ,
Dakkhiṇaṃnupadassati.
106 .Antojāto dhanakkīto,
Dāsabyopagato sayaṃ;
Dāsākaramarānīto,
Ccevante catudhā siyuṃ.
107 .
Dāsā pañceva corayya -
Sakhañātyattasadisā;
Tathā viññūhi viññeyyā,
Mittādārāca bandhavā.
108 .
Tayova pa ṇḍ it ā satthe,
Ahamevātivādīca,
Ahamapiti v ādīca,
N āhantica imetayo.
109 . Vinā satthaṃ nagaccheyya,
Sūro saṅkāmabhūmiyaṃ;
Paṇḍitaddhagū vāṇijjo,
Videsagamano tathā.
110 . Sammā upaparikkhitvā,
Akkharesu padesuca;
Coraghāto siyā sisso,
Guru coraṭṭakārako.
111 . Sādhuttaṃ sujanasamāgamā khalānaṃ,
Sādhūnaṃ nakhalasamāgamā khalattaṃ;
Āmodaṃkusumabhavaṃdadhātibhūmi,
Bhūgandhaṃ naca kusumāni dhārayanti.
112 .
Sa ṭṭ hena mitta ṃ kalusena dhamma ṃ ,
Paropatāpena samiddhibhāvaṃ;
Sukhena vijjaṃ pharusena nāriṃ,
Icchanti ye te navapaṇḍitāva.
Mittakathā
113 . Katvāna kusalaṃkammaṃ,
Katvācā kusalaṃ pure;
Sukhitadukkhitā honti,
So bālo yo napassati.
114 .
Saya ṃ katena p āpena,
Aniṭṭhaṃ labhate phalaṃ;
Te me so me janentīti,
Punāguṃ kurute jaḷo.
115 .
K ālakhepena hāpeti,
Dānasīlādikaṃ jaḷo;
Athirampi thiraṃ maññe,
Attānaṃ sassatīsamaṃ.
116 .
Bālova p āpaka ṃ katv ā,
Nataṃchaṭṭetumussahe;
Kiṃ byagghatādi gacchanto,
Padaṃ makkhetumussahe.
117 . Paranassanato naṭṭho,
Pureva paranāsako;
Sīghaṃvā dassanaṃ yāti,
Tiṇaṃ pāsādajjhāpakaṃ.
118 . Bhojanā methunā niddā,
Gave poseca vijjati;
Vijjā viseso posassa,
Tatohīno gosamo bhave.
119 . Muḷhasisso padesena,
Kun ārībhara ṇenaca;
Khalasatthūhisaṃyogā,
Paṇḍitopyavasīdati.
120 . Dvecimekaṇṭakā tikkhā,
Sarīrasobhitā kāme;
Nidhano yoca kāmeti,
Yocakuppatyanissāro.
121 .
Nidhanoc āpi k āmeti,
Dubbalo kalahaṃpiyo;
Mandasattho vivādatthi,
Tividhaṃ muḷhalakkhaṇaṃ.
122 .
Appasuto sute appe,
Bahuṃmaññati mānavo;
Sindhudakama passanto,
Kūpetoyaṃva maṇḍuko.
123 .
Tadamin āpi jānāti,
Sobbhesu padaresuca;
Sunantā yanti kusumbhā,
Tuṇhīyanti mahodadhi.
124 . Yaṃ ūnakaṃ taṃ sunati,
Yaṃ pūraṃ santameva taṃ;
Aḍḍhakumbhūpamo bālo,
Rahato pūrova paṇḍito.
125 . Budhehibhāsamānopi,
Khalo bahutaketavo;
Ghaṃsiyamāno aṅgāro,
Nilamattaṃ nagacchati.
126 . Cārutā paradārāya,
Dhanaṃ lokatappatiyā;
Pasutaṃ sādhunāsāya,
Khale khalatarā guṇā.
127 . Ito hassataraṃ loke,
Kiñci tassa navijjati;
Dujjanotica yaṃāha,
Sajjanaṃ dujjano sayaṃ.
