Đại Thừa Khởi Tín Luận Sớ
Điển cứ gốc: Phật Quang Đại Từ Điển
Định nghĩa thuật ngữ
I. Đại Thừa Khởi Tín Luận Sớ. Gồm 4 quyển, do ngài Pháp Tạng soạn vào đời Đường, ngài Tông mật chú thích. Gọi tắt: Khởi tín luận chú sớ. Sách này là do ngài Tông mật trích lục từ bộ Đại Thừa Khởi Tín Luận Nghĩa Kí của ngài Pháp Tạng rồi thêm phần chú thích của mình mà thành. Nội dung chia làm hai thiên: - Thiên thứ 1: Tổng thuật nghĩa môn, chia làm sáu tiết:
1. Biện giáo khởi Nhân Duyên (nói về lí do Lập Giáo).
2. Ước chư tạng sở nhiếp (luận Khởi tín thuộc tạng nào).
3. Hiển giáo nghĩa Phân Tề (nói rõ phạm vi của giáo nghĩa).
4. Minh Giáo Sở Bị cơ(nói rõ Căn Cơ nào được giáo thu nhiếp).
5. Năng Thuyên giáo thể(giáo giải nói rõ ràng).
6. Sở Thuyên tông thú (Tông thú được giải thích rõ ràng). - Thiên thứ 2: Tùy văn giải thích, chia làm hai môn:
1. Giải danh đề.
2. Giải văn nghĩa. Sáu tiết trong Tổng thuật nghĩa môn thì giống với 6 Môn Đầu của 10 môn trong bộ Nghĩa kí của ngài Pháp Tạng. Trong hai môn của Tùy văn giải thích, thì Giải danh đề bao hàm 3 môn: Thích Luận Đề Mục thứ 7, Tạo luận thời tiết thứ 8 và Phiên Dịch niên đại thứ 9 trong bộ Nghĩa kí, còn Giải văn nghĩa thì tương đương với môn Tùy văn giải thích thứ 10 của bộ Nghĩa kí. Cứ theo Khởi tín Luận Nghĩa kí huyễn hổ lục quyển 1 của ngài Phụng Đàm và Nghĩa kí yếu quyết quyển thượng của ngài Phổ Tịch, thì sách này tuy được soạn theo Khởi tín Luận Nghĩa kí của ngài Pháp Tạng, nhưng vì thêm bớt quá nhiều, lại thường theo ý kiến riêng mình phỏng đoán mà sửa đổi Nghĩa kí, cho nên xưa nay đã có nhiều người chê là đem thau đổi vàng. Những bản chú sớ sách này gồm có: - Khởi tín luận tùy sớ kí của Truyền áo. - Khởi tín luận bút tước kí của Tử tuyền. - Khởi tín luận hội duyệt của Tục pháp. [X. Tân Biên Chư Tông Giáo Tạng Tổng Lục Q. 3.; Hoa Nghiêm Tông luận Chương Sớ Mục Lục; Đại Thừa Khởi Tín Luận chi nghiên cứu].
II. Đại Thừa Khởi Tín Luận Sớ. Gồm 3 quyển. Tức là bộ Đại Thừa Khởi Tín Luận Nghĩa Kí do ngài Pháp Tạng soạn, nội dung giải Thích Luận Đại Thừa khởi tín theo lập trường của tông Hoa nghiêm. (xt. Đại Thừa Khởi Tín Luận Nghĩa Kí).
III. Đại Thừa Khởi Tín Luận Sớ. Gồm 2 quyển, do ngài Nguyên Hiểu người Tân La soạn. Cũng gọi Hải đông sớ, thu vào Đại chính tạng tập 44. Là sách giải Thích Luận Đại Thừa khởi tín theo bản dịch của ngài Chân Đế. Nội dung sách này lập thành ba môn:
1. Tiêu Tông Thể: Luận Đại Thừa khởi tín là tinh túy của tất cả các sách thuộc Đại Thừa, Tiểu Thừa.
2. Thích đề danh: Viện dẫn các kinh luận như Hư Không tạng, A Tì Đạt Ma tạp tập v.v... để trình bày rõ các nghĩa của danh từ Đại Thừa.
