Bát Kiền Độ
Điển cứ gốc: Phật Quang Đại Từ Điển
Định nghĩa thuật ngữ
Tám kiền độ. Kiền độ, Phạm: Khandha, hàm ý chứa nhóm, Tích Tụ, chia đoạn, tức là ngài Ca chiên diên đem các Pháp Môn, theo từng loại, mà chia làm tám tụ, gọi là Bát Kiền Độ Luận. Bát Kiền Độ là chỉ tám thiên chương trong luận. Bát Kiền Độ, cũng gọi là Bát uẩn, Bát tụ. Tức là:
1. Tạp kiền độ, như kinh vì Thanh Văn mà nói các pháp bốn Thiện Căn, bốn quả Thánh, Hữu Dư, vô dư Niết Bàn v.v... không nhất định một pháp nào nên gọi là Tạp kiền độ.
2. Kết Sử kiền độ, kết là ràng buộc, sử là sai khiến. Nghĩa là các hoặc (Phiền Não) ba kết, năm cái, năm phần trên, năm phần dưới v.v... tổng cộng không ngoài một trăm linh tám Phiền Não. Các Phiền Não hoặc nghiệp này trói buộc, sai khiến tâm thần người tu hành, khiến phải trôi lăn trong ba cõi, vì thế gọi là Kết Sử kiền độ.
3. Trí kiền độ, trí là trí tuệ. Nghĩa là những người quả đầu tiên, quả thứ hai, quả thứ ba, quả thứ tư, nhờ tu các đạo phẩm giới định tuệ, dứt trừ hoặc chướng, mà phát ra trí tuệ vô lậu.
4. Hành kiền độ. Hành, là các hành động Thiện Ác, do ba nghiệp thân miệng ý Phát Khởi. Tức thân không giết hại, không trộm cướp, không Dâm Dục; miệng không nói dối, nói thêu dệt, nói hai lưỡi, nói ác; ý thì không Tham Sân Si, như thế gọi là thiện hành. Còn Ác Hành thì, trái lại, thân giết hại, trộm cướp, Dâm Dục; miệng nói dối, nói thêu dệt, nói hai lưỡi, nói ác; ý thì Tham Sân Si v.v...
5. Tứ Đại kiền độ. Tứ Đại là đất, nước, lửa, gió. Vì không đâu là không có bốn yếu tố đó, nên gọi là đại (to lớn). Đứng về phương diện ba đời Quá Khứ vị lai hiện tại mà bàn về cái sắc thiện, sắc ác do Bốn Đại tạo thành, nên gọi là Tứ Đại kiền độ.
6. Căn kiền độ. Căn là sáu căn, năm căn v.v..., đứng về phương diện bốn quả ba đời mà nói sáu căn, năm căn.
7. Định kiền độ. Định, là các định ở cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc và các định mà Thanh Văn, Duyên Giác tu tập, có nhiều loại khác nhau.
8. Kiến kiền độ. Kiến, tức là hai cái thấy đoạn, thường của Phàm Phu Ngoại Đạo, và sáu mươi hai thứ kiến giải khác nhau.
1. Tạp kiền độ, như kinh vì Thanh Văn mà nói các pháp bốn Thiện Căn, bốn quả Thánh, Hữu Dư, vô dư Niết Bàn v.v... không nhất định một pháp nào nên gọi là Tạp kiền độ.
2. Kết Sử kiền độ, kết là ràng buộc, sử là sai khiến. Nghĩa là các hoặc (Phiền Não) ba kết, năm cái, năm phần trên, năm phần dưới v.v... tổng cộng không ngoài một trăm linh tám Phiền Não. Các Phiền Não hoặc nghiệp này trói buộc, sai khiến tâm thần người tu hành, khiến phải trôi lăn trong ba cõi, vì thế gọi là Kết Sử kiền độ.
3. Trí kiền độ, trí là trí tuệ. Nghĩa là những người quả đầu tiên, quả thứ hai, quả thứ ba, quả thứ tư, nhờ tu các đạo phẩm giới định tuệ, dứt trừ hoặc chướng, mà phát ra trí tuệ vô lậu.
4. Hành kiền độ. Hành, là các hành động Thiện Ác, do ba nghiệp thân miệng ý Phát Khởi. Tức thân không giết hại, không trộm cướp, không Dâm Dục; miệng không nói dối, nói thêu dệt, nói hai lưỡi, nói ác; ý thì không Tham Sân Si, như thế gọi là thiện hành. Còn Ác Hành thì, trái lại, thân giết hại, trộm cướp, Dâm Dục; miệng nói dối, nói thêu dệt, nói hai lưỡi, nói ác; ý thì Tham Sân Si v.v...
5. Tứ Đại kiền độ. Tứ Đại là đất, nước, lửa, gió. Vì không đâu là không có bốn yếu tố đó, nên gọi là đại (to lớn). Đứng về phương diện ba đời Quá Khứ vị lai hiện tại mà bàn về cái sắc thiện, sắc ác do Bốn Đại tạo thành, nên gọi là Tứ Đại kiền độ.
6. Căn kiền độ. Căn là sáu căn, năm căn v.v..., đứng về phương diện bốn quả ba đời mà nói sáu căn, năm căn.
7. Định kiền độ. Định, là các định ở cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc và các định mà Thanh Văn, Duyên Giác tu tập, có nhiều loại khác nhau.
8. Kiến kiền độ. Kiến, tức là hai cái thấy đoạn, thường của Phàm Phu Ngoại Đạo, và sáu mươi hai thứ kiến giải khác nhau.