128 .
Roga ṇḍ aca ṅkuro tejo,
Visamassataro ghaṇo;
Avināsiya samanti,
Na khaloca sanissayaṃ.
129 .
Navin ā parav ādena,
Ramante dujjanā khalu;
Na sā sabbarase bhutvā,
Vinā vacce natussati.
130 .
Tappate y āti sandh āna ṃ ,
Davo bhavati vanata ṃ ;
Muduṃ dujjanacittaṃ kiṃ,
Lohena upamīyate.
131 . Tasmā dujjanasaṃsaggaṃ,
Āsīvisa mivoragaṃ;
Ārakā parivajjeyya,
Bhūtikāmo vicakkhaṇo.
132 .
Dujjanena hi sa ṃ saggo,
Sattutāpi nayujjate;
Tatto dahati aṅgāro,
Santātu kālataṃkaro.
133 .
Dujjano vajjan īyova,
Vijjāyālaṅkatopi ce;
Maṇinā laṅkato santo,
Sappo kiṃ nabhayaṅkaro.
134 .
Aggino dahato d āya ṃ ,
Sakhābhavati māluto;
Sova dīpaṃtu nāseti,
Khale nattheva mittatā.
135 . Nasmase katapāpamhi,
Nasmase alikavādini;
Nasmasettatthapaññamhi,
Atisantepi nasmase.
136 . Māretuṃ kittakā sakkā,
Dujjanā gagaṇūpamā;
Māritā kodhacittetu,
Mārito honti dujjanā.
137 . Bhūmi kaṇṭakasaṃkiṇṇā,
Chādituṃ nevasakyate;
Upāhana mattakena,
Channā bhavati medanī.
138 . Sattā sadāpasevanti,
Sodakaṃ vāpiādikaṃ;
Sabhogaṃ sadhanañcevaṃ,
Tucchāce te jahanti te.
139 .
Dhanah īna ṃ caje mitto,
Puttadārā sahodarā;
Atthavantaṃva sevanti,
Attho loke mahāsakhā.
140 .
Na r ūpin ī na paññ āṇ o,
Nakulīno padhānatā;
Kāle vipattisampatte,
Dhanimāva visesatā.
141 .
Kaly āṇ amitta ṃ kant āra ṃ ,
Yuddha ṃ sabh āya ṃ bh āsitu ṃ ;
Asatthā gantu micchanti,
Muḷhā tecaturojanā.
142 . Ahitā paṭisedhoca,
Hitesuca payojanaṃ;
Byasanesva pariccāgo,
Saṅkhepā mittalakkhaṇaṃ.
143 .
Ā ture byasanepatte,
Dubbhikkhe sattu viggahe;
Rājadvāre susāneca,
Yo tiṭṭhati sabandhavo.
144 .
So bandhu yo hiteyutto,
So pitā yo tu posako;
So ñāti yatra visāso,
Sā bhariyā yatra nibbūti.
145 .
Hitesino sumittoca,
Viññūca dullabhā janā;
Yatho sadhaṃca sāduṃca,
Rogahārīca sujano.
146 . Agaruko anālasso,
Asaṭṭhoca saccavā suci;
Aluddho atthakāmoca,
Ediso suhaduttamo.
147 . Yo dhuvāni pariccajja,
Adhūvānyupasevati;
Dhuvāpi tassa nassanti,
Adhuvesu kathāvakā.
148 . Luddhamatthenagaṇheyya,
Thaddha mañjalikammunā;
Chandānuvattiyā muḷhaṃ,
Yathābhūtena paṇḍitaṃ.
149 . Uttamaṃ pāṇipātena,
Sūraṃ bhedena vijaye;
Nicaṃ dabbapadānena,
Vikkamena samaṃ jaye.
150 .
Yassayassa hi yobh āvo,
Tenatena hi taṃnaraṃ;
Anupavissa medhāvī,
Khippamattavasaṃ naye.