3. Y văn hiển nghĩa: Theo văn chú giải để làm sáng tỏ ý chỉ sâu xa trong luận Khởi tín. Sách này trình bày lí nghĩa rõ ràng, văn từ lưu loát, cho nên phần nhiều đã được dẫn dụng trong Nghĩa kí của ngài Pháp Tạng, Nội nghĩa lược thám kí của ngài Thái Hiền, Đồng dị lược tập của ngài Kiến đăng, Chú sớ của ngài Tông mật v.v... [X. Tân Biên Chư Tông Giáo Tạng Tổng Lục Q. 3.; Tam Luận Tông Chương Sớ lục].
1. Biện giáo khởi Nhân Duyên (nói về lí do Lập Giáo).
2. Ước chư tạng sở nhiếp (luận Khởi tín thuộc tạng nào).
3. Hiển giáo nghĩa Phân Tề (nói rõ phạm vi của giáo nghĩa).
4. Minh Giáo Sở Bị cơ(nói rõ Căn Cơ nào được giáo thu nhiếp).
5. Năng Thuyên giáo thể(giáo giải nói rõ ràng).
6. Sở Thuyên tông thú (Tông thú được giải thích rõ ràng). - Thiên thứ 2: Tùy văn giải thích, chia làm hai môn:
1. Giải danh đề.
2. Giải văn nghĩa. Sáu tiết trong Tổng thuật nghĩa môn thì giống với 6 Môn Đầu của 10 môn trong bộ Nghĩa kí của ngài Pháp Tạng. Trong hai môn của Tùy văn giải thích, thì Giải danh đề bao hàm 3 môn: Thích Luận Đề Mục thứ 7, Tạo luận thời tiết thứ 8 và Phiên Dịch niên đại thứ 9 trong bộ Nghĩa kí, còn Giải văn nghĩa thì tương đương với môn Tùy văn giải thích thứ 10 của bộ Nghĩa kí. Cứ theo Khởi tín Luận Nghĩa kí huyễn hổ lục quyển 1 của ngài Phụng Đàm và Nghĩa kí yếu quyết quyển thượng của ngài Phổ Tịch, thì sách này tuy được soạn theo Khởi tín Luận Nghĩa kí của ngài Pháp Tạng, nhưng vì thêm bớt quá nhiều, lại thường theo ý kiến riêng mình phỏng đoán mà sửa đổi Nghĩa kí, cho nên xưa nay đã có nhiều người chê là đem thau đổi vàng. Những bản chú sớ sách này gồm có: - Khởi tín luận tùy sớ kí của Truyền áo. - Khởi tín luận bút tước kí của Tử tuyền. - Khởi tín luận hội duyệt của Tục pháp. [X. Tân Biên Chư Tông Giáo Tạng Tổng Lục Q. 3.; Hoa Nghiêm Tông luận Chương Sớ Mục Lục; Đại Thừa Khởi Tín Luận chi nghiên cứu].
II. Đại Thừa Khởi Tín Luận Sớ. Gồm 3 quyển. Tức là bộ Đại Thừa Khởi Tín Luận Nghĩa Kí do ngài Pháp Tạng soạn, nội dung giải Thích Luận Đại Thừa khởi tín theo lập trường của tông Hoa nghiêm. (xt. Đại Thừa Khởi Tín Luận Nghĩa Kí).
III. Đại Thừa Khởi Tín Luận Sớ. Gồm 2 quyển, do ngài Nguyên Hiểu người Tân La soạn. Cũng gọi Hải đông sớ, thu vào Đại chính tạng tập 44. Là sách giải Thích Luận Đại Thừa khởi tín theo bản dịch của ngài Chân Đế. Nội dung sách này lập thành ba môn:
1. Tiêu Tông Thể: Luận Đại Thừa khởi tín là tinh túy của tất cả các sách thuộc Đại Thừa, Tiểu Thừa.
2. Thích đề danh: Viện dẫn các kinh luận như Hư Không tạng, A Tì Đạt Ma tạp tập v.v... để trình bày rõ các nghĩa của danh từ Đại Thừa.
3. Y văn hiển nghĩa: Theo văn chú giải để làm sáng tỏ ý chỉ sâu xa trong luận Khởi tín. Sách này trình bày lí nghĩa rõ ràng, văn từ lưu loát, cho nên phần nhiều đã được dẫn dụng trong Nghĩa kí của ngài Pháp Tạng, Nội nghĩa lược thám kí của ngài Thái Hiền, Đồng dị lược tập của ngài Kiến đăng, Chú sớ của ngài Tông mật v.v... [X. Tân Biên Chư Tông Giáo Tạng Tổng Lục Q. 3.; Tam Luận Tông Chương Sớ lục].