151 .
Yena icchati sambandha ṃ ,
Tena tīṇi nakāraye;
Vivāda matthasambandhaṃ,
Parokkhe dāradassanaṃ.
152 .
Acc ābhikkha ṇasa ṃ sagg ā,
Asammosara ṇenaca;
Etena mittā jīranti,
Akāle yācanāyaca.
153 . Tasmā nābhikkhaṇaṃ gacche,
Nacagacche cirāciraṃ;
Kālena yācaṃ yāceyya,
Evaṃ mittā najīraye.
154 .
Ete bhiyyo sama ṃ yanti,
Sandhi tesaṃ najīrati;
Yo adhippannaṃ sahati,
Yoca jānāti desanaṃ.
155 .
Sace sant ā viv ādanti,
Khippaṃ sandhiraye puna;
Bālā pattāva bhijjanti,
Na te samathamajjhaguṃ.
156 .
Yenamittena sa ṃ saggo,
Yogakkhemo vihīyati;
Pubbeva jjhābhavantassa,
Rakkhe akkhiva paṇḍito.
157 . Yenamittena saṃsaggā,
Yogakkhemo pavaḍḍhati;
Kareyyattasamaṃ vutti,
Sabbakiccesu paṇḍito.
158 . Guṇo sabbaññutulyopi,
Sīdate ko anissayo;
Anaggha mapimāṇikkaṃ,
Hemaṃ nissāya sobhate.
159 . Pabbepabbe kamenucchu,
Visesarasivaggato;
Tathā sumittiko sādhu,
Viparitova dujjano.
160 . Teneva muninā vuttaṃ,
Yekecilokiyādhammā;
Tathā nibbānagāmīno,
Santi lokuttarādhammā.
161 .
Kaly āṇ amitta 1 m āgamma,
Sabbe te honti pāṇinaṃ;
Tasmā kalyāṇamittesu,
Kātabbo ādaro sadā.
162 .
Yo ve kataññ ū katavediko dhiro,
Kalyāṇamitto daḷhabhattica hoti;
Dukkhitassa sakkaccaṃ kareti kiccaṃ,
Tathāvidhaṃ sappurisāti vadanti.
163 .
Yassahi dhamma ṃ puriso vijaññ ā,
Yecassa ka ṅkha ṃ vinayanti santo;
Tañhissa dīpañca parāyanañca,
Na tena mittaṃ jirayetha pañño.
Nāyakakathā
164 .Kassako vāṇijomacco,
Samaṇo sutasīlavā;
Tesu vipulajātesu,
Raṭṭhaṃpi vipulaṃ siyā.
165 .Tesu dubbalajātesu,
Raṭṭhaṃpi dubbalaṃ siyā;
Tasmā raṭṭhaṃpi vipulaṃ,
Dhāraye raṭṭhasāravā.
166 .Mahārukkhassa phalino,
Āmaṃ chindati yo phalaṃ;
Rasañcassa najānāti,
Bījañcassa vinassati.
167 .Mahārukkhupamaṃ raṭṭhaṃ,
Yo adhammena sāsati;
Rasañcassa najānāti,
Raṭṭhañcāpi vinassati.
168 .
Mah ārukkhassa phalino,
Pakkaṃ chindati yo phalaṃ;
Rasañcassa vijānāti,
Bījañcassa nanassati.
169 .
Mah ārukkhupama ṃ ra ṭṭ ha ṃ,
Dhammena yo pasāsati;
Rasañcassa vijānāti,
Raṭṭhañcāpi nanassati.
170 .
Janappadañca yor ājā,
Adhammena pasāsati;
Sabbo sadhihi sorājā,
Viruddho hoti khattiyo.
171 .Tatheva nigame hiṃsaṃ,
Ye yuttā kayavikkaye;
Suṅkadānabalīkāre,
Sa kosena virujjhati.
172 .Mahāravarakhettesu,
Saṅga, me katanissame;
Ussite hiṃsayaṃ rājā,
Sabalena virujjhati.
173 .Tatheva isayo hiṃso,
Saṃyame brahmacāriyo;
Adhammacāri khattīyo,
So saggena virujjhati.
174 .Saya ṃkat ā naparena,
Mahānajjo juvakatā;
Issarena tathā raññā,
Saraṭṭhe adhipaccatā.
175 .Pāpaṃvāpi hi puññaṃvā,
Padhāno yaṃ karotice;
Lokopevaṃ karotyeva,
Taṃ vijāneyya paṇḍito.
176 .
Kacchap īnañca macch īna ṃ,
Kukkuṭīnañca dhenūnaṃ;
Puttaposā yathāhoti,
Tathā maccesu rājūnaṃ.
177 .
An āyak ā vinassanti,
Nassanti bahunāyakā;
Thīnāyakā vinassanti,
Nassanti susunāyakā.
178 .
Bahuvo yattha net āro,
Sabbe paṇḍitamānino;
Sabbe mahattamicchanti,
Kataṃ nesaṃ vinassati.
179 .Nodayāya vināsāya,
Bahunāyakatā bhūsaṃ;
Nomilanti vinassanti,
Padmā nyakkehisattahi.
180 .Asantuṭṭho yatī naṭṭho,
Santuṭṭhoca mahīpati;
Salajjā gaṇikā naṭṭhā,
Nilajjātu kulaṅganā.
181 .Na gaṇassa ggato gacche,
Siddhe kamme samaṃphalaṃ;
Kammavippatti cehoti,
Mukharo tatra haññate.
182 .Padhiro ca tapassīni,
Sūro raṇavaṇo tathā;
Majjapo patithī rājā,
Ete nasaddahāmahaṃ.
183 .
Jāneyya pesane bhacca ṃ,
Bandhavāpi bhayāgate;
Āpadāsu tathā mittaṃ,
Dārañca vibhavakkhaye.
184 .
Ra ṇā pacc āgata ṃ sūra ṃ,
Dhanañca gharamāgataṃ;
Jiṇṇa mannaṃ pasaṃseyya,
Dārañca gatayobbana ṃ.
185 .Saddh āpemesu santesu,
Nagaṇe māsakaṃ sataṃ;
Saddhāvemesva santesu,
Māsakaṃpi sataṃ gaṇe.
186 .Adantadamanaṃ dānaṃ,
Dānaṃ sabbatthasādhakaṃ;
Dānena piyavācena,
Unnamanti namantica.
187 .
Dāna ṃ sinehabhesajja ṃ,
Maccheraṃ dussanosadhaṃ;
Dānaṃ yasassabhosajjaṃ,
Maccheraṃ kappanosadhaṃ.
188 .
Dubbhikkhe annad āta ṃca,
Subhikkheca hiraññadaṃ;
Bhayecābhayatādānaṃ,
Saggepi bahu maññate.
189 .
Sata ṃcakkhu sata ṃka ṇṇā ,
Nāyakassa sutā sadā;
Tathāpi andhapadhīro;
Esā nāyakadhammatā.
190 .Khamā jāgariyu ṭṭhānaṃ,
Saṃvibhāgo dayikkhaṇā;
Nāyakassa guṇāete,
Icchitabbā hitatthinā.
191 .Paribhūto mudū hoti,
Atitikkhoca veravā;
Etañcaubhayaṃ ñatvā,
Anumajjhaṃ samācare.
192 .Nekantamudunā sakkā,
Ekantatikhiṇenavā;
Attaṃ mahante ṭhapetuṃ,
Tasmā ubhaya mācare.
193 .Piṭṭhito kkaṃ niseveyya,
Kucchinātu hutāsanaṃ;
Sāmikaṃ sabbabhāvena,
Paralokaṃ amāyāya.
194 .
Naseve pharusa ṃsāmi ṃ,
Taṃpi sevena macchariṃ;
Tato paggaṇhakaṃseve,
Seve niggaṇhakaṃ tato;
195 .
Na s ā rājā yo ajeyya ṃ jin āti,
Na so sakhāyo sakhāraṃ jināti;
Na sā bhariyā patino virodhati,
Na te vutt ā ye nabharanti ji ṇṇ aka ṃ.
196 .Na sā sabh ā yattha nasanti santo,
Na te santo ye navadanti dhammaṃ;
Rāgañca dosañca pahāya mohaṃ,
Dhammaṃ bhaṇantāva bhavanti santo.
197 .Sutassa rakkhā satatābhiyogo;
Kulassa vattaṃ purisassa vijjā;
Rañño pamādo pasamodhanassa,
Thīnantu jānāmi na jātu rakkhaṃ.
Itthikathā
198 .Namātarā dhītuyā vāpi,
Bhagīniyā vicakkhaṇo;
Navivittāsane mante,
Nārī māyāvinīnanu.
199 .Vijjutānañca lolattaṃ,
Satthānañcatitikkhaṇaṃ;
Sīghataṃ vāyutejānaṃ,
Anukubbanti nāriyo.
200 .Dviguṇo thīna māhāro,
Buddhicāpi catugguṇo;
Chaguṇo hoti vāyāmo,
Kāmotva ṭṭha guṇobhave.
201 .
Ekamek āyaitth īyā,
Aṭṭhaṭṭhapatino siyuṃ;
Sūrāca balavantoca,
Sabbākāmarasāharā;
Kareyya navame chandaṃ,
Unnattā hi napūrati.
202 .Lapanti saddhimaññena,
Passantaññaṃ savibbhamā;
Cittakaṃ cintayantaññaṃ,
Nārīnaṃnāma ko piyo.
203 .Jivhāsahassiko yo hi,
Jīve vassasataṃ naro;
Tena nikammuno vutto,
Thīdoso kiṃkhayaṃgato.
204 .Aggi āpo thiyo muḷho,
Sappo rājakulānica;
Payatanāpagantabbo,
Maccupāṇaharāniti.
205 .
Itth īna ṃ dujjan ā nañca,
Visāsonopapajjate;
Vīsassa siṅgino roga,
Nadīrājakulassaca.
206 .
Sattha ṃ sunicchitamat īpi vicintan īya ṃ,
Sv ārādhitopya vanipo parisa ṅkan īyo;
Hatthaṅgatāpi yuvatīparirakkhanīyā,
Satthāvanīpayuvatīsu kutovasitthaṃ.
207 .Ayuttakammāraddhanaṃ virodho,
Saṅghassa yuddhañca mahābalehi;
Vissāsakammaṃ pamādāsu niccaṃ,
Dvārānimaccussa vadanti paññā.
208 .
Vāta ṃ jālena naro par āmase,
Osiñce sāgaraṃ ekapāṇinā;
Sakenatālena janeyya ghosaṃ,
Yo sabbabhāvaṃ pamadāsu osaje.
209 .
Itth īpi hi ekacciy ā,
Seyyā vuttāva muninā;
Bhaṇḍāna muttamaṃ itthī,
Aggupaṭṭhāyikātica.
210 .
Yo na ṃ bharati sabbad ā,
Niccaṃ ātāpi ussuko;
Sabbakāmaharaṃ posaṃ,
Bhattāraṃ nātimaññati.
211 .Nācāpi sotthi bhattāraṃ,
Issācārena rosaye;
Bhattuca garunosabbe,
Paṭipūjeti paṇḍito.
212 .Uṭṭhāyikā anālāsā,
Saṅgahitaparijjanā;
Bhattu manāpaṃ carati,
Bhattakaṃ anurakkhati.
213 .Evaṃ vattati yānārī,
Bhattuchandavasānugā;
Manāpānāma tedevā,
Yattha sā upapajjati.
214 .Kokilānaṃ saro rūpaṃ,
Nārīrūpaṃ patibbataṃ;
Vijjā rūpa marūpānaṃ,
Khamā rūpaṃ tapassīnaṃ.
215 .
Āneya kulaja ṃ pañño,
Virūpamapi kaññakaṃ;
Hīnāyapi surūpāya,
Vivāhaṃsadisaṃ kare.
216 .
Visamh āmatam ādeyya ,
Amajjamhāpikañcanaṃ;
Nicamhāpyuttamāvijjā,
Ratanitthīpidukulā.
217 .
Bālitth ī makkhik ātu ṇḍ aṃ,
Is īnañca kama ṇḍ alu ṃ;
Setambu phalaṃ tambulaṃ,
Nocchiṭṭhamupajāyate.
218 .Bālakko paṇṇadhūmoca,
Vuddhitthī pallalodakaṃ;
Āyukkhayakaraṃ niccaṃ,
Rattoca dadhibhojanaṃ.
219 .
Thiyo seveyya naccanta ṃ,
Sāduṃ bhuñjeyyanāhitaṃ;
Pūjaye mānaye vuddhe,
Guruṃ māyāya nobhaje.
220 .
Ācāro kula m ākhy āti,
Desa mākhyāti bhāsitaṃ;
Sambhavo pema mākhyāti,
Deha mākhyātibhojanaṃ.
221 .
Deh ītivacan ādv ārā,
Dehaṭṭhāpañcadevatā;
Sajja niyanti dhī kitti,
Hirī sirī matīpica.
222 .Dehītivacanaṃ dukkhaṃ,
Natthītivacanaṃ tathā;
Vākyaṃdehītinatthīti,
Mābhaveyya bhavebhave.
223 .Bodhayanti nayācanti,
Dehīti pacchimājanā;
Passa vatthumadānassa,
Mābhavatūti īdiso.
224 .Mahā atyappakaṃ yāti,
Niguṇe guṇavāpiha;
Aṭṭhānaṭṭheyyabhāvena,
Gajindoiva dabbake.
225 .Mahantaṃ nissayaṃkatvā,
Khuddopyatimahā bhave;
Hemapabbatamāpajja,
Sovaṇṇākira pakkhino.
226 .
Bah ūna mappas ārāna ṃ,
Ekibhāvo hidujjayo;
Tiṇena vaṭṭate rajju,
Tāya nāgopi bandhate.
227 .
Asah āyo samatthopi,
Tejasi kiṃ karissati;
Nivātasaṇṭhito aggi,
Sayamevūpasammati.
228 .
Khantu ṃ tapanajotejo,
Sakk āhoti na va ṇṇ ajo;
Bhūpādīhi katodaṇḍo,
Sakkāhoti na bhaccajo.
229 .Thīsaṃsagge kutosuddho,
Maṃsabhakkhe kutodayā;
Surāpāṇe kutosaccaṃ,
Pakodhamhi kutotapo.
230 .
Th īyā guyha ṃ nasa ṃseyya,
Amittassaca paṇḍito;
Yocā missena saṃhīro,
Hadayattheno yonaro.
231 .
Guyhamattha
Sambodhayati yonaro;
Mantabhedabhayā tassa,
Dāsabhūto titikkhati.
232 .
Vahe amitta khandhena,
Yāvakāle anāgate;
Tamheva cāgate kāle,
Bhinde ghaṭami vuppale.
233 .Khalaṃ sālaṃ pasuṃ khettaṃ,
Gantvācassa abhikkhaṇaṃ;
Mitaṃ dhaññaṃ nidhāpeyya,
Mitañca pācaye ghare.
234 .Kodhaṃ lobhaṃ madaṃ mānaṃ,
Tandiṃ missaṃ pamattakaṃ;
Soṇṭhaṃniddhālukaṃ makkhaṃ,
Maccherañca jahe budho.
235 .Kodho abbhantare jāto,
Dhūvaṃ nāseti kodhanaṃ;
Vatthālaṅkārapuṇṇāyaṃ,
Mañjūsāyaṃ sikhīyathā.
236 .Uppajjate sace kodho;
Āvajje kakacūpamaṃ;
Uppajje ce rase taṇhā,
Puttamaṃsūpamaṃ sare.
237 .
Gu ṇa maddhisama ṃ makkhe,
Parena kalahe sati;
Addhisamaṃ pakāseti,
Aṇumattaṃvavajjakaṃ.
238 .
Tasseva tena p āpīyo,
Yo kuddhaṃ paṭikujjhati;
Kuddha mapaṭikujjhanto,
Saṅgāmaṃ jeti dujjayaṃ.
239 .
Rāgon āma manosalla ṃ,
Gu ṇatthavaratakkaro;
Rāhu vijjāsasaṅkassa,
Tapodhanahutāsano.
240 .Pamādo jāyate madā,
Pamādā jāyate khayo;
Khayā padosā jāyanti,
Madaṃ kiṃ najahe budho.
241 .
Namanti phalinorukkh ā,
Namanti vibudhājanā;
Sukkhakaṭṭhañca muḷhoca,
Bhijjateva nanamanti.
242 .
Ṭhāne vuddh āna mok āsa ṃ,
Dade vuddhāpacāyiko;
Nanu tālo ajīvopi,
Samīpa ññe paronato.
243 .
Garuk ātabbaposesu,
Niccavuttiṃ karoti yo;
Nicattaṃ so pahantāna,
Uttamatte patiṭṭhati.
244 .Yattha posaṃ najānanti,
Jātiyā vinayena vā;
Na tattha mānaṃ kariyā,
Vasa maññātakejane.
245 .Aññātavāsaṃ vasatā,
Jātavedasamenāpi;
Khamitabbaṃ sapaññena,
Api dāsassa tajjitaṃ.
246 .Dhanadhaññāpayogesu,
Tathā vijjāgamesuca;
Dūteca byavahāreca,
Cattalajjo sadā bhave.
247 .Nahi koci kate kicce,
Kattāraṃ sammapekkhate;
Tasmā sabbānikammāni,
Sāvasesāni kāraye.
248 .
Iṇaseso aggiseso,
Sattuseso tayoime;
Punappunaṃpi vaḍḍhanti,
Tasmā sesaṃ nakāraye.
249 .
Natthi vijjāsama ṃ vitta ṃ,
Natthi byādhisamo ripu;
Natthi attasamaṃ pemaṃ,
Natthi kammaparaṃ balaṃ.
250 .
Attan ā kurute lakkh ī,
Alakkh īcāpi attan ā;
Nahi lakkhī alakkhīca,
Añño aññassa kurute.
251 .Sayaṃ āyaṃ vayaṃ raññā,
Sayaṃ jaññā katākataṃ;
Attanāva bhavakkheyya,
Katāni akatānica.
252 .
Upak āra ṃ hiteneva,
Sattunā sattu muddhare;
Pādalaggaṃ karaṭṭhena,
Kaṇṭakena kaṇṭakaṃ.
253 .
Name namantassa bhaje bhajanta ṃ,
Kiccāni krupassa kareyya kiccaṃ;
Nā natthakāmassa kareyya atthaṃ,
Asambhajantaṃpi nasambhajeyya.
254 .
Caje cajanta ṃ navata ṃ kariy ā,
Apetacittena nasambhajeyya;
Dijo dumaṃ khīṇaphala mañatvā,
Añña ṃ sapekkheyya mah āti loko.
Bản dịch
Chưa có bản dịch đã xuất bản.
Bản dịch được quản trị theo từng trang nguồn; có thể đổi ngôn ngữ bằng các tab phía trên cột dịch (khi hiển thị dịch). «Trang trong sách»: Liền mạch gộp nhiều trang (có giới hạn); Theo từng trang dùng mục lục hoặc nút chuyển trang — áp dụng cho mọi chế độ (Chỉ Pāli, Chỉ dịch, Song song).